ارگو؛ معمای آمار، عمق فاجعه و مدیریت کمک‌ها

Image caption در کلینیک‌ها موقت و سیار در ارگو، به کودکان واکسن ضد فلج تطبیق می‌شود

سه روز از یکی از فاجعه‌بار ترین رویدادهای طبیعی افغانستان می‌گذرد اما هنوز کسی از میزان دقیق تلفات و تخریباتش چیزی نمی‌داند.

رانش روز جمعه زمین در کوهستانی بدخشان نزدیک به سیصد خانه را در روستای آب‌باریک ولسوالی ارگو زیر گرفت و انتشار آمار بلند و بالا از قربانیان، این رویداد را به یکی از بزرگترین فجایع طبیعی در سال‌های اخیر در افغانستان همانند ساخت.

رئیس جمهوری افغانستان، باراک اوباما، مقام‌های ایران، اتحادیه اروپا، سازمان ملل متحد و برخی از کشورهای دیگر از این رویداد ابراز تاثر کردند. هر کسی هم به طور انفرادی، گروهی یا مجازی غم شریکی کرد و از تلاش خود برای امدادرسانی به قربانیان گفت.

تصاویری روند کمک‌رسانی به ارگو را اینجا ببینید

مقام‌های دولت افغانستان و سازمان‌های امدادرسان تا حالا اعداد مختلفی را راجع به کشته‌ شده‌های ارگو به خورد رسانه‌ها داده‌اند.

آمار ابتدایی ۳۵۰ کشته بود اما همین که ساعاتی از رانش زمین گذشت و زمین آرام گرفت ولی‌الله ادیب بلندپایه ترین مقام دولتی در بدخشان گفت که ۲۵۰۰ نفر جان باخته اند و چندین بار روی این رقم تاکید کرد. این آمار انعکاس وسیعی در رسانه‌های دنیا داشت و افغانستان را سرخط خبرها کرد و حتی رویدادهای سیاسی این کشور از جمله نتایج انتخابات را تحت شعاع قرار داد.

سازمان جهانی غذا هم با اتکا به حرف‌های والی در اولین مصاحبه خود با بی‌بی‌سی گفت که برآورد کرده‌اند که ۲۷۰۰ نفر زیر خاک شده‌اند اما بعدها گفت که نمی‌تواند آمار بدهد. نهاد بریتانیایی مرلین که در کنار دفتر حمایت از کودکان، برای کمک‌های فوری بهداشتی، غذایی و پاسخ‌های فوری در بدخشان کار می‌کند گفته که ۳۰۰ خانواده زیر خاک و ۲۷۰۰ نفر تلف شده‌اند.

ولی بعدها فرمانده پلیس و ولسوال ارگو که هر دو زیر دست والی کار می‌کنند، آقای ادیب را متهم کردند که در مورد آمار این رویداد مبالغه کرده است.

تناقض آمار در مورد قربانیان

حکومت مرکزی تا حالا دو هیات بلند رتبه به روستای آب‌باریک فرستاده که آمار گیری کنند و تصویری روشن از آن چه از رانش زمین به جا مانده، ارائه دهند ولی هر دو هیات هم نتوانسته که رقمی دقیق از تلفات به دست بیاورد.

یکی از نمایندگان بدخشان در پارلمان افغانستان می‌گوید که خود هیات‌ها هم که به محل سفر کردند، بررسی سرسری داشتند و برای بیرون کردن آمار واقعی قربانیان و نیازمندان وقت کافی نگذاشتند.

در افغانستان همواره وقتی مسئله آمار و ارقام پیش می‌آید موضوع جنجال برانگیز می‌شود و در مواردی حتی موضوع اصلی را به حاشیه می‌کشاند.

اداره مرکزی احصاییه/آمار افغانستان که در زمینه آمارگیری جمعیت کار می‌کند تا حالا نتوانسته رقم دقیق جمعیت افغانستان را ثبت کند. جمعیت افغانستان چیزی بین ۲۶ تا ۳۲ میلیون (با شش میلیون اختلاف) برآورد شده و بسیاری‌ها می‌گویند در کشوری که میزان کل جمعیتش روشن نیست، چگونه می‌توان آمار اهالی یکی از دور افتاده ترین روستاها را داشت؟

این که چرا آمارگیری در افغانستان موفق نبوده، بحثی گسترده است و به حساسیت های سنتی-اجتماعی، فقدان آگاهی، عدم علاقمندی مردم و شاید هم بی میلی کارکنان حکومتی بر می‌گردد اما در مورد مساله بدخشان تناقض‌گویی مقام ها در رابطه به آمار، می‌تواند چند دلیل داشته باشد.

یکی از بحث‌هایی که به دنبال پخش آمار بالا و پایین از بدخشان در میان گروه‌های مدنی و کاربران شبکه‌های اجتماعی داغ شد، این بود که مقام‌ها به خاطری بزرگ‌نمایی می‌کنند که کمک‌های بیشتری جلب کنند و با توجه به این که در بسیاری از موارد نحوه مصرف کمک‌ها بررسی نمی‌شود، بخشی از کمک‌ها را به نام قربانیان بالا بکشند.

در مورد آمار پایین هم تعدادی از افرادی که رویداد ارگو را دنبال کرده‌اند، می‌گویند مقام‌های دولتی به این دلیل آمار پایین ارائه می‌دهند که از میزان انتقادها علیه خود بکاهند. ولی هنوز مشخص نیست که چه کسی راست می‌گوید و چه کسی دروغ.

با این همه معمای آمار در افغانستان ابعاد سیاسی هم دارد و عده‌ای به این باورند که اگر در افغانستان آمارگیری دقیق شود، بعضی از ادعاها از جمله میزان ترکیب قومی این کشور را متاثر می‌کند.

اشکال در مدیریت کمک‌ها

ناتوانی و عدم هماهنگی در ارائه آمار به روند کمک‌رسانی به آسیب‌دیدگان هم تاثیر گذاشت. بسیاری از سازمان‌ها و نهادهای داخلی و بین‌المللی‌ و گروه‌ها و افرادی که به کمک به بدخشانی‌های متاثر از این رویداد طبیعی شتافتند، سنجش شان ۲۷۰۰ کشته و ده‌ها نفر از بازماندگان این حادثه است.

سازمان جهانی غذا که هشتاد تن مواد خوراکی به ولسوالی ارگو رسانده می‌گوید که نگران چگونگی پخش کمک‌ها است. صلیب سرخ و سازمان بین‌المللی مهاجرت تشخیص کرده که دست کم ۷۰۰ خانواده به کمک‌های فوری و مواد اولیه زندگی نیازمند هستند. اما کسی برآورد نکرده که میزان نیازمندی آن ها چه قدر است و نیازمندی با سیلی از کمک‌ها چه تناسبی دارد.

Image caption کمک های زیادی به بدخشان رسیده ولی تشخیص نیازمندی و نحوه توزیع کمک‌ها سوال برانگیز است

وحیدالله امانی، مسئول روابط عامه سازمان جهانی غذا در کابل در صحبتی تلفنی از ولسوالی ارگو گفت: "در ساحه کمک‌های زیاد سرازیر شده‌است، مواد غذایی و غیر غذایی، خیمه، پتو و... هم از طرف ادارات مختلف دولتی، افراد و گروه‌ها، سازمان‌های جهانی و کشورهای خارجی. مشکلی که ما را نگران کرده چگونگی توزیع مواد غذایی است. چون تعداد زیادی از کمک کننده‌ها به این‌جا هجوم آورده‌اند و کمک های زیادی آورده‌اند.

مواد را کمیسیون توزیع کمک‌ها با هماهنگی امدادرسانان پخش می‌کند. در حالی که نه مقدار مجموعی کمک‌ها حساب شده و نه هم میزان موادی که تاکنون توزیع شده است.

به تازگی اتحادیه اروپا، سازمان ملل و تعدادی از کشورها از جمله آمریکا، هند، چین، عربستان سعودی، ایتالیا و برخی کشورهای دیگر نیز گفته‌اند که سعی می‌کنند امدادرسانی به بدخشان با قدرت بیشتری انجام شود.

فوزیه کوفی نماینده مردم بدخشان در مجلس نمایندگان که در دو روز گذشته در محل بوده، از روند توزیع کمک‌ها به شدت انتقاد می‌کند و می‌گوید که این روند خیلی کند است.

خانم کوفی با تاکید بر این که کمک‌های بدخشان به طور جدی نیازمند مدیریت است، گفت: "من دو روز پیش به بدخشان رفتم و وضعیت را دیدم، دیروز هم که رفتم مثل روز قبل بود. کمک‌ها به مستحقین اصلی نمی‌رسد. چون هماهنگی دقیق بین کمک‌ کننده‌ها وجود ندارد، تشخیص نیازمندی‌ها نیز صورت نگرفته است."

در اطراف گورستان دسته جمعی چه می‌گذرد؟

دولت افغانستان عملیات جست‌وجوی افرادی را که در نتیجه رانش زمین ارگو زیر خاک شدند، روز بعد از رویداد متوقف کرد و رسما اعلام کرد که احتمال دارد محل آسیب دیده به مقبره‌ای دسته جمعی تبدیل شود.

توقف این عملیات واکنش‌های گسترده‌ای در رسانه‌های محلی و شبکه‌های اجتماعی افغانستان به همراه داشت و برخی با نمونه آوردن از رویدادهای مشابه در کشورهای خارجی گفتند که دولت بی‌تفاوتی به خرج داده‌است.

هرچند مقام‌های دولت افغانستان گفتند که همه امکانات زمینی و هوایی را به کار انداخته‌اند تا به داد قربانیان برسند، اما عده‌ای می‌گویند که عملیات نجاتی شروع نشد که پایان یابد. گفته‌اند که در ارگو "شاهد نماز جنازه برای زنده‌ها بودند."

منتقدان دولت گفته‌اند که حالا ۷۰۰ خانواده بازمانده رویداد ارگو را که یا خانه‌های‌شان را از دست داده‌اند یا هم به دلیل احتمال رانش بعدی در اطراف محلی که مقبره دسته جمعی نام گرفته، چادر زده اند، فاجعه انسانی تهدید می‌کند.

Image caption این خانواده دار و ندار خود را از دست داده

فوزیه کوفی عضو مجلس می‌گوید که این خانواده‌ها هر چه زودتر باید به محلی امن منتقل شوند، چون آب‌‎گیرهایی که پس از رانش زمین ایجاد شده و تپه‌ ترک برداشته؛ جان همه را تهدید می‌کند.

تصاویری که گزارشگران بی‌بی‌سی از محل آورده‌اند، نشان می‌دهد که صدها زن و مرد و کودک بدون سرپناه و سقف آواره‌اند و در انتظار کمک به سر می‌برند. خانم کوفی می‌گوید نیاز اساسی فراهم کردن سرپناه است و جایی‌که حداقل زن‌ها و کودکان بتوانند به عنوان دستشویی/تشناب استفاده کنند.

آثار حکیمی، مسئول یکی از گروه‌هایی که از طریق شبکه‌های اجتماعی و اجتماعات در کابل برای رویداد بدخشان امداد جمع کرده، می‌گوید که در کنار مواد بهداشتی، خوراکی و سرپناه، مردم نیازمندی های دیگری دارند.

او می‌گوید که وسایل پخت و پز، اجاق و منقل گاز، تنور، مواد سوخت و تجهیزات ابتدایی دیگر ضرورت‌های اصلی آسیب دیدگان است. او می‌گوید "مردم مانده‌اند که تُن‌ها گندم و برنجی را که سازمان‌های امدادرسان توزیع کرده‌اند با چه آرد کنند و با چه وسیله‌ای بپزند یا این که خام بخورند."

مطالب مرتبط