امنیت افغانستان در گرو تصمیمات هند؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ارتش افغانستان چند هلیکوپتر روسی دارد

هم‌زمان با خروج نیروهای نظامی خارجی از افغانستان، هند پذیرفته که برای این کشور تجهیزات نظامی فراهم کند. این حرکت می‌تواند به افزایش تنش‌ها بیانجامد.

تصمیم اخیر هند برای پرداخت هزینه خرید تسلیحات و تجهیزات نظامی از روسیه برای تقویت ارتش ملی افغانستان، می‌تواند تأثیر چشمگیری بر این منطقه داشته و گامی در جهت افزایش رقابت‌های منطقه‌ای باشد.

تقریباً می‌توان مطمئن بود که پاکستان با بدبینی به این معامله نگاه خواهد کرد و رقیب خود هند را به تلاش برای مبارزه از طریق افغانستان متهم می‌کند.

در طول چند سال گذشته، هند با درایت از دادن پاسخ مثبت به درخواست رئیس جمهوری افغانستان حامد کرزی، مبنی بر فراهم کردن تسلیحات سنگین مانند توپخانه دوربرد، تانک و هواپیما برای ارتش این کشور، پرهیز کرده است.

ایالات متحده در طول دهه گذشته با صرف میلیاردها دلار ارتش ملی افغانستان را بازسازی کرده است، ولی از این موضوع اطمینان حاصل کرده که این ارتش، ارتشی سبک با تسلیحات تدافعی، به جای تهاجمی، باقی بماند.

به نظر می‌رسید که هند و ایالات متحده، هر دو، مراقب بودند تا باعث نگرانی پاکستان نشوند. پاکستان به رشد ارتش ملی افغانستان بدبین است و بی‌شک، در صورت دستیابی این ارتش به تسلیحات تهاجمی، واکنش نشان خواهد داد.

تا پیش از این تنش بین ارتش های پاکستان و افغانستان در منطقه مورد مناقشه مرزی بین این دو کشور بالا بوده است. افغان ها پیوسته پاکستان را متهم می‌کنند که عمداً به نیروهای طالبان اجازه می‌دهد که از مخفیگاه های خود در پاکستان، وارد افغانستان شوند و با نیروهای آمریکایی و افغان مبارزه کنند.

پاکستان و افغانستان روی بخش زیادی از مرز مشترک خود هیچگونه تسلطی ندارند.

امتناع هند از پذیرفتن درخواست آقای کرزی با استقبال دولت اسلام آباد مواجه شده است. هند و پاکستان هر دو سخت در تلاش بوده‌اند تا در موضوع رقابت علنی خود بر سر افغانستان، با پرهیز از اتخاد مواضع جنجال برانگیز، از دامن زدن به تنش دوری کنند.

این رابطه زمانی به بوته آزمایش گذاشته شد که شبکه حقانی، وابسته با طالبان افغانستان، چند سال پیش به سفارت هند در کابل حمله کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ارتش پاکستان به فعالیت‌های هند در مرز افغانستان بدبین است

هند و ایالات متحده پیوسته پاکستان را سرزنش کرده و سرویس امنیتی این کشور (آی اس آی) را متهم کرده‌اند که از دهه ۱۹۷۰ در همکاری نزدیک با این شبکه بوده است.

از زمان پایان این حملات، هر دو کشور آتش شعارهای خود را کم کرده‌اند. با این حال آقای کرزی، ژنرال های ارتش افغانستان، روسیه و ایران، همگی اذعان می‌کنند که هند باید بیش از این از ارتش ملی افغانستان حمایت کند.

هند با این درخواست مخالفت کرده و می‌گوید که با وجود حمایت گسترده از دولت افغانستان، خواهان درگیر شدن در جنگ این کشور نیست.

به نظر می‌رسد حالا که آمریکایی ها می‌خواهند تا پایان سال از افغانستان خارج شوند، هند قصد دارد تا لحن خود را تغییر دهد.

تا این جای کار از توافق روسیه و هند چنین برمی‌آید که هند هزینه دریافت تسلیحاتی مانند توپخانه سبک و خمپاره انداز از روسیه را خواهد پرداخت. با این حال هر دو کشور می‌گویند که این توافق می‌تواند در آینده شامل خرید تسلیحات سنگین نیز بشود.

به گزارش رویترز، پیش‌بینی می‌شود که هند برای راه اندازی دوباره یک کارخانه قدیمی جنگ افزار در نزدیکی کابل، نوسازی اسلحه های دوره شوروی و ارتقا آموزش افسران و نیروهای ویژه افغان به افغانستان کمک کند. تا کنون نیز هند در آموزش نظامی کمک‌های محدودی به افغانستان می‌کرد.

افغان ها سال‌ها با اسلحه های روسی، یا پیش از آن شوروی، جنگیده اند و بسیاری از آنان این اسلحه ها را به نمونه‌های غربی ترجیه می‌دهند.

روسیه اخیراً، تحت نظارت و با پرداخت ایالات متحده، هلیکوپترهای ام-۱۷ در اختیار نیروی هوایی کوچک افغانستان گذاشته است. نیروهای ائتلاف شمال در طول سالیان مبارزه با طالبان، از همین هلیکوپتر روسی استفاده می‌کردند.

همه این تحرکات احتمالاً پاکستان را شدیداً تحریک خواهد کرد و به افزایش تنش‌ها در رقابت میان هند و پاکستان بر سر نفوذ در افغانستان دامن خواهد زد.

ارتش پاکستان نظر مثبتی درباره ارتش ملی افغانستان ندارد و به آن برای در اختیار داشتن تسلیحات تهاجمی، که می‌تواند در مرز مشترک دو کشور از آن استفاده کند، اعتماد نمی‌کند.

حالا – درست در زمانی که پاکستان به طالبان افغانستان و رهبر آن‌ها ملا محمد عمر در خاک خود پناه داده – افغانستان به طالبان پاکستان و رهبرش ملا فضل الله اجازه داده تا در این کشور پناه بگیرند. هر دو طرف پناه دادن رسمی طالبان در خاک خود را تکذیب می‌کنند.

این افزایش دوسویه تنش همین حالا نیز باعث درگیری ارتش دو کشور و تبادل آتش در منطقه مرزی شده است. اسلام آباد همچنین به استقرار مربیان و مشاوران نظامی هند در منطقه مرزی بدگمان است و معتقد است که آن‌ها حالا عملاً جایگزین مربیان ناتو و ایالات متحده خواهند شد.

علاوه بر این‌ها، این معامله تسلیحاتی می‌تواند باعث تکرار جنگ داخلی خونین دهه ۱۹۹۰ شود؛ زمانی که پاکستان از طالبان حمایت می‌کرد و هند، ایران، روسیه و جمهوری‌های آسیای مرکزی از ائتلاف شمال.

وزنه تعادل؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption پول لازم برای پرداخت حقوق سربازان افغان در آینده از کجا خواهد آمد؟

با این حال، یک کشور در این میان می‌تواند در جهت ایجاد تعادل و ثبات نقش یک وزنه را بازی کند و این کشور چین است. رئیس جمهور کرزی از چین نیز تقاضای کمک نظامی کرده است، ولی پکن به شدت از وارد شدن به درگیری‌های میدانی در افغانستان اجتناب می‌کند – درست همانطور که این کشور از دخالت در مناطق درگیری دیگر مانند کره شمالی دوری می‌کند.

پاکستان حالا می‌تواند از متحد نزدیک خود، چین، بخواهد که نقش بیشتری در تقویت ارتش ملی افغانستان بازی کند. این کار می‌تواند باعث تعادل نفوذ چین و روسیه در افغانستان شود.

در این صورت یک سؤال مهم بی پاسخ می‌ماند: چه کسی هزینه سالانه ۴ میلیارد دلاری فعالیت ارتش ملی افغانستان را پرداخت خواهد کرد؟

ایالات متحده و ناتو هر دو گفته‌اند که حاضرند بخشی از، و نه تمام، این هزینه را بپردازند. نشانه ای دیده نمی‌شود که هند، روسیه یا چین پیشنهاد پرداخت پیشاپیش پول برای حمایت از ارتش ملی افغانستان را ارائه کرده باشند.

اکثر کارشناسان چنین نتیجه می‌گیرند که ارتش ملی افغانستان مجبور است تا سال آینده اندازه خود را به شدت کاهش دهد، چرا که هیچ‌کس حاضر نیست هزینه ۳۷۰ هزار سرباز و نیروی پلیس را، که بدنه فعلی نیروهای امنیتی این کشور را تشکیل می‌دهند، بپردازد.

اگر کشورهای خارجی تسلیحات سنگین را بدون حمایت مالی لازم برای تقویت ارتش به افغانستان سرازیر کنند، خطر افتادن این تسلیحات به دست طالبان بیشتر می‌شود.

این درست همان اتفاقی است که در سال ۱۹۸۹ و با خروج نیروهای نظامی شوروی از افغانستان، برای آخرین سری از تسلیحات سنگین روسی افتاد. این تسلیحات خیلی زود به دست جنگ سالاران و طالبان افتاد و جنگ داخلی آغاز شد.

پاکستان نگران است که هرگونه تسلیحات سنگین که به افغانستان وارد شود، از دستان طالبان افغانستان یا پاکستان سر در آورد.

افغانستان پیش از اسلحه به صلح نیازمند است و برای اینکه جلوی مبارزه طالبان را بگیرد به دیپلوماسی و گفت‌وگوی سیاسی بیشتری احتیاج دارد.

اگر به جای توسل دوباره به اسلحه، بتوان به روش سیاسی این کار را کرد، افغانستان کشور شادتری می‌شود.

مطالب مرتبط