تلفات غیرنظامیان؛ چالش تازه نیروهای امنیتی افغانستان؟

حق نشر عکس Reuters
Image caption سازمان ملل می‌گوید نیروهای افغانستان در مسئول ۸ درصد تلفات غیرنظامی است

حدود دو ماه پس از آغاز فصل جنگی در افغانستان، گزارشها حاکی از افزایش بی‌سابقه خشونت و تلفات غیرنظامی در این کشور است. دو ماه پیش طالبان آغاز عملیات تابستانی خود را اعلام کردند.

جنگ امسال افغانستان که همراه شده با بحران انتخاباتی در این کشور، در کنار آن‌که توانایی نظامی نیروهای امنیتی افغانستان را به آزمایش گرفته و در مواردی این نیروها قابلیت بالای از خود نشان داده‌اند، دستاوردهایی را برای طالبان نیز در پی داشته است.

روزنامه نیویورک تایمز در مطلبی نوشته که طالبان در جریان تابستان امسال در چندین نقطه استراتژیک در نزدیکی کابل پایتخت افغانستان دستاوردهای نظامی داشته اند و مشخصا از دو ولایت کاپیسا در شمال شرق کابل و ننگرهار در شرق پایتخت نام برده است.

این روزنامه همچنین نوشته که خروج نیروهای خارجی از این مناطق موجب شده تا توجه رسانه‌ای کافی به آنها صورت نگیرد. نیویورک تایمز نوشته که تلفات نیروهای امنیتی افغانستان نیز شبیه سال گذشته بسیار بالا است اما امسال وزارت‌های داخله، دفاع و اداره امنیت ملی افغانستان حاضر نیستند آمار تلفات نیروهای امنیتی افغانستان را اعلام کنند.

در این میان اما تلفات غیرنظامیان نگرانی اصلی است و تازه ترین گزارش سازمان ملل متحد نیز نشان می‌‎دهد که تلفات غیرنظامی در افغانستان در نیمه اول امسال نسبت به سال گذشته ۲۴ درصد افزایش یافته است.

تدبیر تازه

حق نشر عکس AFP
Image caption آقای کرزی ۲۸ دلو/بهمن سال ۱۳۹۱ دستور داد" هیچ قوت نظامی و امنیتی افغانستان در هیچ‌گونه شرایطی طیاره‌های خارجی را در قریه‌ها و دهات افغانستان، خواسته نمی‌تواند."

ظاهرا حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان برای پرداختن به این نگرانی تدبیر تازه‌ای سنجیده است؛ او دیروز فرمان داد که "نیروهای امنیتی در مناطق مسکونی از سلاح سنگین استفاده نکنند."

به گفته آقای کرزی استفاده از سلاح سنگین در چنین مناطقی موجب تلفات غیرنظامیان می‌شود و در مخالفت با ماده ۲۳ قانون اساسی افغانستان قرار دارد.

در فرمان آقای کرزی آمده که براساس اطلاعات دریافت شده در یک ماه گذشته، هنگام عملیات دفاعی و امنیتی نیروهای امنیتی افغان، در مناطق نزدیک به محله‌های مسکونی و راه‌های منتهی به آن به دلیل شلیک سلاح‌های سنگین تلفات و خسارت زیادی به افراد غیر نظامی وارد شده است.

حامد کرزی در سال‌های گذشته همیشه از بروز تلفات غیرنظامی در جریان عملیات نیروهای خارجی در افغانستان انتقاد می‌کرد و با محدود شدن نقش ناتو در عملیات جنگی در افغانستان، سال گذشته به نیروهای امنیتی افغان دستور داد که تقریبا در هیچ عملیاتی از نیروهای هوایی ناتو کمک نگیرند.

با فرمان اخیر رئیس جمهوری افغانستان برای نخستین بار نقش نیروهای امنیتی افغانستان در ایجاد تلفات غیرنظامی مورد توجه قرار می‌گیرد و این سوال مطرح می‌شود که این فرمان بر قابلیت این نیروها در برخورد با فعالیت های روز افزون طالبان چه تاثیری خواهد داشت و آیا توان نیروهای امنیتی در مقابله با شورشیان را کاهش نخواهد داد؟

تازه ترین گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد که در شش ماه گذشته در افغانستان حدود ۱۶۰۰ غیرنظامی کشته و حدود ۳۳۰۰ غیرنظامی زخمی شده‌اند.

این سازمان نیروهای دولتی افغانستان را مسئول تنها ۸ درصد این تلفات اعلام کرده در حالی که گروه طالبان مسئول ۷۴ درصد تلفات غیرنظامیان اعلام شده اند و نیروهای بین‌المللی نیز مسئول یک درصد.

نیک محمد کابلی، کارشناس مسایل نظامی در افغانستان این دستور حامد کرزی برای کاهش تلفات غیرنظامی را لازمی و اقدام به جا می‌داند: "از نظر نظامی این فرمان رئیس جمهوری با درنظرداشت جنگ در مناطق مسکونی، یک فرمان درست و بجا است. زیرا قاعدتا در جنگ‌های درونشهری هیچ‌گاه سلاح سنگین استفاده نمی‌شود. سلاح سنگین تخریب زیاد در پی دارد و در چنین محیطی موثر نیست."

او می‌افزاید که "در این اواخر بارها دیده شده که مخالفان مسلح دولت در گروه‌های کوچک به مناطق شهری و روستایی حمله می‌کنند و وقتی تحت فشار قرار می‌گیرند، پراگنده می‌شوند. بنا استفاده از سلاح سنگین علیه آنها تلفات غیرنظامی زیادی را در پی خواهد داشت."

نیروهای امنیتی افغانستان سلاح‌های سنگین زیادی در اختیار ندارند و به گفته آقای کابلی اکنون ارتش افغانستان تنها با توپخانه و هاوان، خمپاره انداز مجهز است.

آقای کابلی می‌گوید: "استفاده از سلاح سنگین در مناطق مسکونی هیچ نوع توانایی به نیروهای امنیتی ما نمی بخشد و علت اصلی گسترش خشونت های اخیر در افغانستان حمله گسترده نیروهای پاکستانی در وزیرستان شمالی است که موجب شده شماری از شورشیان از آنجا به مناطق مختلف افغانستان بروند و علیه نیروهای افغان بجنگند."

"کسب رضایت طالبان"

اما وقتی یک سال پیش آقای کرزی فرمان داد که نیروهای افغانستان از ناتو کمک هوایی نخواهند و در پی آن ۲۱ سرباز ارتش ملی افغانستان در غازی‌آباد در یک حمله طالبان در ولایت شرقی کنر کشته شدند، انتقادهای زیادی به این فرمان آقای کرزی وارد شد.

شماری این سوال مطرح را کردند که اگر نیروهای افغان، خود توانایی دفاع از خود را نداشتند، چرا از نیروهای هوایی ناتو درخواست کمک هوایی نشد.

از سوی دیگر مخالفان سیاسی آقای کرزی او را پیوسته متهم کرده اند که برای کسب رضایت طالبان و تشویق آنها به پیوستن به روند صلح با شیوه های مختلف تلاش کرده به آنها امتیاز دهد. به گفته آنها این درحالی است که طالبان هیچ نوع انعطافی از خود نشان نداده اند.

ولی آریا، کارشناس مسایل امنیتی در بریتانیا می‌گوید بدون شک منتقدان آقای کرزی این تصمیم اخیر او را نیز در همین چارچوب ارزیابی می‌کنند که در مخالفت با سیاست‌های غرب و برای کسب رضایت طالبان اتخاذ شده است.

Image caption روزنامه نیویورک تایمز در مطلبی نوشته که طالبان در جریان تابستان امسال در چندین نقطه استراتژیک در نزدیکی کابل پایتخت افغانستان دستاوردهای نظامی داشته اند و مشخصا از دو ولایت کاپیسا در شمال شرق کابل و ننگرهار در شرق پایتخت نام برده است.

آقای آریا می‌گوید واقعیت این است که نیروهای امنیتی افغان سلاح سنگین زیادی در اختیار ندارند اما این دستور آقای کرزی بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا یکبار دیگر مخالفت خود را با دیدگاه برخورد جدی نظامی علیه طالبان ابراز کند.

به گفته آقای آریا اعتقاد جدی حامد کرزی به روند صلح که از نظر بسیاری‌ها نتیجه‌ای در پی نداشته، موجب شده تا تصامیم او در برخورد با طالبان گاهی "بیش از حد احساساتی" باشد.

با این حال به نظر می‌رسد که با توجه به برنامه خروج نیروهای خارجی از افغانستان در پایان امسال و نقش روبه افزایش ارتش و پلیس افغانستان در نبردهای آینده، تلفات غیرنظامیان به یکی از چالش های عمده این نیروها تبدیل شود.