قدسیه؛ نماد دختران جوان افغان برای تحصیل

Image caption آخرین اشیای بازمانده از قدسیه که بعد از حمله در خیابان پخش شده بود

در میان قربانیان حمله انتحاری ۱۶ نوامبر در محله دهمزنگ کابل که جان سه نفر را گرفت و ۳۲ تن دیگر را زخمی کرد، یک دختر دانشجو نیز بود که مرگش برای بسیاری از افغان‌ها تکان دهنده بود.

این دخترِ ۲۰ ساله قدسیه نام داشت و دانشجوی دانشکده روانشناسی دانشگاه کابل بود.

قدسیه صبح روز یکشنبه با تعدادی از دوستانش راهی کلاس حفظ قرآن بود، مادرش که همچنان اشک می‌ریخت گفت پس از آن که دخترش خانه را ترک کرد انفجار قوی خانه شان را تکان داد. او دلواپس و جویای احوال دخترش شد اما از قضا قدسیه گوشی همراهش را در خانه جا گذاشته بود.

مادرش می‌گوید گوشی قدسیه پشت سر هم زنگ می زد و "همه می پرسیدند که قدسیه کجاست؟ بر نگشته؟ جواب من نه بود."

قدسیه باید ساعت ۱۰ صبح بر می‌گشت و همین‌ که دیر کرد خانواده نگران و راهی بیمارستان‌ها و جاهای مختلف شدند. آخر روز که امیدی نداشتند به پزشکی قانونی رفتند و جسد قدسیه را آنجا یافتند.

جسد این دختر دو ساعت در کنار خیابان مانده بود و خانواده‌اش می‌گوید وقتی خواستند او را از پزشکی قانونی به خانه منتقل کنند، بیمارستان دولتی حتی آمبولانسی را در اختیار آنها قرار ندادند و خانواده آنها مجبور شدند جسد قدسیه را با تاکسی به خانه ببرند.

Image caption برادر قدسیه می‌گوید خواهرش می‌خواست در هند تحصیل کند

دقیقا همین مساله بود که اعتراض وسیعی را درشبکه های اجتماعی علیه دولت افغانستان برانگیخت. زیرا شماری از مقام‌های بلندپایه دولتی در طول روز به عیادت شکریه بارکزی نماینده مجلس که در همان حادثه مجروح شده بود رفته بودند. توجه به شکریه بارکزی و بی توجهی به قدسیه، برخورد دوگانه مقامات دولتی تعبیر شد و شماری از فعالان مدنی اعلام کردند برای همدردی به خانه قدسیه بروند.

این انتقادها سبب شد که مقام‌های دولتی نیز متوجه حساسیت مساله شده و یکی پی دیگری به خانه، پدر قدسیه شتافتند، عبدالله عبدالله رئیس اجرایی، ژنرال دوستم معاون اول رئیس جمهوری و محمد محقق معاون رئیس اجرائیه و شماری دیگر از مقام های دولتی یکی پی دیگری آنجار فتند.

امروز که به دیدار خانواده‌اش رفتم، چهار روز پس از مرگ قدسیه، مادر، پدر و بستگانش همچنان عزادارند و گروه گروه از مردم از مقامات دولتی گرفته تا همسایگان و بستگان خانواده قدسیه برای فاتحه خوانی دختر جوان این خانواده به خانه شان می‌آیند.

در انتظار لباس نو

هنگام صحبت ما با پدر قدسیه، یک مامور اداره تحقیقات جرایم خاص مبارزه با جرایم جنایی کابل، با پوشه‌ای مملو از مدارک و یک کیف کوچک دخترانه وارد اتاق شد.

این مامور عبدالعزیز نام داشت و می‌گوید نخستین کسی بود که بعد از انفجار بر بالین جسد بی جان قدسیه رسید. او که خود اشک می‌ریخت گفت: "وقتی دیدم جسد یک خانم افتاده، یک قطعه آهن (که گمان می‌رود بقایای موتر مهاجم انتحاری باشد) را روی جسد انداختم."

او آخرین اشیای بازمانده از قدسیه را که در روز انفجار در خیابان پخش شده بود، بعد از انجام تحقیقات برای تحویل دهی با خود آورده بود. این کیف حاوی ۲۰۰ افغانی پول، ۲۰ دلار استرالیایی و قبض خیاطی بود.

قدسیه به خیاط لباس سفارش داده بود و منتظر بود که لباسش آماده شود.

Image caption مامور اداره تحقیقات جرایم جنایی کابل

محمد عمر اکبری پدر قدسیه می‌گوید که دخترش رویاهای زیادی داشت که "به گور برد". می‌گوید: "قدسیه همیشه به من می‌گفت، پدرجان همین که تحصیلات را تمام کردم در وزارتی کار می‌گیرم و شما را از بدبختی نجات می‌دهم."

آقای اکبری می‌گوید دختری شجاع، با استعداد، اجتماعی و روشنفکر داشت با اهداف بلند. "از دولت می‌خواهم دانشگاهی را به نام قدسیه کند که مردم این رویداد را همیشه به یاد داشته باشند، از دختران دیگر و هم سن و سال او هم می‌خواهم که راه قدسیه را ادامه دهند."

خانواده قدسیه در خانه نسبتا کوچکی در محله‌ای آرام در غرب کابل زندگی می‌کنند، دو خواهر و دو برادر قدسیه زانوی غم بغل گرفته اند و می‌گویند کسی جای خواهرشان را پر نخواهد کرد.

مسعود برادر بزرگتر قدسیه که دو سال از خواهرش بیشتر عمر کرده می‌گوید که خواهرش می‌خواست ماستری خود را از هند بگیرد و بعد به پارلمان و یا هم به یکی از وزارت‌خانه ها برسد. می‌گوید که همرازش بود و هر وقتی که در شهر خشونت بر پا می‌شد قدسیه می‌گفت اگر به قدرت برسد نا آرامی های کشورش را ریشه کن می‌کند.

تا حالا مسئولیت حمله انتحاری که قدسیه را قربانی گرفت کسی به عهده نگرفته. مرگ قدسیه واکنش های گسترده‌ای در جامعه افغانستان و شبکه‌های اجتماعی به همراه داشت.

Image caption مادر قدسیه می‌گوید دخترش دیگر نیامد

در افغانستان حملات انتحاری و رویدادهای نظیر این همواره و عمدتا جان غیرنظامیان را قربانی می‌گیرد. قربانیانی که اکثرا مردم عادی و گمنام اند و در همان گمنامی می مانند. اما قدسیه تبدیل به نمادی از مخالفت‌های جمعی در برابر خشونت‌ها و حملات انتحاری و انفجارها شده است.

بورسیه تحصیلی به نام قدسیه

جمعی از رضاکاران افغان برای تاسیس بورسیه تحصیلی به نام قدسیه؛ دانش‌آموزی که درحمله انتحاری یکشنبه ۲۵ عقرب/آبان کشته شد، آستین بالا زده‌اند.

انگیزه اصلی ایجاد این بورسیه، تشویق دیگر دختران به رفتن به مکتب و دانشگاه است، این که حملات انتحاری و انفجارها منتج به ممانعت خانواده‌ها از ادامه تحصیل دختران شان نشود.

طراح اصلی ایجاد این بورسیه، زهره بهمن خانم جوانی است که در بریتانیا تحصیل می‌کند. او می‌گوید در کتابخانه دانشگاه بود که تصاویری از دختر جوانی که قربانی حمله انتحاری شد و در کنار خیابان جان داد را در شبکه‌های اجتماعی دید و بعد طرح ایجاد بورسیه ای را به نام او با دوستانش به اشتراک گذاشت.

خانم بهمن که در زمان رژیم گروه طالبان در افغانستان زندگی کرده می‌گوید: "خواستم کاری کنم و فکر کردم که یکی از کارها می‌تواند این باشد که نگذارد دیگر دختران در نتیجه چنین حادثاتی زندانی شوند و تصمیم گرفتم که به یاد قدسیه بورسیه‌ای را تشکیل بدهم که از طریق آن دختران بتوانند به تحصیل ادامه دهند."

او می‌افزاید که پیامد این گونه حوادث در مورد دختران می‌تواند بدتر باشد از جمله این که چنین رویدادی ممکن است مانع رفتن دیگر دختران به دانشگاه شود. به باور او ایجاد این بورسیه همچنین ضربه محکمی به تروریسم خواهد بود "چون هر قدر که دختران تحصیل کنند می توانند از تکرار حملات انتحاری و خشونت‌ها جلوگیری کنند."

برنامه ایجاد بورسیه تحصیلی زیر نام قدسیه، حالا کارهای مقدماتی اش را می‌گذراند، خانم زهره با گروهی از رضاکاران در افغانستان و بریتانیا روی جمع آوری هزینه‌ها برای معرفی و سپس استمرار این بورسیه در سال‌های آینده کار می‌کنند.

این بورسیه با الهام از کارنامه تحصیلی قدسیه اکبری در رشته‌های روانشناسی اختصاص خواهد یافت و به دختران افغان کمک خواهد کرد که در یکی از رشته‌های مرتبط به روانشناسی در افغانستان و بریتانیا تحصیل کنند.

Image caption نمای خانه‌ای که قدسیه در آن زندگی می‌کرد

پنج بورسیه در افغانستان

زهره بهمن می‌گوید که در قدم نخست این بورسیه پنج دختر دانشجو را در افغانستان تحت پوشش قرار خواهد داد که کل هزینه تحصیلی سه نفر شان در سه دانشگاه معتبر کابل پرداخت می‌شود و دو دانش‌آموز دیگر که از ولایات به کابل برای تحصیل می‌آیند کمک مالی خواهند شد.

برنامه درازمدت خانم زهره و دوستانش این است که با شماری از دانشگاه‌های خارج از افغانستان به ویژه بریتانیا مذاکره کنند تا در میان سایر بورس‌ها بورسیه‌ای را به نام قدسیه اختصاص بدهند که هزینه آن از طرف بازرگانان و شهروندان افغان و خارجی هزینه تامین شود.

راه‌های تمویل

خانم زهره می‌گوید که برای معرفی و عملی کردن بورسیه در داخل افغانستان حدود ۲۵ تا ۳۰ هزار دلار آمریکایی در نظر گرفته اند تا هزینه تحصیل پنج دانشجو فراهم شود.

با تاجران و افغان‌های دیگر در تماس اند و از راه اینترنت از سراسر دنیا پول جمع خواهند کرد که برنامه تاسیس بورسیه در دانشگاه‌های خارج از افغانستان نیز به زودی ایجاد شود.

زمینه سازی برای فروش صنایع دستی زنان افغان در لندن، برگزاری مراسم برای جمع آوری کمک مالی و رایزنی با نهادهای مختلف نیز جز برنامه‌هایی برای هزینه سازی عنوان شده است.

تاسیس بورسیه به نام دختران قربانی حوادث این چنینی و خشونت‌ها پیش از این نیز بوده، از جمله معرفی بورسیه تحصیلی به نام ندا آقا سلطان قربانی وقایع پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در دانشگاه آکسفورد و معرفی بورسیه تحصیلی به نام ملاله یوسفزی دانش آموز پاکستانی و فعال حقوق کودک در دانشگاهی در کانادا نمونه‌هایی از آن است.