افغانستان چه استفاده‌ای از سازمان‌های منطقه‌ای می‌برد؟

حق نشر عکس Reuters
Image caption هجدهمین اجلاس سارک در نپال برگزار می‌شود

افغانستان از سال ۱۹۹۳ عضو سازمان همکاری اقتصادی منطقه‌ای اکو است. در سال ۲۰۰۷ در چهاردهمین اجلاس اتحادیه همکاری‌های منطقه جنوب آسیا ( سارک) از عضو ناظر به عضو دایم این سازمان تبدبل شد. علاوه بر آن، این کشور در سال ۲۰۱۲ به عنوان عضو ناظر سازمان شانگهای نیز پذیرفته شد.

سوال این است که افغانستان چه دستاوردی از این عضویت‌ها داشته است؟ آیا توانسته است از ظرفیت و فرصت‌های که در این سازمانها وجود دارد، استفاده لازم را ببرد؟

فرصتها در این نهادها

اکو در سال ۱۹۶۲ توسط ایران، پاکستان و ترکیه ایجاد شد. در سال ۱۹۹۳ کشورهای افغانستان، آذربایجان، قزاقستان، ترکمنستان، قیرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان نیز به این کشورها پیوستند. از اهداف اصلی این سازمان بهبود شرایط توسعه اقتصادی پایدار کشورهای عضو است. علاوه بر آن حذف تدریجی موانع تجاری در منطقه و توسعه منابع انسانی در میان اعضا این سازمان.

۱۰ کشور عضو اکو با حدود ۳۳۰ میلیون جمعیت جزء کشورهای به حساب می‌آیند که منابع مهم انرژی همانند نفت و گاز در این کشورها قرار دارد و رشد صنعت نیز در تعداد از کشورهای عضو قابل توجه است.

اهداف سارک نیز بیشتر متمرکز به راهکاری اقتصادی و اجتماعی بوده و کشورهای عضو سارک نیز متعهد هستتند، در بخش زراعت و مالداری (دامداری)، آبیاری، مخابرات، اطلاعات، انرژی، محیط زیست، توسعه و زیر ساختها، با کشورهای عضو همکاری کنند.

Image caption رئیس جمهور غنی امروز برای شرکت در اجلاس سران سارک عازم نپال شد

سارک نیز بارها اعلام کرده که افغانستان را در زمینه تولید انرژی و بهبود وضعیت حمل و نقل یاری رساند، وعده‌ای که تاکنون تحقق نیافته است.

سازمان شانگهای نیز در محور دو قدرت بزرگ منطقه، چین و روسیه، می‌چرخد. این سازمان تقریبا ۱٫۵ میلیارد جمعیت جهان را در خود جا داده است. هدف عمده آن همکاری در بخش اقتصادی، سیاسی و امنیتی است.

آذرخش حافظی، رئیس روابط بین المللی اتاق تجارت افغانستان با ذکر اینکه عضویت در این سازمانها یک فرصت طلایی برای کشورها است، افزود که به دلیل نبود ظرفیت کافی و تعریف مناسبات افغانستان و کشورهای منطقه و اینکه منافع و فرصتها برای افغانستان چه است، تاکنون افغانستان نتوانسته‌است استفاده لازم را ببرد.

او افزود که در کنار روابط خارجی با توجه به نیاز اقتصادی منطقه‌ای، باید کارهای نیز در داخل افغانستان انجام می‌شد. افغانستان پل ارتباطی میان کشورهای آسیای میانه و آسیای جنوبی است، ولی این کشور کارهای که باید در سطح ملی انجام می‌دادند را تاکنون انجام نداده اند. افغانستان راه آهن سراسری ندارد. فرودگاه‌های مجهز که به عنوان دهلیزهای ترانزیتی استفاده شود، ساخته نشده است. جاده‌های که بتواند ظرفیت انتقال محموله‌های بزرگ کالا را از آسیای میانه به آسیای جنوبی داشته باشد، هنوز ایجاد نشده و امنیت لازم نیز در افغانستان وجود ندارد که خطوط انرژی و برق از این کشور عبور کند.

افغانستان از این فرصتها چگونه استفاده کرده است؟

بعد از سقوط گروه طالبان در سال ۲۰۰۱ میلادی، افغانستان تلاش کرده تا از فرصتهای که اکو برای اعضایش فراهم کرده استفاده کند، ولی به دلیل نبود سیاست خارجی فعال و پویا در این سالها تاکنون نتوانسته‌است از این فرصتها استفاده لازم را ببرد.

به طور مثال در سال ۲۰۰۴ در نشست دوشنبه اعضا اکو بودجه‌ای را برای بازسازی افغانستان به تصویب رساندند که بازسازی باغ وحش کابل با هزینه ۱.۳ میلیون دلار از این جمله بود، طرحی که نتوانسته تا کنون تغییری در چهره باغ وحش کابل ایجاد کند.

براساس گزارش مالی اکو، علاوه بر آن اختصاص ۱۵۰ هزار دلار بودجه برای ساخت یک مدرسه در ولایت بامیان، اختصاص بیش از یک میلیون دلار برای ساخت یک بیمارستان در ولایت فاریاب در شمال شرق افغانستان نیز از دیگر کمک‌های این سازمان بوده که تاکنون هر دو پروژه تطبیق نشده و سر نوشت آن مشخص نیست.

براساس این گزارش ساخت یک ساختمان در وزارت توسعه روستاهای افغانستان نیز از کمک‌های دیگر اکو است که حدود ۶۰۰ هزار دلار را به آن اختصاص داده است.

در کنار این طرح‌ها در ۱۳ سال گذشته فقط سه پروژه جدید از سوی افغانستان به اکو پیشنهاد شده، پروژه های که بر روی کاغذ ماند و پی‌گیری لازم از سوی نهادهای این کشور برای تامین بودجه مالی این طرح‌ها از سوی اکو ارائه نشده‌است.

بازسازی سدهای آبی کوچک، بازسازی فارمهای تحقیقاتی کشاورزی و پیشنهاد چند پروژه کوچک توسط وزارت اقتصاد افغانستان به ارزش ۵ میلیون دلار از جمله این طرح‌های پیشنهاد شده افغانستان به اکو بوده است.

چرا از فرصتها استفاده نشد؟

پروژه‌های اقتصادی بخشی از ناکارایی این سازمانها در افغانستان بوده و در کنار آن افغانستان هنوز به عنوان عضو تاثیر گذار در این سازمان‌ها شناخته نشده است.

رقابت داخلی، عدم هماهنگی ساختار اقتصادی کشورهای عضو و تنشهای بین‌المللی از جمله موارد بوده که باعث ناکارایی این طرح ها در افغانستان شده است.

Image caption وزارت خارجه افغانستان دستاوردهای این کشور را از عضویت در سازمانهای منطقه‌ای قابل قبول می‌داند

اسدالله زائیری، استاد دانشگاه در کابل نیز با اشاره به ناکارا بودن این سازمان‌ها در حل مشکل افغانستان می‌گوید که عوامل مختلف در این قضیه نقش دارد و در کل این سئوال مطرح است که ظرفیت و توانمندی‌های که در این سازمان‌ها وجود دارد، چه نیازهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی افغانستان را بر طرف می‌کند؟

او با اشاره به اینکه سازمان‌های منطقه‌ای خود دارای مشکل داخلی هستند، می‌افزاید که به طور مثال اکو الان از لحاظ امنیتی و اقتصادی نمی‌تواند نیازهای افغانستان را تامین کند.

به گفته این استاد دانشگاه کابل، مدل تجارت کشورهای عضو نیز چالش دیگر در راستای قدرتمند شدن این سازمانها است. زیرا اغلب کشورهای عضو اکو در تجارت خود فرا منطقه‌ای و بیرون از ساختار سازمانهای مربوطه خود عمل می‌کنند، وقتی بازرگانی وجود نداشته باشد، منافع اعضا تامین نمی‌شود. در کنار آن سیستم اقتصادی اعضا نیز نامتجانس است؛ در افغانستان سیستم بازار آزاد و در بعضی از کشورهای عضو سیستم اقتصاد دولتی حاکم است.

مشابهت‌های تولید در این کشورها نیز چالشها دیگر در راستای تحکیم روابط این کشورها به حساب می‌آید، زیرا این کشورها مواد خام تولید می کنند و تولید کننده صنعتی نیستند.

دستاوردهای قابل توجه است

سراج الحق سراج، سخنگوی وزارت خارجه افغانستان نیز حضور افغانستان در سازمانهای منطقه‌ای را پر از دستاورد و مهم می‌داند، ولی می‌گوید که مردم همواره به دستاوردهای اقتصادی توجه دارند که افغانستان به دلیل زمان‌گیر بودن نتایج اقتصادی دستاوردهای زیادی را نداشته است.

او می‌افزاید که افغانستان در ۱۳ سال گذشته از نگاه سیاسی وجود نداشت و اکنون در راس خیلی از طرح‌های سیاسی منطقه است که خود نمایانگر پیشرفت است و در کنار آن طرح‌های بزرگ اقتصادی در راه است که می‌توان به طرح خط لوله انتقال انرژی تاپی که گاز ترکمنستان را به کشورهای پاکستان و هند منتقل می‌کند، کاسا یک هزار (CASA-۱۰۰۰) که قرار است برق از کشورهای آسیای میانه به پاکستان صادر شود و طرح راه لاجورد که افغانستان را از طریق آسیای میانه به کشورهای اروپایی وصل می‌کند، نام برد که در نظر است تعداد از این طرح ها تا سال ۲۰۱۷ تکمیل شوند.

مطالب مرتبط