کالیگولای آلبرکامو روی صحنه تئاتر کابل

Image caption تئاتر حماسی در تاریخ افغانستان جایگاهی دارد

نمایش‌های حماسی در سالهای گذشته نیز روی پرده های تئاتر افغانستان بوده اند. بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی، امپراتوری غزنویان و قیام بر ضد اسکندر مقدونی، از جمله نمایش‌هایی است که تاریخ گذشته را برای امروزی ها بازگو کرده‌است.

ماه گذشته تئاتر ملی افغانستان برای نخستین بار نمایش حماسی را زیر عنوان کالیگولا، روی صحنه آورد که هنوز هم نمایش‌های پراکنده آن در سالن‌های مختلف شهر کابل ادامه دارد.

تئاتر حماسی هر چند تمدن کهن را روی پرده می آورد و از دوره‌های دور تاریخ قصه می‌گوید ولی در بین ژانرهای دیگر تئاتر دیرتر سر بلند کرده است.

Image caption این نمایش با بازیگری بیش از سی هنرمند اجرا شد

تئاتر حماسی سده‌ها پیش در ردیف تئاتر کمیدی، تراژیدی، موزیکال، اپرا، پانتومیم و غیره نمو کرده است. ولی برتولت بریشت ژانر حماسی تئاتر را با قواعد محدود آراسته کرد، بین تماشاچی و نمایش حریم گذاشت و مانع ورود تخیل تماشاگر به روی صحنه شد. به باور برشت تئاتر حماسی باید ذهن نشین باشد تا خیال پردازانه.

کالیگولا

در سده اول میلادی "گاووس" پسر خرد سالی در فتوحات امپراتوری رم، پدرش گیرمانیکوس را همراهی می‌کند. سربازان پدرش لقب کالیگولا که در لاتین مفهوم "چکمه کوچولو" را افاده می‌کند به او می‌دهند.

خون، وحشت و بی‌رحمی جنگ بر روان کالیگولا تاثیر می‌گذارد و وقتی تبریوس امپراتور رم می‌‎میرد کالیگولا در ۲۱ سالگی زمام مقتدرترین امپراتوری عصر را به دست می‌گیرد.

نخست برنامه‌هایش را بر وسعت بخشیدن امپراتوری رم متمرکز می‌کند. ولی به‌ زودی خانواده و اطرافیانش از وهم و جنون او به ستوه می‌آیند.

او مقدسات را به مسخره می‌گیرد، سناتوران و اشرافیان را برده گونه سرزنش می‌کند و عده‌ای را می‌کشد تا این که به اثر قیامی که در قصر صورت می‌گیرد به قتل می‌رسد.

جمیل خالقی در یک نمایش دو ساعته، نقش کالیگولا را با قوت و مهارت اجرا می‌کند، شور و هیجان درونی کالیگولا را به بیننده منتقل می‌کند. لیلا همدرد به عنوان یگانه زن این نمایش، در نقش "کایسونیا" توانسته حضورش را به عنوان همسر کالیگولا موفقانه اجرا کند.

ولی عسکرزاده، ظریف نظری، وحید رشیدی، رئوف سادات، حفیظ بارز، شمس یوسف‌زی، ویس حکیمی، کریم رحمانی، اقبال نظامی و میلاد فرخ هر کدام توانسته اند از جمع ۳۰ هنرپیشه‌ای که در این نمایش سهم داشتند به خوبی بدرخشند.

عبدالغفور شریعتی مسئول تئاتر ملی افغانستان کارگردانی این نمایش عظیم را با ظرافت و متانت به پیش برده است.

شریعتی با تولید این نمایش توانست بازسازی تئاتر افغانستان را به مرحله تازه ای برساند و هنر پروران را به ترویج آن فراخواند.

Image caption لیلا همدرد یگانه بازیگر زن این نمایش بود

خانم گل‌مکی شاه غیاثی که نخستین رئیس تئاتر ملی افغانستان بعد از سقوط حاکمیت طالبان بود، در پایان نمایش به روی صحنه رفت و از هنر پیشه‌ها قدردانی کرد.

او گفت: "این جوانان ضامن آینده تئاتر ما هستند و باید تشویق شوند." اشاره او به جوانان تهی دستی است که فقط علاقمندی شان آن‌ها را به صحنه می‌کشد و پیوسته بدون تقدیر و ستایش پرچم تئاتر افغانستان را برپا نگه داشته‌اند.

سرعت و صحنه مزدحم

در نمایش کالیگولا که در مرکز فرهنگی فرانسه در کابل برگزار شد سرعت اتفاق های داستان هیجان آور است، گویا حوادث زیادی در زمانی اندکی رخ داده اند. نقش آفرینان تند تند سخن می‌گویند و از سکوت خبری نیست.

موسیقی پشت صحنه از شروع تا پایان به جای همنوایی، نمایش را اخلال می‌کند. تنها صحنه‌های ضروری می‌تواند موسیقی را هضم کند. خودداری از سیاهی لشکر و تعداد زیاد بازیگران در روی صحنه می‌تواند فضای نفس کشیدن را برای کاراکترهای دیگر فراهم کند.

کالیگولا را نخستین بار آلبر کامو در سال ۱۹۳۸ میلادی نوشت و چند سال بعد آن را در شهر پاریس روی صحنه برد. این نمایش در کشور های متعدد جهان از جمله بریتانیا، ایرلند، ژاپن، فلیپین، رومانی، برازیل، هند و ایران نیز تماشاگران زیادی را به خود جلب کرده است.

آلبر کامو مؤلف رمان مشهور "بیگانه" نیز هست که در سال ۱۹۵۷ میلادی برنده جایزه نوبل در رشته ادبیات شناخته شد.

مطالب مرتبط