انفجاری واقعی در نمایش بمب‌گذار انتحاری

دو روز پیش یکی از بازیگران تئاتر افغانستان پیامی فرستاد و گفت که ساعت چهار عصر پنجشنبه، نمایشی در مرکز فرهنگی فرانسه خواهند داشت. نام این نمایش "تپش قلب؛ سکوت پس از انفجار" بود.

هنرمندان هفت ماه تمرین کرده بودند که صحنه‌ای از یک رویداد انفجاری-انتحاری و لحظات بعد آن را به نمایش بگذارند:

[نمایش: تپش قلب؛ سکوت پس از انفجار

میزبان: انستیتوت فرانسه در افغانستان

زمان: پنجشنبه، ۲۰ قوس/آذر، ساعت ۴ عصر]

اجرا کننده: بمب گذار نوجوان انتحاری

تلفات: یک کشته و حدود بیست زخمی

این برنامه روز گذشته برگزار شد، صحنه‌ای که قرار بود تمثیل شود، راستی راستی اتفاق افتاد و بازیگران و تماشاچیان را غافلگیر کرد.

نمایشی که به واقعیت پیوست

حق نشر عکس AP
Image caption هنرمندان سرگرم نمایش حالت پس از حمله انتحاری بودند که نوجوان انتحاری خود را منفجر کرد

ادریس فخری از گروه تئاتر "ازدر" در روی صحنه نقش کسی را بازی می‌کرد که پس از یک رویداد انتحاری کشته شده و روحش از جیغ و فریاد پس از انفجار، زجر می‌کشد.

ادریس می‌گوید هفت ماه کار کردند که صحنه پس از یک حمله انتحاری را در قالب تئاتر به تصویر بکشند تا بتوانند عمق فاجعه را بیان کرده باشند.

ادریس از ماجرای دیروز قصه می‌کند و می‌گوید که نمایش به نقطه اوج خود که در آن اجساد روی زمین، پس از انتحاری زجر می‌کشند و ناله می‌کنند، رسیده بود. در حین بازی، صدای انفجاری قوی به گوش می‌رسد که هم بازیگران و هم تماشاچیان را غافلگیر می‌کند.

ادریس در ابتدا فکر کرده که گویا کارگردان تئاتر به دلیل این که نمایش بسیار طبیعی جلوه کند، ایده صدای این انفجار را به عنوان یک "جلوه ویژه" از همه مخفی نگه داشته است. ادریس می‌گوید: "من هم ماندم که این چه کاری بود که کرد، چرا ما را در جریان نگذاشت؟"

Image caption ادریس، هنرمند تئاتر که روی صحنه مشغول نمایش بود، از انفجار نجات یافت

اما این صدا، صداگذاری و یا جلوه ویژه نبود بلکه نوجوانی انتحاری بود که در لباس یک دانش‌آموز خود را در میان تماشاچیان جا زده و کمربند انتحاری‌اش را در تالار منفجر کرده بود.

لحظاتی پس از انفجار یکی از شرکت‌کنندگان زنگ زد و گفت که در مرکز فرهنگی فرانسه انفجار شده و همه تالار را ترک و فرار کرده‌اند. صدای جیغ و فریاد از آن سوی خط به گوش می‌رسید.

خنده‌های پر از اشک

تالاری که این نمایش برپا شده بود، گنجایش بیش از ششصد تماشاگر را دارد. برگزارکنندگان این تئاتر می‌گویند که تالار پر شده بود. تعدادی از خبرنگاران و تصویربرداران نیز مشغول تصویربرداری اجرای زنده تئاتر بودند و بسیاری از تماشاچیان هم با گوشی‌های همراه خود از صحنه فیلم و عکس می‌گرفتند.

مینا رضایی، دختر خانمی که پای تماشای این نمایش نشسته بود دقت بیشتری به چهارطرف داشت. او چهار پنج مرد ریش‌دار را در لباس و کلاه سفید دیده بود که "به طور مشکوکی" در اطراف سالن در گشت و گذار بودند. مینا با دوستانش شوخی کرده که "این انتحاری‌ها را چه کسی به مرکز فرانسه راه داده؟"

هنوز هویت فرد انتحاری روشن نیست اما مینا و دوستانش تصاویری را ثبت کرده‌اند که روایتی از اتفاقات قبل و بعد از انتحاری است.

Image caption مینا رضایی که صحنه‌هایی از انفجار را با گوشی همراهش ضبط کرده می‌گوید تا لحظاتی پس از انفجار، فکر می‌کرد که بخشی از نمایش بوده است

نوار ویدیویی که مینا با گوشی همراهش ضبط کرده، هنرمندان را روی صحنه نشان می‌دهد که در حال اجرای نمایش هستند و ناگهان انفجاری رخ می‌دهد و همه جا تاریک می‌شود و صدای سوت و استقبال و جیغ و فریاد در هم می‌پیچد.

در پس زمینه ویدیو صدای چند دختر است که می‌گویند: "چی گپ است؟ انتحاری بود، بچه‌ها انتحاری بود! نه این از برنامه است..."

احمد ناصر سرمست، رئیس انستیتوت ملی موسیقی، شاهدخت هندیه، دختر امان‌الله، شاه سابق افغانستان و تعدادی از مقام‌های افغان و خارجی در این برنامه شرکت داشتند.

Image caption احمد سرمست، رئیس انستیتوت ملی موسیقی افغانستان در جریان این نمایش زخمی شد

آقای سرمست که در این رویداد از ناحیه سر زخم برداشته و بستری است، به بی‌بی‌سی گفت هنگامی که انفجار اتفاق افتاد، فکر کرد که قسمتی از نمایش است و می‌خواست اعتراض کند که "چه کاری بود که کردند؟" اما بعد متوجه شد که از سرش خون می‌آید.

در به دیوار ریاست جمهوری

مرکز فرهنگی فرانسه، در به دیوار ریاست جمهوری است. این مرکز که در محوطه دبیرستان استقلال قرار دارد، شامل کتابخانه، کلاس‌های آموزش زبان، تالار نمایش فیلم و برنامه‌های هنری و سالن نمایش نقاشی، عکس و کاریکاتور است.

وزارت امور خارجه افغانستان در پشت این مرکز است و بانک مرکزی، هتل پنج ستاره سرینا، یک مرکز بزرگ خرید و تعدادی از وزارتخانه‌های مهم هم در چهار سوی آن قرار دارند.

امنیت این مرکز زیر نظر نیروهای فرانسوی و ارتش ملی افغانستان است. برای ورود به این مرکز باید زنگ در را فشار بدهید و از آن طرف مردی از شما می‌پرسد که برای چه کاری آمده‌اید؟ بعد از ورود از در اصلی، درِ دیگری باز می‌شود و بعد از آن یک دستگاه بررسی بدنی قرار دارد و بازرسی بعدی توسط نگهبانان این مرکز انجام می‌شود.

در هفته‌های گذشته که برای شرکت در برنامه‌های این مرکز رفته بودیم، دستگاه بازرسی غیرفعال بود و پیرمردی، مراجعه‌کننده‌ها را با دست خالی بازرسی می‌کرد.

Image caption گروهی از فعالان مدنی با تجمع در برابر مرکز فرهنگی فرانسه شعارهایی علیه گروه طالبان سر دادند

ترس این که روزی مخالفان مسلح به این مرکز حمله کنند، برای بسیاری از شرکت‌کننده‌ها قابل تصور بود اما چون این مرکز مکانی با پرستیژ به شمار می‌رفت، حتی زمانی که در یک گوشه شهر درگیری در جریان می‌بود، جوانان علاقه داشتند که به این مرکز بیایند. مسئولان این مرکز هم می‌گفتند که آنها کاری با شورشیان ندارند چون فعالیتی جز کارهای فرهنگی و هنری نمی‌کنند.

گروه طالبان که مسئولیت این حمله را به دوش گرفته می‌گوید که این مرکز مردم را علیه شورشیان تحریک می‌کرد و هنگامی که یک نمایش تئاتر بر ضد حملات انتحاری در جریان بود، بمبگذار انتحاری خود را در آنجا منفجر کرد.

مردم در کابل می‌گویند که گروه طالبان با این کار خود خواست نشان بدهد که اگر کسی علیه حملات انتحاری و فعالیت‌های شورشی صدایی بلند کند، صدایش را خفه خواهد کرد. همین است که گروهی از شهروندان و فعالان مدنی، تجمعاتی را برای محکوم کردن حملات انتحاری سازماندهی کرده‌اند.

یکی از این تجمعات، با الهام از نام نمایش دیروز، با عنوان "تپش قلب؛ زندگی پس از انفجار" برگزار می‌شود و هدف آن هم به گفته برگزارکنندگان این است که بگویند چنین حوادثی نمی‌تواند مانع تپش قلب‌ها در کابل شود.

پاتوق گرم در روزهای سرد

Image caption مرکز فرهنگی فرانسه در به دیوار ریاست جمهوری از مکان‌های با پرستیژ پایتخت و محل تجمع فرهنگی‌ها بود

برنامه‌های مرکز فرهنگی فرانسه عمدتا روزهای آخر هفته برگزار می‌شد، افرادی هم که در آنجا گردهم می‌آمدند، روزنامه‌نگاران، اهالی فرهنگ و هنر و دختران و پسران پر انرژی پایتخت بودند. انفجار دیروز هم به سرعت و به صورت گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی بازتاب یافت.

در یکی دو سال گذشته بزرگ‌ترین برنامه‌های موسیقی از جمله 'سوند سنترال فستیوال' و کنسرت‌های موسیقی محلی و خارجی، مهم‌ترین جشنواره‌های فیلم مثل 'جشنواره فیلم حقوق بشر' و 'جشنواره فیلم مهرگان' و رویدادهای کوچک و بزرگ در این مرکز برگزار شده است.

در هفته گذشته این مرکز سرگرم تجلیل از هفته حقوق بشر بود که سه روز پیهم در آن نمایشگاه، گفتمان و کنسرت موسیقی برگزار شد. در هفته‌های آینده نیز قرار بود که چندین برنامه از جمله دومین جشنواره فیلم مهرگان در آن برگزار شود.

به طور میانگین سه تا چهار روز هفته در این مرکز برنامه‌ای برگزار می‌شد.

برخی‌ها این رویداد را ناامید‌کننده خوانده و عده‌ای هم با گذاشتن تصاویر سیاه در صفحات خود از این حمله ابراز تاثر کرده‌اند.

Image caption هر گاهی که در انستیتوت فرانسه برنامه‌ای برگزار می‌شد، دختران و پسران جوان و هنرمندان و علاقمندان هنر و فرهنگ در هر شرایطی خود را به آنجا می‌رساندند

اما مساله‌ای که بیشتر شهروندان کابل را متاثر کرده این است که مرکز فرهنگی فرانسه در کابل از معدود مراکز پر رفت و آمد و مشغول برای برنامه‌های فرهنگی و هنری و تجمعات نسل نو بود و با این حساب پایتخت نشیان‌ها جای ارزشمندی را از دست داده‌اند.