پرچم‌دار داعش در افغانستان چه کسی بود؟

Image caption اعضای سابق گروه طالبان با نشر ویدیویی با گروه داعش بیعت کردند

کشته شدن ملاعبدالرئوف معاون رهبری گروه موسوم به دولت اسلامی در "خراسان"، که در هلمند افغانستان هدف قرار گرفت و کشته شد، گمانه زنی‌ها و شایعات در مورد حضور گروه داعش را روشن کرد و مشخص کرد که داعش در افغانستان حضور دارد.

همین‌ هفته‌های پیش مقام‌های ارشد دولت و مسئولان وزارت امور داخله/کشور افغانستان موجودیت گروه داعش در این کشور را تکذیب کردند اما حالا روشن شد که گروه داعش در جایی از مرز میان پاکستان و افغانستان مشغول سربازگیری است و به افرادی هم پول و امکانات و پشتوانه داده که پرچم این گروه را بلند نگه دارند.

از آن جمله در کم و بیش یک ماه قبل، ویدیوی فردی به نام ملا عبدالرئوف که با لقب "خادم" شناخته می‌شود، بیرون شد که در آن مردی با دستار و ریش سیاه زیر پرچم گروه داعش صحبت می‌کند و از حضور داعش در منطقه خبر می‌دهد.

اما عبدالرئوف کسی که تا دیروز پرچم‌دار داعش در افغانستان بود، کیست؟ چگونه به شورشگری روی آورد و در سال های اخیر مشغول چه بود و چه شد که 'مسئول گروه داعش در حوزه جنوب غرب افغانستان' شد؟

گروه دولت اسلامی اخیرا اعلام کرده بود که ملا عبدالرئوف معاونیت رهبری این گروه را در منطقه "خراسان" عهده دار است. وحید مژده از افراد آگاه در مورد مسایل گروه طالبان می‌گوید که اصطلاح خراسان از دید گروه داعش ظاهرا برای منطقه‌ای یاد می‌شود که گروه داعش آن را جز قلمرو خود خوانده و شامل "کل افغانستان، یکی از ایالت‌های پاکستان، استان خراسان ایران و کشورهای شمال افغانستان" است.

با این حال ملا عبدالرئوف باید از افراد خیلی نزدیک و مورد اعتماد گروه داعش بوده باشد که این همه مسئولیت کلیدی به او سپرده شده بود.

سال تولد ملا عبدالروئف روشن نیست اما یافته‌های امنیت ملی افغانستان نشان می‌دهد که او در روستای "آذان" ولسوالی کجکی هلمند زاده شده و مربوط قبیله علیزی است.

سازمان اطلاعاتی افغانستان می‌گوید ملا عبدالرئوف به نام خادم شهرت داشت و در سال های جنگ افغانستان بارها تغییر جهت داده و از یک جریان به جریان دیگر رفته است.

از حزب اتحاد اسلامی سیاف تا شورای کویته

Image caption رحمت‌الله نبیل، رئیس اداره امنیت ملی افغانستان

رحمت‌الله نبیل رئیس امنیت ملی افغانستان می‌گوید که در یک ماه گذشته یکی از اهداف عمده نیروهای امنیتی افغانستان ملا رئوف بود که سرانجام در ۲۰ دلو/بهمن در زادگاهش در ولایت جنوبی هلمند افغانستان در اثر راه اندازی عملیات ویژه نظامی کشته شد.

یک پای ملا عبدالرئوف معلول بود. امنیت ملی افغانستان در بیوگرافی‌ای‌ که در مورد این فرمانده شورشیان به رسانه ها فرستاده گفته که او در دوران جهاد (دهه هشتاد) عضویت جریان 'اتحاد اسلامی برای آزادی افغانستان' را داشت. رهبر این جریان عبدرب‌الرسول سیاف بود که بر علیه حزب دموکراتیک افغانستان و نیروهای ارتش شوری می‌جنگید که سال‌ها بعد و پس از سقوط طالبان در اوایل حکومت حامد کرزی نام آن را به تنظیم دعوت اسلامی افغانستان تغییر داد.

روشن نیست که سمت ملا عبدالرئوف در این جریان چه بود و چه مسئولیت‌هایی داشت اما به ادامه درگیری های داخلی در افغانستان او در اوایل دهه نود به "تحریک اسلامی طلبای کرام" (گروه طالبان امروزی) پیوست و گفته می‌شود که مسئول یکی از واحدهای نظامی گروه طالبان در ولایت غربی هرات بود.

وحید مژده که در زمان گروه طالبان با این گروه کار کرده و از نزدیک با این جریان آشنایی دارد، می‌گوید که در آن زمان ملا عبدالرئوف برای مدتی فرمانده قول اردو/واحد ارتش طالبان در هرات بوده‌است.

آقای مژده می‌گوید که در آن زمان تعداد زیادی از جنگجویان عرب هم در هرات حضور داشتند، از جمله ابو مصعب الزرقاوی بنیادگرای اردنی که ظاهرا ملا عبدالرئوف هم با آنها روابطی داشت.

گوانتانامو و شورای نظامی کویته

حق نشر عکس Getty Images
Image caption عبدالرئوف چندسال در بازداشتگاه‌ بگرام و زندان گوانتانامو زندانی بود.

اداره امنیت ملی افغانستان در بخشی از معرفی ملا عبدالرئوف نوشته که او در زمان گروه طالبان عضویت رهبری شورای نظامی کویته را داشت و به ترتیب والی نام نهاد گروه طالبان برای ولایت ارزگان افغانستان و عضو کمیسیون اطلاعات گروه طالبان بود و مشاوریت ویژه ملا محمد عمر رهبر گروه طالبان را هم در کارنامه خود دارد.

شورای نظامی کویته، که گمان می‌رود در مرکز ایالت بلوچستان پاکستان است به شورای رهبری گروه طالبان افغان گفته می‌شود که مرجع تصمیم‌گیری های گروه طالبان به شمار می‌رود. منابع آگاه می‌گویند که او مدتی معاون شورای نظامی کویته نیز بوده است.

ملا عبدالرئوف در اوایل سال ۲۰۰۱ پس از فروپاشی گروه طالبان، توسط نیروهای آمریکایی (احتمالا در شمال افغانستان) به ظن داشتن روابط با رهبر گروه طالبان بازداشت شد و شش سال در بازداشتگاه‌ بگرام و زندان گوانتانامو زندانی بود که پس از آزادی در سال ۲۰۰۷ دوباره به گروه طالبان پیوست.

وحید مژده کارشناس مسائل گروه طالبان می‌گوید که ملا عبدالرئوف از افراد نزدیک و مورد اعتماد ملا محمد عمر رهبر گروه طالبان بود. او می‌گوید که "دلیل نزدیکی او به رهبر گروه طالبان افغانی دو موضوع بود. یکی سلفی بودن ملا عبدالرئوف (چون رهبر گروه طالبان می‌خواست به هم فکران عربی خود بگوید که تبعیض قایل نیست) و دیگر گذراندن در زندان گوانتانامو که خود مزیت به شمار می‌رود؛ بود."

کناره‌گیری از صف طالبان و بیعت با داعش؟

منابع امنیت ملی افغانستان می‌گویند که روابط ملا عبدالرئوف اخیرا با رهبری گروه طالبان تیره شده بود و "از رهبری شورای کویته به حاشیه کشیده شده بود."

بررسی‌های امنیت ملی می‌رساند که ملا عبدالرئوف در ماه عقرب/آبان امسال با گذرنامه و ویزای جعلی ابتدا به ایران سفر کرده و از آنجا برای ادای مراسم مذهبی به کربلا رفته است و در عراق با نمایندگان گروه دولت اسلامی دیدار کرده و پشتیبانی آنها را کسب کرده بود.

امنیت ملی می‌گوید که ملا عبدالرئوف در یکی دو ماه اخیر با ۱۰۰ نفر از افراد خود از راه بهرامچه ولسوالی دیشو هلمند به ولسوالی کجکی این ولایت (زادگاهش) آمده و به جلب و جذب فرماندهان گروه طالبان در ولایت‌های هلمند، فراه و برخی دیگر از ولایت‌ها پرداخته و موفق شده بود که با گروهی از سلفی‌های ولسوالی بکواه فراه رابطه ایجاد کند.

امنیت ملی‌گوید که او فرماندهان محلی گروه طالبان در ولسوالی کجکی را در بدل پنجاه هزار کلدار پاکستانی (پانصد دلار) و هر یک از سرگروه‌های طالب را در برابر ۱۵ هزار افغانی استخدام می‌کرد.

هم امنیت ملی و هم منابع نزدیک به گروه طالبان می‌گویند که او در این مدت کوتاه با طالبان محلی درگیر شده و اختلافاتی در محل بین افراد او و سایر شورشیان به میان آمد.

آیا او واقعا معاون رهبری داعش بود؟

گروه داعش هنوز در مورد کشته شدن ملا عبدالرئوف چیزی نگفته و تاکنون روشن نیست که ملا عبدالرئوف یگانه سرگروه داعش در افغانستان بود یا این که این گروه در نقاط مختلف افغانستان نیز نماینده‌ها و اعضا دارد اما دولت افغانستان به ملا عبدالرئوف عنوان "مسئول گروه داعش در حوزه جنوب غرب" را داده و این می‌رساند که او تنها در کنجی از افغانستان به داعش کار می‌کرد و حضور نماینده‌هایی مثل او و افراد دیگر گروه داعش در افغانستان محال نیست.

وحید مژده می‌گوید که ملا عبدالرئوف تا آخرین لحظاتی هم که زیر پرچم داعش کشته شد، در مورد انتخاب از میان دو گزینه (طالبان و داعش) تردید داشت و دل نادل بود.

آقای مژده می‌گوید که از افراد مهم گروه طالبان شنیده که پس از این که ملا عبدالرئوف با گروه داعش بیعت کرد، هیاتی از سوی رهبری گروه طالبان به ولایت هلمند فرستاده شد تا با ملا عبدالرئوف صحبت کنند و او را متقاعد کنند که خود را از گروه داعش دور بگیرد و دوباره به صف طالبان بازگردد که "جواب ملا عبدالرئوف سکوت بود."

Image caption وحید مژده

وحید مژده می‌گوید که در حال حاضر شمار زیادی از افراد مهم گروه طالبان از جمله ملا دادالله زیر فشار قرار گرفته اند تا به شکل جعلی هم که شده پرچم خود را از سفید به سیاه بدل کنند.

او می‌گوید که حالا دولت افغانستان و پاکستان از گروه طالبان استفاده می‌کنند تا ترفندهای خود را در روند صلح پیاده کنند. "پاکستان می‌خواهد افرادی را از صف طالبان بیرون کند و آنها را به عنوان مذاکره کنندگان صلح به افغانستان معرفی کند و افغانستان هم بعد از آن که آمریکا گفت دیگر طالبان را دشمن خود نمی‌داند، سعی کرده که با استفاده از فرصت گروه طالبان را با برجسته کردن حضور داعش به حاشیه براند."

آقای مژده هدف همه این تلاش‌ها را ضعیف نشان دادن سطح رهبری گروه طالبان عنوان می‌کند و می‌گوید که سعی جریان دارد که رهبری طالبان چند پارچه وانمود شود.

به نظر این کارشناس افغان در افغانستان گروه‌ها و گروهک‌های زیادی جدا از طالبان فعال هستند که پیام‌ها و خط مش گروه دولت اسلامی می‌تواند برایشان جذاب باشد و داعش را که راهبرد جهانی دارد نسبت به گروه طالبان که بیشتر در افغانستان متمرکز است؛ ترجیح دهند.