قلعه ساخته شده قرن پنجم میلادی کابل، در آستانه نابودی

Image caption این قلعه تاریخی اکنون در وضعیت بدی قرار دارد که احتمال فرو پاشی آن می رود

حکومت افغانستان می‌گوید که حدود هزار و دوصد بنای تاریخی در این کشور در معرض نابودی قرار دارد و دولت بودجه کافی برای حفاظت از آنها را ندارد. بیشتر این بناها در جریان سه دهه جنگ آسیب دیده‌اند.

بالا حصار کابل که قدمت آن به قرن پنجم میلادی برمی‌گردد از جمله این بناها است. اکنون این قلعه به یک پایگاه نظامی تبدیل شده و حفاضت لازم نیز از آن صورت نمی‌گیرد.

میراحمد جوینده، یکی از باستان شناسان افغانستان که همراه ما به بالا حصار کابل رفته بود، می‌گوید که قدمت این قلعه به پیش از اسلام برمی‌گردد. قلعه‌ای که بر فراز تپه‌ای در دامنه کوه شیر دروازه در جنوب شرق شهر کابل ساخته شده است.

به گفته آقای جوینده زمانیکه شهروندان شهر کابل پیرو آیین بودا بودند این قلعه ساخته شده است.

او می‌گوید که این منطقه کابل یکی از مناطق بسیار مهم بودایی بوده است. مثلا تپه مرنجان که کمی دور تر از بالاحصار واقع است، معبد بزرگ بودایی در آن کشف شده است. یا تپه بلخ و تپه نارج که آنها نیز در نزدیکی بالا حصار قرار دارند معبدهای بودایی از این دو منطقه نیز کشف شده است.

Image caption شاهان کابل در دوره های مختلف در بالاحصار اقامت‌گاه‌های مجللی داشتند. اما حالا آنچه باقی مانده، تنها ویرانه‌های بناهای است که از سنگ و آجر ساخته شده بوده‌اند

آقای جوینده می‌گوید که اگر کاوش‌های لازم در منطقه بالا حصار صورت گیرد می‌توان به آثار دوره بودایی در این منطقه نیز دست یافت.

این قلعه از ابتدا به منظور اهداف استراتیژیک نظامی ساخته شده است. اما با گذر زمان اهمیت تاریخی پیدا کرد. ولی ماهیت استفاده نظامی آن هیچگاه تغییر نکرد. حالا هم یک واحد نظامی ارتش ملی افغانستان متشکل از ۱۲۰ سزبار در حالت آماده باش، در این قلعه مستقر هستند.

دردوران حکومت‌های گذشته نیز بیشتر نظامیان مستقر بوده‌اند، وسایط نظامی تخریب شده و آهن پاره‌های بجا مانده از آن در دوران گذشته نیز در گوشه و کنار این قلعه هنوز دیده می‌شوند.

در کتاب‌های تاریخ افغانستان آمده است که شاهان کابل در دوره‌های مختلف در بالاحصار اقامت‌گاه‌های مجللی داشتند. اما حالا آنچه باقی مانده، تنها ویرانه‌ بناهای است که از سنگ و آجر ساخته شده بوده‌اند.

Image caption حتی یکی از قیام‌های مجاهدین علیه حکومت کمونیستی افغانستان نیز از همین قلعه آغاز شد که به قیام بالا حصار مشهور است

آقای جوینده می‌گوید که با توجه به ارزش تاریخی بالاحصار و پیشترفت‌های فن‌آوری نظامی، حالا دیگر نیاز نیست که نظامیان در مناطق مرتفع مستقر شوند و به نظر او بالاحصار باید به عنوان یک بنای تاریخی مورد بازسازی قرار گرفته و حفظ شود.

بالا حصار به دلیل اهمیت استراتژیک و قدمت تاریخی‌اش یک مکان دارای ارزش تاریخی است. این بنا شاهد جنگ‌های خونین بوده است. در جنگ‌های اول افغان و انگلیس(۱۸۳۹ – ۱۸۴۲) و جنگ دوم افغان- انگلیس (۱۸۸۰-۱۸۷۸) و بعد در زمان حکومت‌های کمونیستی افغان این قلعه به عنوان مرکز مهم نظامی استفاده می‌شد. حتی یکی از قیام‌های مجاهدین علیه حکومت کمونیستی افغانستان نیز از همین قلعه آغاز شد که به قیام بالا حصار مشهور است.

در سال‌های اخیر نیز نیروهای ناتو در این قلعه مستقر بودند.

این قلعه بارها به شدت آسیب دیده، اما با حفظ هویت و ساختار اصلی‌اش، بارها بازسازی شده است. آخرین بار کمتر از یک قرن پیش به فرمان نادرشاه پادشاه سابق بازسازی شده و بعد در دوران حکومت کمونیستی افغانستان بخش‌هایی از این قلعه طعمه آتش شد و تخریب گردید.

بعد از استقرار دولت مجاهدین در سال ۱۳۷۱ این دژ تاریخی در جنگ‌های میان این گروها نیز به شدت تخریب شد و از آن زمان تا حالا به حالت ویرانه باقی مانده‌است.

Image caption در دوران حکومت کمونیستی افغانستان بخش‌هایی از این قلعه طعمه آتش شد و تخریب گردید

مصدق خلیلی، معاون فرهنگی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان نیز درباره اینکه این قلعه چرا بازسازی نشده، می‌گوید که مالکیت بالاحصار از یک سال پیش از وزارت دفاع ملی افغانستان به وزارت اطلاعات و فرهنگ منتقل شده و پس از انتقال تجهیزات نظامی به محل دیگری بازسازی دوباره آن آغاز خواهد شد.

او افزود که به دلیل موقعیت استراتژیک بالا حصار کابل و با توجه به وضعیت امنیتی شهر کابل، مسئولان امنیتی برای انتقال تجهیزات نظامی به مکانی دیگری خواستار مهلت شده‌اند. او افزود که هیچ مانعی برای آغاز کار بازسازی این قلعه تاریخی وجود ندارد.

به گفته آقای خلیلی علاوه بر بالاحصار، هزار و ۲۰۰ اماکن دیگر تاریخی افغانستان نیز با خطر نابودی مواجه هستند.

او می‌گوید که دولت بودجه و امکانات کافی برای حفاظت از این بناها را ندارد و ابراز امیدواری کرد که رئیس جمهور غنی به این مساله توجه کند.