جراحی در افغانستان؛ ارزان اما بدون امکانات

حق نشر عکس Getty
Image caption جراحان افغان می گویند از تکنالوژی به روز محروم اند

جراحی در شفاخانه‌های دولتی افغانستان رایگان و در شفاخانه‌های خصوصی نسبت به کشورهای منطقه ارزان‌تر است. اما بیماران افغان از این خدمات راضی نیستند. جراحان نیز می‌گویند به دلیل نبود سرمایه کافی از تکنولوژی روز محرومند و از شیوه های جدید جراحی عقب مانده‌اند.

نجیبه یک ماه پیش کودک چهارمش را به شکل سزارین به دنیا آورده، بخیه‌هایش را باز کرده‌اند اما هنوز آنتی بیوتیک می‌خورد و از درد تورمی به اندازه یک گردو در جای بخیه‌هایش رنج می‌برد.

دکتران گفته‌اند یک ماه دیگر نیز صبر کند و اگر خوب نشد دوباره جراحی خواهد شد.

نجیبه ۳۹ ساله و خانه‌دار است. او می‌گوید که عملش در زمان ولادت کودک چهارمش ۴۵ دقیقه طول کشید و او به خاطر خونریزی زیاد بسیار ضعیف شده است.

او در یکی از شفاخانه‌های دولتی افغانستان رایگان عمل شده. به او گفته شده جراحان زمانی که بریدگی شکمش را می‌دوختند، اشتباهی چربی‌های شکمش را نیز با پوست بخیه زده‌اند.

نجیبه در زمان ولادت سه طفلش جراحی شده و می‌گوید هر بار دکتری جای بخیه‌های قبلش را می‌دید، می‌گفت: "پیش کدام دکتر عملیات کردی؟ درست جراحی نشده بودی."

او می‌گوید وقتی خود جراحان از کار هم انتقاد می‌کنند، بیماران باید ناراضی باشند.

نجیبه از وضعیت بهداشتی شفاخانه نیز شاکی است. او می‌گوید در سالنی که اتاق عمل در آن قرار داشت گربه راه می‌رفت و با وجود گرم نبودن زیاد هوا، حشراتی در اتاق‌ها دیده می‌شد.

اما واقعا وضعیت جراحی در افغانستان کشوری در حال جنگ که بیشتر از هر جای دیگر به جراحی به خصوص جراحی‌های فوری نیازمند است، چگونه است؟ آیا تمام بیماران از جراحی در این کشور ناراضیند؟

میزان دسترسی به خدمات جراحی در افغانستان

روح الله ستاری رئیس جراحی شفاخانه دولتی وزیر اکبر خان می‌گوید که در یک دهه اخیر پیشرفت‌های زیادی در عرصه خدمات جراحی شده است.

به گفته وی، اکنون تنها در شهر کابل در پایتخت افغانستان بیشتر از ده شفاخانه دولتی و بیش از صد شفاخانه خصوصی خدمات جراحی را ارائه می‌کنند.

بر اساس معلومات وزارت صحت/بهداشت افغانستان اکنون در سراسر افغانستان، ۲۸ شفاخانه ولایتی، ۲۵ شفاخانه تخصصی و شش شفاخانه حوزه‌ای در شهرهای بزرگ در کنار ۱۴۵ شفاخانه خصوصی فعال هستند که در آنها بخش جراحی نیز وجود دارد.

آقای ستاری می‌گوید که اکنون بیش از ۶۷۰ متخصص جراحی در وزارت صحت این کشور ثبت هستند که در شفاخانه های دولتی کار می‌کنند.

اما به گفته وی، شمار جراحان در افغانستان بسیار بیشتر از این رقم است زیرا اکنون شماری از جراحان در شفاخانه‌های خصوصی نیز کار می‌کنند که شامل این فهرست نشده‌اند.

جراحی در شفاخانه‌های دولتی افغانستان به دلیل وضعیت اقتصادی شهروندانش رایگان است. آقای ستاری می‌گوید که هزینه جراحی در شفاخانه‌های خصوصی نیز نسبت به کشورهای منطقه بسیار ارزان‌تر است.

حق نشر عکس Thinkstock
Image caption اکنون بیش از ۶۷۰ متخصص جراحی در وزارت صحت افغانستان ثبت هستند

اولین ها در تاریخ جراحی افغانستان

جراحان افغان از پیشرفت‌های کاری‌شان در ده سال گذشته راضی هستند.

آقای ستاری می‌گوید که در این سالها بسیاری از جراحی‌ها که در گذشته در افغانستان انجام نمی‌شد، برای اولین بار انجام شد و اکنون در بسیاری از شفاخانه‌ها رایج شده است.

او به طور نمونه از جراحی باز قلب، جراحی بیماری‌های ولادی قلب، جراحی تومور مغزی و جراحی لاپاراسکوپی نام می‌برد.

به گفته وی، این جراحی‌ها شامل دسته بندی جراحی‌های فوق تخصصی است و انجام شدن آنها در افغانستان یک دستاورد است.

جراحی در افغانستان و عقب ماندگی از تکنولوژی روز

معاون پروفسور غلام عباس فقیری متخصص جراحی می‌گوید که خدمات جراحی در افغانستان با توجه به وضعیت اقتصادی و سیاسی موجود در این کشور، رضایت بخش است اما هنوز باید کارهای زیادی صورت بگیرد.

او انتقاد می‌کند که پیشرفت‌های یک دهه اخیر در بخش جراحی، بیشتر به بخش خصوصی منحصر بوده و سرمایه گذاری‌های لازم در این بخش از سوی دولت صورت نگرفته است.

آقای فقیری معتقد است که بودجه دولت افغانستان وابسته به کمک‌های خارجی است و کمک کننده‌ها بیشتر بر خدمات بهداشتی اولیه تمرکز کرده‌اند و به بخش‌های تخصصی و پیشرفته چون جراحی بی‌توجه مانده‌اند.

او می‌گوید که مشکل بزرگ بخش جراحی در افغانستان نداشتن وسایل و تکنولوژی‌های به روز و افراد ماهر برای استفاده از این تکنولوژی‌هاست.

آقای فقیری گفت: "زمانی که ما نه وسایل داریم و نه آموزش برای استفاده از این وسایل، مطمئنا ما با کشورهای همسایه برابر نیستم و جراحی ما عقب مانده‌تر است. اکنون جراحی‌ها در افغانستان به شکل بیست سال و سی سال پیش جراحی در دنیای پیشرفته انجام می‌شود."

وزارت صحت افغانستان نیز این مشکل را تایید می‌کند و می‌گوید که این تکنولوژی‌ها نیازمند هزینه‌های بسیار زیاد هستند که با توجه به شرایط فعلی افغانستان مهیا کردن آن ممکن نیست.

جراحان می‌گویند که در اکثر مواقع نبود همین تکنولوژی‌ها، سبب شده که بیماران برای جراحی به خارج از افغانستان سفر کنند.

برآورد اتاق تجارت و صنایع افغانستان نشان می‌دهد که به طور میانگین روزانه هزار افغان برای مداوا به کشورهای دیگر سفر می‌کنند؛ اگر حداقل مصارف آنها دو هزار دلار باشد، روزانه دو میلیون دلار از افغانستان خارج می‌شود.