نامه رئيس جمهور غنى به نواز شريف به چه معناست؟

حق نشر عکس AP
Image caption نخست وزیر پاکستان در سفر اخیرش به کابل گفت که دشمن افغانستان، دشمن پاکستان است

محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در نامه محرمانه‌ای که اخیرا به نخست وزیر پاکستان فرستاده، از این کشور خواسته است که تا حداکثر یک ماه دیگر، رهبران طالبان افغان را که در پاکستان مستقر هستند بازداشت کند.

آقای غنی همچنین خواستار افزایش عملیات‌های امنیتی علیه شبکه حقانی شده و از پاکستان خواسته است تا پناهگاه‌های طالبان را در آن کشور نابود سازد.

جنگ اعلام‌ناشده

این روزها مقام‌های افغان به کرات در مساله رابطه با پاکستان از اصطلاح جنگ اعلام ناشده استفاده می‌کنند.

اخیرا حکمت کرزی، معاون وزیر خارجه افغانستان در جریان دیداری از اسلام آباد گفت: "حالا پاکستان نیز با این حرف موافق است که دو کشور در وضعیت جنگ اعلام ناشده علیه یکدیگر قرار گرفته‌اند."

حکمت کرزی در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی گفت: "افغان‌ها تصور می‌کنند کشتار بزرگان قومی، آتش زدن به بنیاد مکاتب و ادامه حملات به جان نظامیان افغان از سوی هر که باشد منشاء در پاکستان دارد و آنها این امر را جنگ اعلام ناشده این کشور علیه افغانستان تعبیر می کنند."

مقام‌های پاکستان می‌گویند ادامه فعالیت طالبان پاکستانی در افغانستان، حضور جدایی‌طلبان بلوچ و ربودن افراد وابسته به رهبران سیاسی و مخفی کردن آنها در افغانستان جنگ اعلام ناشده افغانستان علیه پاکستان است و گاهی هم افزایش فعالیت‌های استخباراتی هند را علیه کشورشان از خاک افغانستان به آن اضافه می‌کنند.

Image caption مخالفان مسلح دولت افغانستان در هفته‌های اخیر به حملات خود در کابل و دیگر ولایات این کشور افزوده‌اند

نامه رئیس جمهور

رئیس جمهور غنی در نامه‌اش به نخست وزیر پاکستان که سری بوده ولی به رسانه‌ها درز کرده است یاد آور شده که بر اساس صحبت‌ها و تعهداتی که همین ماه گذشته، آنها با هم در ارگ کابل مطرح کردند، حالا زمان عمل فرا رسیده است.

رهبران افغانستان می‌گویند که به اعتقاد آنها، پاکستان همچنان که اراده کرد تا علیه شورشیان خودش در وزیرستان قاطعانه عمل کند، قادر به برخورد مشابه علیه افراد و گروه‌های مخالف افغان که جنگ را از خاک این کشور در افغانستان مدیریت می‌کنند، نیز است.

پاکستان بیش از دو هزار شورشی را در وزرستان کشت و صدها تن را بازداشت کرد و شماری را هم در زندان‌ها اعدام کرد.

نامه رئیس جمهور غنی چند نکته مهم دارد:

الف. اینکه شورشيان و افرادى كه مسبب جنگ اند از سوی پاکستان وادار به گفتگو و مذاكره براى جستجوى یک راه سياسى شوند.

ب. پاكستان امكانات مالى، پناهگاه و پايگاه‌هاى شورشيان را ببندد و آنها را ظرف یک ماه یا بازداشت کند یا از کشورش براند.

ج. زندانیان افغان در پاکستان به افغانستان تحويل داده شوند که در جمع آنها شماری از طالبان متمرد نیز شامل اند.

حق نشر عکس epa
Image caption آقای غنی در دومین سفر خود به هرات گفت که مصمم است جنگ را با جنگ پاسخ بدهد

این سخنان به نحو دیگری میان حامد کرزی و رهبران قبلی پاکستان نیز همواره گفته شده است. تفاوت آن حالا در معین کردن جدول زمانی یک‌ماهه و جدی بودن افغانستان در این بده بستان است.

بسیاری‌ها می‌پرسند اگر تا یک ماه این کار از سوی پاکستان عملی نشوذ، افغانستان چه می‌کند؟

جنگ اعلام شده

اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در دیدار دوم از شهر هرات دوباره تاکید کرد که حالا کشورش نمی‌خواهد از موضع ضعف با طالبان مذاکره کند.

او گفت که مصمم است جنگ را با جنگ پاسخ بدهد؛ آنچه که در گذشته کمتر بیان می‌شد و بیشتر بر مذاکرات صلح تاکید می‌کردند.

پاكستان در این وضعیت در برابر انتخاب دشوارى قرار می‌گیرد. نواز شريف، نخست وزير پاكستان در كابل، عمليات بهارى طالبان افغان را محكوم كرد و هفته گذشته رهبران ارتش پاکستان خواهان توقف فورى عمليات بهاری طالبان زیر نام "عزم" شده و هشدار دادند که ادامه حملات عواقب بدی برای طالبان در قبال خواهد داشت.

تعیین مهلت يک‌ماهه براى اقدام عليه طالبان نشانه‌ای از لبريز شدن كاسه صبر کابل از جنگ "بزن بگريز" است و از طرف دیگر محکی است برای اینکه نشان بدهد پاکستان آیا واقعا دشمن افغانستان را دشمن خود می‌داند؟ همانگونه که نواز شریف در کابل اعلام کرد.

تصور مقام‌هاى افغان در حكومت افغانستان اين است كه برغم درک حساسیت و واكنش‌ها در داخل كشور براى ايجاد تفاهم و اعتمادسازى با پاكستان، اقدامات جسورانه‌ای انجام داده‌اند. از ديدار با نظاميان در قرارگاه رهبرى تا پذيرفتن تفاهمنامه مبادله اطلاعات و همکاری امنیتی با سازمان استخبارات نظامى پاکستان، آی اس آی و فرستادن نظاميان افغان براى آموزش به اين كشور.

حکمت کرزی می‌گوید این فرصت‌ها برای اعتمادسازی با پاکستان ابدی نخواهد بود و انتظار دارد اسلام آباد هم عملا به خواست‌های افغانستان توجه کند.

اطلاعات مهم

سازمان‌هاى اطلاعاتى هر دو كشور افغانستان و پاکستان از طريق كشور سوم در مورد حضور رهبران شورشى‌شان در خاک یکدیگر اطلاع دارند.

حق نشر عکس Getty
Image caption افغانستان بارها ادعا کرده که ملا محمد عمر، رهبر گروه طالبان در پاکستان پناه گرفته است

يكى از روزنامه‌نگاران آگاه پاكستانی مى‌گويد حالا جاى پنهان‌كارى بيشتر باقى نمانده است چرا كه مقام‌هاى امنيتى افغانستان در مورد حضور ملا عمر در كراچى و رهبران عمده شوراى كويته در بلوچستان و حضور سران حلقه شبکه حقانى و گلبدين حکمتيار در حومه شهر راولپندى از طريق آمريكايى ها مطلع شده‌اند.

همينگونه پاكستان از رابطه‌هاى نزديک سازمان امنيت افغانستان با رهبران طالب پاكستانى و آمد و رفت‌های برخی از سران طالبان پاکستان در کابل که باری منجر به دستگیری برادر بیت الله محسود در لوگر توسط آمریکاییان شد، باخبر اند.

از دید آنها جدايى‌طلبان بلوچ نيز جاى پايى در داخل افغانستان دارند و پاکستان خواهان بازداشت این رهبران و توقف فعالیت‌شان است.

رفت و آمدهای عجولانه مقام‌های پاکستانی در چهار ماه گذشته به کابل نشان از آن دارد که تاحدی ناخن پاکستانی‌ها حالا زیر سنگ کابل قرار گرفته است و آنها در یک معادله موازی خواهان بده‌بستان اند و می‌پذیرند که جنگ اعلام ناشده از حالت یک‌طرفه بیرون شده است.

چه خواهد شد؟

تصميم براى رهبران هر دو كشور در مورد بازداشت و تسليم‌دهى رهبران شورشى مخالف نيازمند اراده قوى و سرنوشت‌ساز است.

پاكستان به دليل باورهای سیاسی گذشته‌اش برای بسترسازی برای سران مخالف افغان از دهه هفتاد ميلادى تاكنون هيچگاه حاضر نشده است بر سر آنها معامله كند. به استثناى تسليم‌دهى ملا عبدالسلام ضعيف، سفير طالبان در اسلام آباد در ٢٠٠١ به آمريكايى‌ها و بازداشت دو سه تن از رهبران درجه دو و سه طالبان به دليل "نافرمانی"، ساير رهبران مخالف افغان هميشه در خاک پاکستان از امنیت و اطمينان خاطر بر خوردار بوده‌اند.

در تازه‌ترين مورد، رهبران نظامى پاكستان براى فشار وارد كردن بر شبكه حقانى به نقل از يک منبع آگاه فقط به رهبری شبكه حقانی گفته شده که مواظب فعالیت‌های خود باشند چون ممکن است به تدریج زمینه حمايت از آنها در خاک پاکستان کمتر شود.

اگر پاکستان بر طالبان فشار بیشتری وارد کند تا برای مذاکره حاضر شوند، به زعم طالبان آنها تن به تسلیم داده‌اند و راهی ندارند جز اینکه در حکومت کابل ادغام شوند.

حق نشر عکس EPA
Image caption پاکستان ادعا می‌کند که ملا فضل الله، رهبر طالبان پاکستانی در ولایت کنر در افغانستان مخفی شده است

اگر خواهان ادامه جنگ باشند ناگزیر‌اند کشور دیگری را انتخاب کنند تا مقر رهبری خود را به آنجا منتقل کنند و راه سوم این است که داخل افغانستان بروند. در این صورت آسیب‌پذیری آنها بسیار زیاد می‌شود چون در چهارده سال گذشته همه فرماندهان نخبه و مقام‌های ارشد طالبان در داخل کشور هدف قرار گرفته و جان به سلامت نبرده‌اند.

برخی در مورد سفر اخیر گروه طالبان به ایران نیز این شک و شبهه را مطرح می‌کنند که ممکن است آنها در وضعیت اضطراری روی ایران حساب کنند. در گذشته گلبدین حکمتیار تهران را برای اقامت موقتش برگزیده بود.

در آخرین مورد، رهبری طالبان اگر نخواهند به افغانستان منتقل شوند و در پاکستان شرایط سخت‌تر شود، قطر و عربستان سعودی گزینه احتمالی برای آنها خواهد که از جنگ و سیاست دست بکشند و در یکی از این دو کشور اقامت کنند.

تصمیم مشابه برای افغانستان نیز دشوار است که بتواند ملا فضل الله را آنگونه که پاکستان مدعی است از کوهستان‌های جنگلزار کنر بازداشت کرده و به پاکستان تسلیم کند.

اگر افغانستان و پاکستان در پی امضای تفاهمنامه امنیتی و ادامه روند کنونی اعتمادسازی بتوانند با هم مشترکا به قول خودشان علیه دشمن مشترک اقدام کنند، افغانستان نیز باید تصمیم سرنوشت‌سازی بگیرد تا مقامات اسلام آباد از آن راضی باشند و اطمینان خاطرشان حاصل شود تا به اقدام مشابه دست بزنند، یا تحویل رهبران مخالف یا تبعیدشان به کشور سوم و اعلام پایان جنگ اعلام ناشده علیه یکدیگر.