آموزش از راه دور؛ یک آموزگار به هزاران دانش آموز

یک نهاد خیریه بین المللی در افغانستان با راه اندازی سیستم "آموزش از راه دور"، زمینه آموزش هزاران دانش آموز را در افغانستان فراهم کرده است.

آکسفام گفته که در نظر دارد به کمک این سیستم جای خالی آموزگاران را در مناطق دور افتاده افغانستان پر کند.

مسوولان این نهاد می‌گویند که در حال حاضر ۱۷ هزار و ۶۸۹ دانش آموز در شصت و دو مدرسه در ولایت‌های کابل، کاپیسا، پروان و پنجشیر از این طریق مشغول آموزش اند که بیشتر از یک سوم آنها، دانش آموزان دختر هستند.

در مدارسی که به این سیستم وصل شده‌است، شماری از کلاس های درس با یک دستگاه بزرگ تلویزیون و گیرنده ماهواره ای مجهز است. در هر کلاس یک معلم رهنما هم حضور دارد.

برنامه مطابق نصاب و ساعات درسی وزارت معارف تنظیم شده است. به محض شروع ساعت درسی، ابتدا معلم راهنما به مدت پنج دقیقه دانش آموزان و دستگاه تلویزیون را آماده می کند. درس با به صدا در آمدن یک زنگ ویژه برنامه شروع می شود.

آموزگار از استدیوی یک شبکه خصوصی تلویزیونی در کابل روی صفحه تلویزیون ظاهر می شود. چهار مضمون درسی ریاضی، فیزیک، شیمی و بیولوژی از این طریق تدریس می‌شود.

این برنامه چهار سال پیش با حمایت مالی موسسه آکسفام راه اندازی شد و با کمک شرکای محلی این سازمان تطبیق می‌شود.

Image caption آموزش و پرورش در افغانستان توسعه یافته اما هنوز فاصله دانش آموزان از مکاتب در برخی از ولایت های افغانستان دور است

عبدالقهار صبور، از هماهنگ کنندگان این برنامه در ولایت پروان به بی‌بی‌سی گفت: "ما ابتدا در سال ۲۰۱۰ این پروژه را برای دانش آموزان دوره متوسطه (راهنمایی) راه اندازی کردیم و دو سال بعد و پس از ارزیابی که داشتیم، آنرا در سطح لیسه (دبیرستان) هم به اجرا گذاشتیم."

در بگرام، در شصت کیلومتری شمال کابل چندین مدرسه به این سیستم وصل شده‌است. تنها در مکتب دخترانه فرودگاه بگرام ۱۶۰۰ دانش آموز از این طریق درس می‌خوانند.

نیلم دانش آموز صنف یازده می‌گوید: "استاد مسلکی وجود نداشت. در برنامه آموزش از راه دور استادان مسلکی تدریس می‌کنند و این کمک می‌کند که درس را بسیار خوب فرا بگیریم."

نبود استادان تحصیل کرده و با تجربه در مناطق دور دست همیشه یکی از دغدغه های اصلی خانواده ها بوده است. بسیاری خانواده ها یکی از دلایل مهاجرت شان به شهرها را فراهم بودن فرصت ها و امکانات خوب آموزشی در شهرها عنوان می کنند.

سیستم آموزش از راه دور توانسته تا حدی نبود آموزگاران مسلکی را در برخی مناطق دور دست جبران کند.

مینا مادر فاطمه یکی دیگر از دانش آموزان مکتب دخترانه میدان هوایی/فرودگاه بگرام با هیجان از این شیوه تدریس در مدارس استقبال می کند: "در هر مضمون درسی شان بسیار تاثیر مثبتی داشته. مخصوصا در ریاضیات. استادان ورزیده نداریم که برای این ها تدریس کنند. همینکه از راه دور از طریق تلویزیون برایشان درس می‌‎دهند، بسیار خوب است."

آموزگارانی که در این برنامه گزینش شده اند، همه دارای مدرک کارشناسی ارشد و تجربه کافی در بخش آموزش اند. ادیبه پوپلزی از آموزگاران مکتب عایشه درانی و یکی از معلمان این برنامه است.

از دید او حضور فیزیکی در کلاس با حضور تصویری در جمع دانش آموزان تفاوت زیادی دارد. پوپلزی می‌گوید در کلاس با بیست تا چهل دانش آموز سر و کار دارد. اما در برنامه آموزش از راه دور باید هزاران دانش آموز را مدنظر بگیرد.

خانم پوپلزی می‌گوید: "در صنف از حالت روحی، بیماری، نارسایی ها، مشکلات و غیبت شاگردانم با خبرم اما در برنامه آموزش از راه دور درک شاگردان مشکل است. مشکل دیگر این است که در برنامه مکتب برای صنف ده، یازده و دوازده دو ساعت درسی در هفته تدریس می‌کنم. در آنجا حجم درس به تناسب ساعت درسی که در مکتب است کم و فشار کاری هم بیشتر است."

توسعه معارف افغانستان در چهارده سال گذشته چشمگیر بوده است. از کمتر از یک میلیون دختر و پسر دانش‌آموز در سال ۲۰۰۱، حالا شمار آنها به حدود ده میلیون نفر رسیده است.

بخش عمده از پول جامعه جهانی به آموزش و پرورش افغانستان می رود و ۱۱ درصد کل بودجه عادی کشور را که حدود ۳۶۰ میلیون لار است، تشکیل می‌دهد.

اما اخیرا ناظران آمریکایی از حیف و میل این پول‌ها و فساد در وزارت معارف ابراز نگرانی کرده و اسدالله حنیف بلخی وزیر جدید معارف در مجلس این کشور نیز گفت که مسئولان پیشین این وزارتخانه در زمان حکومت حامد کرزی، شمار مکاتب فعال و معلمان در این کشور را جعل کرده‌اند. هرچند مقام‌های پیشین وزارت معارف همچنان بر صحت این آمار تاکید می‌کنند.