مهر تایید ملا عمر بر گفت‌وگوهای صلح افغانستان؟

Image caption ملا عمر رهبر طالبان سال‌ها است در انظار عمومی ظاهر نشده

ملا محمد عمر، رهبر گروه طالبان با بهره‌ بردن از فرصت عید فطر، در دفاع از شروع گفت‌وگوهای رو در روی صلح با دولت افغانستان موضع گرفته‌ و گفته در اسلام "گفت‌وگو با دشمن منع" نشده‌است.

لحن بیانیه دو هزار و هفتصد واژه‌ای او این بار نرم است. این پیام به پنج زبان‌ فارسی، پشتو، عربی، انگلیسی و اردو در وبسایت طالبان منتشر شده و مخاطب اصلی‌ آن پیکارجویان طالبان اند. اما رهبر طالبان برای اقشار مختلف جامعه افغانستان، همسایگان و جامعه جهانی پیام دارد.

با وجود آن، ملاعمر در هیچ جایی از بیانیه‌اش که فرق زیادی با سیاست‌گذاری‌های قبلی‌اش دارد، از "دولت افغانستان" مستقیما نام نبرده و سعی کرده به جای آن از کلمه "دشمن" کار گیرد.

او با اشاره تلویحی به نخستین نشست صلح در پاکستان و با نادیده گرفتن عمدی حضور نمایندگانی از دولت افغانستان در این جلسه، بر ادامه گفت‌وگوهای صلح‌آمیز مهر تایید می‌زند.

هفته پیش (۷ جولای) در یک تحول بی‌پیشینه شش نماینده دولت افغانستان با فرستادگان طالبان که به نمایندگی از شورای رهبری کویته این گروه حضور داشتند، در شهرک تفریحی مری در حاشیه اسلام‌آباد پایتخت پاکستان چهار ساعت دیدار و گفت‌وگو کردند تا طلسم خودداری طالبان از پذیرش دولت افغانستان به عنوان طرف اصلی شکسته شود.

برای گروه طالبان در ۱۴ سال گذشته طرف اصلی منازعه افغانستان آمریکا بوده است و دولت افغانستان را به رسمیت نشناخته‌ است.

اکنون ملا عمر برای توجیه گفت‌وگو با دولتی که "دست نشانده و بی‌اختیار" می‌دانست، دلایل شرعی می‌آورد، و با استفاده از برخی از سیاست‌گذاری‌های دوران جنگ و صلح حضرت محمد، پیامبر مسلمانان بهره می‌برد تا به موضع‌گیری تازه‌اش وزن مذهبی بدهد.

این تغییر گفتار در شب و روزهایی است که عمده نیروهای خارجی از افغانستان بیرون شده و تنها حدود ده هزار نفر باقی مانده اند. بار سنگین نبرد با شورشیان به شانه‌های دولت افغانستان گذاشته شده و دولت هم در مقابل شدت حملات طالبان به جز از دست بدست شدن بعضی مناطق، هنوز منطقه استراتژیکی را از دست نداده‌ است.

از سوی دیگر، شماری از جنگجویان به‌ویژه در مناطق شرقی کشور از طالبان بریده و زیر پرچم گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) درآمده و زد و خوردهای خونینی هم با طالبان داشته اند.

در این شرایط در نامه ملا عمر آمده است: "در کنار جهاد مسلحانه، رسیدن به هدف مقدس خویش از راه‌های صلح آمیز و فعالیت سیاسی یک امر مشروع و بخش اهم سیاست نبوی است. اگر ما رهنمودهای شرعی را با دقت تحت غور بگیریم، مشاهده می‌کنیم که دید و بازدید یا هم در بعضی مواقع تعامل صلح آمیز با دشمن مانعی ندارد، بلکه مانع اینست که از موقف عالی اسلام تنزل صورت گیرد و اوامر شرعی زیر پا گردد."

Image caption دفتر سیاسی طالبان دو سال پیش در دوحه قطر گشایش یافت

بدون شک گزینش حساب‌شده واژه‌ها بر سر مساله جنجال‌برانگیز صلح در بیانیه چنان‌ است که برای پیکارجویانی که در میدان‌های نبرد قرار دارند و سال‌هاست رهبر خود را ندیده‌ و صدایی از او نشینده‌اند و با امید سرنگون کردن نظام جنگیده‌اند، حساسیت‌برانگیز نباشد، سبب ناراحتی، دوپارچگی یا بریدگی شان از طالبان نشود.

ملا عمر در این اعلامیه تلویحی می‌گوید که دفتر قطر "برای فعالیت‌های سیاسی ایجاد شده که مسئولیت تمام امور سیاسی را به دوش دارد"، اما بدون اشاره مستقیم به دیدار رهبران شورای کویته طالبان با نمایندگان دولت افغانستان، مذاکرات صلح را هم رد نمی‌کند.

دفتر سیاسی قطر طالبان در سال ۲۰۱۳ برای پیشبرد امور سیاسی گشایش یافت و اختیار مذاکرات به آن تفویض شد، هرچند با اعتراض حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین به تابلو و پرچم طالبان، درهایش بسته شد، اما فعالیت‌هایش هرگز متوقف نشد. حالا نبود نمایندگانی از دفتر دوحه در مذاکرات اسلام‌آباد این نگرانی را در مورد احتمال دو دستگی طالبان بر سر گفت‌وگو با کابل به‌وجود آورده‌است.

به‌ویژه که نشست اخیر طالبان با دولت افغانستان به معنای پذیرش مشروعیت دولت می تواند تلقی شود.

بسیاری انتظار داشتند ملا عمر با دادن یک پیام صوتی به جای این بیانیه در چنین یک شرایط جهت‌گیری طالبان را روشن‌تر کند و بر سر اختلافات درونی خاک بپاشد.

او بر وحدت "صف جهادی" در افغانستان تاکید کرده و گفته است که نتیجه جهاد در افغانستان علیه شوروی در اثر تعدد گروه‌ها از دست رفت.

دولت افغانستان تشنه انجام مذاکرات صلح از بیانیه ملا عمر استقبال کرده است.

اکرم خپلواک، نماینده ویژه رییس جمهوری در امور سیاسی می‌گوید که بیانیه ملا عمر به اعتمادسازی بین دو طرف در جریان روند صلح کمک می‌کند.

او می‌گوید: "مردم افغانستان به اعتمادسازی ضرورت دارد. ما از یک تنش بزرگ آمده ایم، سر میز مذاکرات. اینجا هم مسائل گوناگون است. انشالله یک روز دشمن به برادر و دوست تبدیل می شود."