مرگ ملا عمر؛ طالبان از هم می‌پاشد؟

حق نشر عکس epa

در سالهای اخیر تحولات منطقه‌ای در عمل بر گروه طالبان افغانستان، به عنوان یک گروه منسجم تاثیراتی شگرفی داشته است و چند دستگی‌هایی در صفوف طالبان ایجاد کرده است. این گروه عملا به سه شاخه تقسیم شده است و بر اساس آنچه که منابع نزدیک به طالبان می گویند، نوعی کشمکش داخلی بین این شاخه‌ها در جریان است.

آنگونه که رسانه‌های پاکستانی و افغان گزارش داده اند محمد یعقوب، پسر ارشد ملا عمر رهبر شاخه اول است و ملا اختر محمد منصور، معاون ملا عمر در راس شاخه دوم قرار دارد. شاخه سوم، دفتر سیاسی طالبان در قطر به رهبری طیب آغا و ملا برادر معاون پیشین ملا عمر است.

جدا از اینکه پاکستان چه نقش احتمالی در مرحله پس از ملا عمر در تعیین رهبری آینده این گروه ممکن است ایفا کند، با مرگ ملا محمد عمر رهبر تاریخی طالبان، چهار سناریویی احتمالی، که هریک با دیگری ارتباط مستقیم دارند، را می توان پیش بینی کرد:

۱. اوج گرفتن اختلافات درونی طالبان و انشعاب گروه های بیشتر، مانند گروه 'محاذ فدایی' که اعضای آن اخیرا به رسانه های پاکستانی گفتند که ملا عمر دو سال پیش کشته شده است.

۲. با تأیید نبود یک رهبر پرکاریزما مانند ملا عمر که یکپارچگی طالبان را تا حد زیاد حفظ کرده بود، موضع گروه موسوم به دولت اسلامی یا داعش احتمالا قوی تر خواهد شد، و شاید هم افراد بیشتر به صفوف آن جلب شوند. طالبان ظهور این گروه در افغانستان را تهدیدی وجودی برای خود می پندارد.

گروه دولت اسلامی، شدیدا مخالف طالبان است و اخیرا ویدئوی هم منتشر کرده که در آن دیده می شود برخی از اعضای این گروه را به طور فجیعانه تیر باران می کنند. اگرچه برخی ناظران رهبری ملا عمر را شکلی و تشریفاتی می‌خوانند زیرا او عملا این گروه را مدیریت نمی کرد؛ اما حضور او به عنوان رهبر ونماد طالبان، به این گروه انسجام و وحدت می بخشید.

۳. همزمان دولت افغانستان و پاکستان شاید موفق شوند که آن شاخه یا شاخه های طالبان را که طرفدار گفت وگوهای صلح هستند، وارد پروسه‌‎ سیاسی کنند. این به نوبه‌ خود می تواند طالبان را هرچه بیشتر تضعیف کند و به اختلافات درونی دامن بزند. اما از سوی دیگر، چند پارچگی در گروه طالبان، ممکن است، گفت وگوهای صلح را با مشکلات جدی روبرو کند و شاید هم باعث فروپاشی آن شود. چون حالا كه دولت افغانستان رسما تأييد مي كند كه او دوسال پيش فوت كرده ودیگراین گروه را رهبری نمی کند، شاخه اي كه با انتشار پيام اخير ملا عمر در عيد فطر حمايت اورا از گفت و گوهاي صلح با خود گرفته بود، صلاحيت شركت در اين گفت و گوها را از دست مي دهد. در هرصورت، این بیشتر بستگی به آن دارد که چه کسی رهبری این گروه را برعهده خواهد گرفت و تا چه حد موفق خواهد شد که وحدت صف در این گروه را حفظ کند.

۴. انشعاب گروه های بیشتر و شدت گرفتن اختلافات بین اعضای ارشد این گروه، احتمالا به درگیری ها و خشونت های بیشتر منجر خواهد شد و شاید هم ما شاهد ترور برخی از رهبران این گروه در نتیجه بالا گرفتن کشمکش‌های درونی شویم. در سال ٢٠٠٧ میلادی ملا داد الله فرمانده نظامی ارشد طالبان در جریان یک عملیات مشترک نیروهای ناتو و افغان در جنوب افغانستان کشته شد. برخی روزنامه های انگلیسی زبان در آن زمان گزارش کردند که بعضی از اعضای طالبان که مخالف او بودند، مخفیگاه اش را به ناتو نشان دادند.