امنیت افغانستان؛ یک سال پس از آغاز به کار حکومت وحدت ملی

حق نشر عکس AFP
Image caption حکومت وحدت ملی افغانستان موافقتنامه امنیتی با آمریکا را در اولین روز کاری خود امضاء کرد

حکومت وحدت ملی افغانستان، کار خود را با یک اقدام بزرگ امنیتی آغاز کرد.

موافقنامه امنیتی دوجانبه میان این کشور و آمریکا که به مدت نزدیک به دو سال در حکومت قبلی، معطل مانده بود، بار دیگر روی میز قرار گرفت و در اولین روز آغاز به کار حکومت وحدت ملی افغانستان، امضاء شد.

به نظر می‌رسید که جنگ با شورشیان مسلح و تأمین امنیت در اولویت کاری حکومت وحدت ملی قرار گرفته، اما چند ماه زمان برد تا رهبران این حکومت بر سر افرادی که قرار بود پست‌های دفاعی و امنیتی را اشغال کنند، به توافق برسند.

در این میان سرنوشت وزارت دفاع که مسئولیت مستقیم اداره جنگ در میدان‌های نبرد علیه شورشیان را بر عهده دارد، هنوز هم نامشخص است و این وزارت به وسیله سرپرست اداره می‌شود.

شماری از ناظران دلیل عملکرد ضعیف نیروهای دفاعی و پیشروی‌های گاه‌به‌گاه شورشیان مسلح را همین ناکامی رهبران حکومت وحدت ملی در انتخاب فردی مناسب و کارآمد برای اداره وزارت دفاع افغانستان می‌دانند.

در همان چند ماه نخست آغاز به کار حکومت وحدت ملی افغانستان نیز که هنوز مقام‌های امنیتی کشور انتخاب نشده بودند، این انتقادها مطرح می‌شد.

از جمله ژنرال عبدالرشید دوستم که خودش معاون اول ریاست جمهوری افغانستان است، در آن زمان گفته بود تا وقتی که مقام‌های امنیتی و دفاعی مشخص نشوند، امنیت همچنان ناپایدار و شکننده باقی خواهد ماند.

امنیتی که سبب شد خود آقای دوستم نیز لباس رزم بپوشد و برای نزدیک به دو ماه، فرماندهی جنگ علیه شورشیان در شمال افغانستان را به دست بگیرد.

افزایش قدرت عملیاتی شورشیان

حق نشر عکس Reuters
Image caption تصرف شهر قندوز به وسیله طالبان بزرگ‌ترین دستاورد این گروه در چهارده سال گذشته بود

افغانستان در چند روز گذشته شاهد حملات سنگین و هماهنگ‌شده شورشیان مسلح مخالف دولت در برخی از مناطق این کشور بود.

صدها شورشی وابسته به گروه طالبان بامداد دوشنبه ۶ میزان (مهر) از سه جهت به شهر قندوز در شمال افغانستان حمله کردند و این شهر استراتژیک را تصرف کردند.

یک روز پیش از آن نیز شاخه دیگری از شورشیان که خود را وابسته به گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) می‌خوانند، اولین حمله گسترده و هماهنگ خود را بر چند پاسگاه پلیس مرزی و محلی در شرق افغانستان انجام دادند.

نیروهای امنیتی افغان حمله داعش را با حمایت هواپیماهای بی‌سرنشین آمریکایی پس زدند و شورشیان این گروه با به جا گذاشتن تلفات سنگینی، عقب‌نشینی کردند.

درگیری برای بیرون راندن طالبان از شهر قندوز نیز با پشتیبانی هوایی ناتو ادامه دارد و مقام‌های افغان گفته‌اند که این شهر را به زودی پس خواهند گرفت.

اما در یک سال گذشته این تنها مواردی نبوده است که در آن شورشیان مسلح تا این حد به مراکز شهرهای بزرگ و کوچک در افغانستان نزدیک شده‌اند.

طالبان در بهار گذشته نیز توانستند تا دروازه‌های شهر قندوز پیشروی کنند و دو ولسوالی دشت ارچی و چاردره ولایت قندوز را برای مدتی تصرف کنند. این گروه در ولایت جنوبی هلمند هم توانست کنترل بخش‌های عمده‌ای از ولسوالی‌های نوزاد، موسی قلعه، سنگین، کجکی و باغران را به دست بگیرد.

نیروهای افغان بیشتر این ولسوالی‌ها را از طالبان پس گرفته‌اند، اما گفته می‌شود افراد این گروه همچنان در قسمت‌هایی از این ولسوالی‌ها حضور دارند.

پایان ماموریت نظامیان خارجی و 'خلاء امنیتی'

حق نشر عکس AP
Image caption با پایان ماموریت رزمی نظامیان خارجی در افغانستان، نیروهای افغان از اول سال جاری میلادی مسئولیت کامل امنیت را به عهده گرفتند

درست سه ماه پس از روی کار آمدن حکومت وحدت ملی در افغانستان، نظامیان خارجی حاضر در این کشور، به ماموریت رزمی خود پایان دادند و مسئولیت تامین امنیت و جنگیدن با شورشیان مسلح را تمام و کمال به نیروهای افغان سپردند.

همزمان با این تحول و شدت یافتن حملات شورشیان به اهداف نظامی و غیرنظامی در افغانستان، نگرانی‌هایی در مورد توانایی نیروهای افغان و احتمال به میان آمدن "خلاء امنیتی" در سطوح مختلف مطرح شد.

اما معصوم استانکزی، سرپرست وزارت دفاع افغانستان در پاسخ به این نگرانی‌ها به بی‌بی‌سی گفت که نیروهای افغان در یک سال گذشته ماموریت‌های زیادی انجام داده‌ و توانسته‌اند جلو حملات بسیاری را بگیرند.

آقای استانکزی گفت: "خلائی اگر وجود دارد در تجهیز و آماده ساختن نیروهای امنیتی است اما این نیروها با سرسختی در برابر شورشیان مقاومت می‌کنند."

مقام‌های امنیتی افغان می‌گویند که در غیاب نظامیان خارجی، نیروهای امنیتی این کشور ناگزیر شده‌اند در مواضع بیشتری با شورشیان مسلح بجنگند و علاوه بر آن برای مهار حملات انتحاری تلاش کنند.

با این هم نیروهای امنیتی افغان در یک سال گذشته، در مواردی از حمایت هوایی نیروهای بین‌المللی برخوردار بوده‌اند.

ده‌ها نفر از شورشیان طالب و شبه‌نظامیان وابسته به گروه داعش و چند رهبر برجسته آنها، در حمله هواپیماهای بی‌سرنشین در شمال و شرق افغانستان کشته شدند.

حملات انتحاری

حق نشر عکس Reuters
Image caption ماه ژوئن گذشته یک گروه از مهاجمان انتحاری توانستند خود را به دروازه‌های پارلمان افغانستان در کابل برسانند

حملات انتحاری در چهارده سال گذشته همواره اصلی‌ترین بخش استراتژی‌ جنگی شورشیان مسلح در افغانستان بوده است.

در یک سالی که از عمر حکومت وحدت ملی افغانستان می‌گذرد، این شورشیان توانستند در چند مورد حملات انتحاری سنگینی را، حتی در قلب شهر کابل، پایتخت این کشور، سازمان‌دهی و اجرا کنند.

یک رشته از حملات انتحاری در کابل، تنها در یک روز بیشتر از ۶٠ کشته و حدود ۴٠٠ زخمی به جا گذاشت. حمله مهاجمان انتحاری در اواسط ماه سپتامبر به زندان مرکزی غزنی، سبب فرار صدها زندانی شد.

کمتر از دو ماه پیش از آن نیز یک گروه ٨ نفری از حمله‌کنندگان انتحاری توانستند خود را تا دروازه‌های ساختمان به شدت محافظت‌شده پارلمان در غرب کابل برسانند؛ آن هم در روزی که قرار بود بلندپایه‌ترین مقام دفاعی این کشور برای کسب رای اعتماد به پارلمان معرفی شود.

هرچند دفع این حمله و کشته شدن تمامی مهاجمان با کمترین میزان آسیب به نیروهای امنیتی، اعضا و کارکنان پارلمان و ساکنان منطقه می‌تواند نشان آمادگی و سرعت عمل نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان باشد.

مقام‌های اطلاعاتی و امنیتی افغانستان روزانه از بازداشت افراد و شبکه‌هایی خبر می‌دهند که به گفته آنها قصد سازمان‌ دادن و اجرای عملیات انتحاری علیه اهداف مختلف را داشته‌اند.

رحمت‌الله نبیل، رئیس امنیت ملی افغانستان هم‌زمان با حمله به ساختمان مجلس این کشور گفته بود که پیش از آن ۵ بار دیگر نیز حمله بر مجلس برنامه‌ریزی شده بود که نیروهای امنیتی آن را خنثی کردند.

نقش پاکستان

حق نشر عکس AFP
Image caption مقام‌های افغان همواره پاکستان را به حمایت و پناه دادن به شورشیان مسلح مخالف دولت افغانستان متهم کرده‌اند

مقام‌های افغان سال‎هاست که پاکستان و سازمان اطلاعات مرکزی ارتش این کشور را به حمایت و تجهیز شورشیان مخالف دولت افغانستان متهم می‌کنند.

اما لحن مقامات افغان در برابر پاکستان در یک سال گذشته تغییر محسوسی داشته است.

محمد اشرف غنی تا جایی پیش رفت که گفت مبنای روابط افغانستان با پاکستان منافع ملی این کشور و مصونیت زندگی افغان‌ها است و در صورتی که مردم افغانستان تلفات بدهند، این روابط معنی خود را از دست خواهد داد.

پاکستان همواره کنترل و نفوذ خود بر شورشیان مخالف دولت افغانستان را تکذیب کرده، اما در ماه می امسال گفت که از طریق "واسطه‌هایی" به رهبری طالبان افغان پیام فرستاده و هشدار داده که اگر عملیات بهاری خود در خاک افغانستان را "فورا متوقف نکنند، باید منتظر عواقب آن باشند."

با این حال به نظر می‌رسد با وجود درخواست‌های مکرر دولت افغانستان و وعده‌های گاه‌و‌بی‌گاه دولت پاکستان، سازمان‌های اطلاعاتی و نهادهای دفاعی این کشور تا به حال اقدامی که به بهتر شدن وضعیت امنیتی در افغانستان بیانجامد و رضایت خاطر مقامات افغان را جلب کند، نکرده‌اند.

در آخرین مورد عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی حکومت افغانستان در سخنرانی خود در نشست سالانه سازمان ملل، با انتقاد از پاکستان، بار دیگر از این کشور خواست به وعده‌هایی که در مورد مبارزه با "ابزارهای شناخته‌شده تروریسم" داده است، عمل کند.

افغانستان برای سهم دادن به پاکستان در روند صلح و پایان ناامنی در این کشور تا پای امضای تفاهنامه‌ای میان دستگاه‌های اطلاعاتی دو کشور هم پیش رفت. اقدامی که انتقادهای جدی و تندی را از دولت وحدت ملی افغانستان در همان سال اول کاریش به دنبال داشت.

هشدارها و انتقادها

حق نشر عکس
Image caption ظهور شورشیانی که خود را وابسته به گروه داعش در افغانستان می‌خوانند، چالش امنیتی تازه‌ای در برابر نیروهای افغان است

اوایل ماه سپتامبر، نمایندگان پارلمان افغانستان اجلاس یازدهم خود را با انتقاد از عملکرد حکومت وحدت ملی و ابراز نگرانی از "وخامت اوضاع امنیتی" در این کشور آغاز کردند.

ظاهر قدیر، نماینده ولایت ننگرهار در سخنانی گفت اگر دولت تا روز پنجم عید قربان (دوشنبه ۶ میزان) به وظیفه خود در تامین امنیت مردم عمل نکند، او با امکانات شخصی خود به جنگ گروه داعش در این ولایت خواهد رفت.

یک روز پیش از آن نیز بزرگان قومی چهار ولایت شرقی افغانستان، در کابل جمع شدند و به دولت هشدار دادند که اگر تا پانزده روز دیگر به تامین امنیت این مناطق توجه نشود، آنها خود دست به کار خواهند شد.

نگرانی ساکنان شرق افغانستان از خبرهایی است که از گسترش فعالیت و نفوذ افراد وابسته به گروه داعش در این مناطق می‌رسد. سازمان ملل متحد در گزارشی که اخیرا منتشر کرده، گفته است که داعش در ۲۴ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان نفوذ دارد و عملا عضوگیری می‌کند.

مقام‌های افغان این ادعاها را رد کرده‌‌اند و علاوه بر آن گفته‌اند که آنها برای مقابله با داعش استراتژی مشخصی دارند و نیروی ویژه‌ای را هم به این منظور تشکیل داده‌اند.

از همه اینها که بگذریم، به نظر می‌رسد در آستانه یک سالگی حکومت وحدت ملی افغانستان، نگرانی‌های امنیتی در این کشور به صورت جدی و فزاینده‌ مطرح است.

تا جایی که گفته می‌شود مقام‌های آمریکایی و ناتو که ماه‌ها پیش به ماموریت رزمی خود در افغانستان پایان دادند، بار دیگر به بررسی گزینه‌های بیشتری برای حضور طولانی‌تر و با تعداد سربازان بیشتر در این کشور رو آورده‌اند.