بیم‌ها و امیدها؛ کاربران شبکه‌های اجتماعی و صلح با حکمتیار

حق نشر عکس AFP

صحبت درباره صلح دولت افغانستان با حزب اسلامی در شبکه‌های اجتماعی به ویژه فیس بوک چند روزیست که داغ شده. موافقت و مخالفت کاربران درباره صلح با حزب اسلامی،‌ از تفاوت دیدگاه‌های آنها درباره گذشته گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، نشات گرفته است.

باز نشر مکالمه تلفنی احمد شاه مسعود با گلبدین حکمتیار

در سال ۱۹۹۲یا ۱۳۷۱ زمانی که دکتر نجیب الله، رئیس جمهوری دولت تحت حمایت شوروی در افغانستان، حکومت را رها کرد، شاخه‌های مختلف نیروهای مجاهدین در بیرون کابل مستقر بودند.

در این زمان احمد شاه مسعود، از فرماندهان مجاهدین، در تماس تلفنی از گلبدین حکمتیار خواست که دو گروه نیروهایشان را به داخل کابل نفرستند تا از خونریزی و هرج و مرج جلوگیری شود. اما در این مکالمه شنیده می‌شود که گلبدین حکمتیار با آقای مسعود موافقت نمی‌کند و بر حمله قریب الوقوع نیروهایش بر کابل تاکید می‌کند. این مکالمه تلفنی ثبت شده است و این روزها طرفداران احمد شاه مسعود آن را در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌چرخانند. در یکی از این صفحات به نام مسعودیان در پستی نوشته شده: "حکمتیار اگر نبود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی روزگار خوشی در پیش داشتیم و بدبختی‌هایی که پس از سرنگونی رژیم داکتر نجیب الله عرﺽ وجود کرد و تا امروز ادامه دارد، هیچ‌گاه با آن مواجه نشده و دست و پنجه نرم نمی‌کردیم."

'گلبدین حکمتیار از معذرت خواهی شرم نکند و نترسد'

شماری از کاربران گلبدین حکمتیار را با ژنرال عبدالرشید دوستم مقایسه کرده‌اند. این دسته از کاربران می‌گویند ژنرال دوستم از مردم به دلیل نقش خود در جنگ‌های داخلی عذرخواهی کرد و مانند شماری دیگری از سیاستمداران سلاحش را زمین گذاشت اما گلبدین حکمتیار نه تنها از مردم عذرخواهی نکرده است، سلاحش را هم زمین نگذاشته.

از جمله طرفداران این نظر کسانی هستند که مصاحبه تلویزیونی زلمی خلیلزاد، سفیر سابق آمریکا در افغانستان، را با شبکه خبری آریانا نیوز، دست به دست می‌چرخانند. آقای خلیلزاد در این مصاحبه می‌گوید: "گلبدین حکمتیار از معذرت خواهی شرم نکند و نترسد. باید مانند جنرال دوستم بابت دست داشتن در مشکلات گذشته از مردم افغانستان پوزش بخواهد... او در ویرانی کابل سهم داشت و من تشویق می‌کنم که عذرخواهی کند از مردم افغانستان."

اما کاربری به نام محمد ناطقی معتقد است این نوع اظهار نظرها "چوب لای ماشین صلح" گذاشتن است. او می‌گوید این صحبت‌ها در دنیای غرب طبیعی است نه در جامعه افغانستان: "آیا خلیلزاد، افغانی الاصل، چهره سیاسی از حزب جمهوری خواه آمریکا با چنین اظهاراتی چوب لای ماشین صلح نمی‌گذارد؟ برخی اظهارات وی را بامنطق دنیای غرب طبیعی می‌داند اما عده ای چنین گفته‌ها را مفید برای صلح افغانستان نمی دانند."

'آیا آمدن آقای حکمتیار انحصارطلبی قومی را تجهیز و تحکیم نمی‌کند؟'

عده ای از کاربران مطلبی را که بی‌بی‌سی فارسی ۳ سال پیش منتشر کرده بود، بازنشر کرده‌اند. در این مطلب گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان در پیامی به مناسبت عید فطر گفته بود که نیروهای خارجی در افغانستان با حمایت از "اقلیت‌ها" تلاش دارند افغانستان را تجزیه کنند و "شرایط را برای دوام جنگ در افغانستان مساعد سازند." اقای حکمتیار در ادامه هزاره‌ها را تهدید کرده بود: "آنروز فرا خواهد رسید که مردم مظلوم افغانستان برای احقاق حقوق غصب شده شان کمر ببندند و در آن زمان در هیچ گوشه کشور پناه‌گاهی برای خود نخواهند یافت."

کاربری به نام احمد شجاع با بازنشر این مطلب نوشته است: "در موافقتنامه که قرار است به امضا برسد، چه تضمین‌های وجود دارد که آقای حکمتیار تهدید‌هایش را مبنی بر حذف ‌یک قوم از افغانستان از یاد برده باشد یا ترک کرده باشد؟ چه شواهدی وجود دارد که آقای حکمتیار این فلسفه‌ تفرقه ملی را ترک کرده است؟"

'حقوق زن و انسانیت را در خطر می‌بینم'

دسته‌ای از فعالان شبکه‌های اجتماعی با بازنشر چند طرح گرافیکی علیه گلبدین حکمتیار، از صلح با حزب اسلامی انتقاد می‌کنند. به عقیده این کاربران صلح با حزب اسلامی زمینه حضور آقای حکمتیار را در ساختار قدرت فراهم می‌کند و همین حقوق زنان را تهدید خواهد کرد. کاربری به نام بهار نوشته است: "هر کسی برای اعتراض به صلح و گفتگو با حکمتیار دلیلی دارد، من حقوق زن و انسانیت را در خطر می‌بینم. ورود تفکر افراطی و طالبانی به دایره قدرت ،جامعه‌ای که هنوز به "زن" سنگ می زند را به کجا خواهد کشاند؟"

'حکمتیار مخالف حضور اشغالگران و نظام مفسد بود'

با توجه به اینکه محل زندگی گلبدین حکمتیار در چندین سال گذشته نامشخص بوده است، کاربران طرفدار آقای حکمتیار از اینکه او به افغانستان باز می‌گردد استقبال کرده‌اند. مثلا کاربری به اسم حبیب الله صالح به او برای "بازگشت به خانه خودش" خوش آمد گفته و بعضی از صفحات فیس بوکی طرفدار گلبدین حکمتیار هم عکس‌هایی منتشر کرده‌اند که به گفته آنها طرفداران رهبر حزب اسلامی در لغمان و کابل را نشان می‌دهد با پوسترهایی از آقای حکمتیار در دست و شاد از خبر بازگشت او به کابل.

طرفداران گلبدین حکمتیار از جمله موافقان صلح با حزب اسلامی هستند. آنها او را به چشم قهرمان ملی نگاه می‌کنند که سالهاست از مبارزه با فساد و نفوذ بیگانگان دست نکشیده است. نمونه اش پستی است که در صفحه فیس بوکی منسوب به حبیب الرحمان حکمتیار، پسر گلبدین، منتشر شده است. عده ای دیگر از کاربران آقای گلبدین حکمتیار با بازنشر یک عکس قدیمی از او و رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، می‌گویند که دامنه طرفداران رهبر حزب اسلامی محدود به افغانستان نمی‌شود.

کاربرانی هم هستند که از آقای حکمتیار طرفداری نمی‌کنند، اما از صلح با او چرا. آنها از هر قدمی در راه صلح که از درگیری‌های داخل کشور کم کند استقبال می‌کند. نمونه‌اش کاربری است به نام میرویس که نوشته:‌ "ما دائم داد می‌زنیم که صلح می‌خواهیم. حالا که طرف حاضر شده که صلح کند و شرط کلانی هم ندارد چرا این قدر از گذشته‌ها بیاد می آورید. خوب است آمده صلح می‌کند نه اینکه در جبهه جنگ بیشتر خون جوانان را بریزد."

'این موافقت نامه مشت نمونه خروار است که خروارش به طالبان داده خواهد شد'

با اینکه تنها پیشنویس این توافقنامه به طور رسمی منتشر شده است، اما بعضی از رسانه‌ها متنی را به عنوان متن نهایی منتشر کرده‌اند که واکنش کاربران شبکه های اجتماعی را در پی داشته است. این دسته از کاربران نه منتقد صلح که منتقد بعضی از مفاد مبهم این "توافقنامه" هستند. کاربری به نام کاوه آهنگر در مطلب فیس بوکی اش ۵ انتقاد اصلی به این متن دارد از جمله اینکه در آن تأکید نشده که حزب اسلامی باید قانون اساسی افغانستان را در کل بپذیرد یا "چرا دولت مکلف است که زمینه حضور حزب اسلامی را در روند اصلاحات نظامی فراهم کند."

کاوه نتیجه می گیرد که اگر مذاکرات صلح با طالبان نتیجه بدهد، موافقت‌نامه‌ای شبیه همین موافقت‌نامه با حزب اسلامی اما در ابعاد بزرگتر نوشته می‌شود. "یعنی این موافقت نامه مشت نمونه خروار است که خروارش به طالبان داده خواهد شد."

کاربری به نام نوید احمد هم نگران نبودن بندی در توافقنامه است که تکلیف تجهیزات جنگی حزب اسلامی را مشخص کند. او می پرسد: "سرنوشت‬ هزاران میل جنگ افزار و تجهیزاتی که در دست جنگجویان این حزب قرار دارد چه می شود؟ ظاهرا در زمینه خلع سلاح سازی جنگجویان حزب اسلامی در توافقنامه صلح چیزی گنجانیده نشده است."