'کارشکنی' وزارت معدن افغانستان دل صاحبان کارخانه شیشه ناشکن را شکست

Image caption ماشین‌های آماده به تولید این کارخانه هنوز هم به دلیل نبود انرژی به کار نیافتده است

دو سال از صدور جواز فعالیت نخستین کارخانه تولیدی شیشه ناشکن در افغانستان می‌گذرد اما تا هنوز چرخ ماشین‌های این کارخانه به حرکت در نیامده است.

مسئولان این کارخانه، وزارت معدن و نفت افغانستان را به کارشکنی در عقد قرارداد گاز برای شروع کارشان متهم می‌کنند. وزارت معدن می‌گوید با تأمین امنیت خطوط انتقال گاز از ولایت جوزجان به مزار شریف، منبع انرژی این کارخانه فراهم خواهد شد.

ماشین‌های آماده به تولید این کارخانه بزرگ دو سال پیش در عقب "تصدی فابریکات کود و برق" مزار شریف در یک جریب زمین بسته‌بندی و آماده‌ای تولید شده بود. اما اکنون هیچ یکی از این ماشین‌ها در چرخش نیستند و تبدیل به آهن‌پاره‌هایی شدند که فضای این کارخانه را پر کرده‌اند.

Image caption مسئولین این کارخانه وزارت معدن افغانستان را متهم به کار شکنی می‌کنند

مسئولان در کارخانه تولیدی جد گلاس «Jade Glass» می‌گویند که در بخش اول این کارخانه ۱۴ میلیون دلار آمریکایی سرمایه گذاری شده است.

محمد هادی محمدی، معاون بخش معدن و محیط زیست شرکت استخراج یاسمین که افغان - آمریکایی است و شرکت جدگلاس را به عنوان زیر مجموعه یاسمین در اداره حمایت از سرمایه گذاری افغانستان (آیسا) ثبت کرده، می‌گوید که در فاز اول کارخانه ناشکن سازی است. ۴.۵ میلیون دلار به مصرف رسیده و متباقی آن در بخش مطالعات امکان سنجی کارخانه شیشه ناشکن بشمول کارهای معدن، آماده سازی محیط و مطالعات تخنیکی هزینه شده است.

آقای محمدی افزود که کارخانه فقط منتظر فشار یک دکمه است و با تأمین انرژی، این کارخانه فعال خواهد شد: "فابریکه (کارخانه) فقط منتظر یک سویچ است و همه چیزش آماده است، فقط مشکل گاز داریم. متاسفانه ما موفق به قرارداد گاز با متصدیان گاز نشدیم بعد از دو الی سه سال صبر و انتظار برای گاز."

Image caption میلیونها دلار سرمایه گذاری اکنون بدون استفاده مانده است

فضای این کارخانه پر از ماشین آلات تولیدی است اما از کارگران خبر نیست. اکنون به دلیل نبود تردد در سقف این کارخانه گنجشک لانه کرده است.

با چرخش ماشین‌های این کارخانه، ماشین زندگی صد‌ها خانواده نیز به حرکت خواهد آمد. آقای محمدی می‌گوید که این کارخانه ظرفیت تولید ۲۵۰ تن شیشه ناشکن را در روز دارد و روزانه یک هزار کارگر در این محل مشغول کار خواهند شد.

شرکت جد گلاس شاخه‌ای از شرکت استخراج یاسمین است که مجموع سرمایه گذاری در این شرکت ۶۸ میلیون دلار از منابع خارجی پیش بینی شده بود اما بنابر نبود گاز و انرژی؛ منابع خارجی نیز از حمایت این پروژه دست کشیده‌اند.

Image caption این کارخانه شیشه ناشکن تولید می کند که اکنون از ایران و پاکستان وارد می‌شود

قرار بود این بودجه در مرحله دوم یعنی در تولید شیشه فلوت که پیشرفته‌ترین گونه‌ای تولید شیشه در جهان است سرمایه‌گذاری شود.

به گفته‌ مسئولان این کارخانه، مرحله دوم این پروژه با خطر جدی مواجه است. قرار بود تجهیزات کارخانه شیشه "فلوت" «float» دست دوم، از یک کارخانه فنلاندی خریداری شود، اما صاحبان اطلاع یافته که تجهزات مذکور به مرجع دیگری فروخته شده است.

به گفته صاحبان کارخانه با این کار مطالعات امکان سنجی که بر مبنای همین تجهیزات انجام شده بود، دیگر اعتبار لازم را ندارد و اگر قرار باشد مطالعات امکان سنجی پروژه را با در نظرداشت تجهیزات بدیل مجددا انجام دهیم باید مصارف گزاف دیگر و تاخیر در پیشرفت کار این طرح را بپذیرند.

Image caption لابراتوار این کارخانه می‌تواند برای آزمایش مواد زراعتی و غذایی نیز استفاده شود

آنان می‎گویند: "اکنون در وضعیتی قرار داریم که سعی می‌کنیم تا مرحله اول خط تولید شیشه خود را نجات دهیم. این هنوز هم یکی از سرمایه‌گذاری‌های قابل ملاحظه‌ای ما است."

مواد خام این کارخانه از معدن ریگ سلیکا در نزدیکی این کارخانه تولید شیشه تأمین می‌شود. در سه ماه اول سال ۲۰۱۳ قرارداد استخراج این معدن میان شرکت استخراج یاسمین و وزارت معادن امضا شده است.

مسئولین این کارخانه می‌گویند که اگر گاز تأمین نشود این قرارداد را نیز با دولت افغانستان فسخ خواهد کرد.

به منظور آزمایش ریگ و یا سنگ معدن، در گوشه‌ای این کارخانه یک آزمایشکاه ساخته شده است که اکنون تنها بخش فعال کارخانه است. به گفته مسئولان، در این آزمایشگاه، آزمایش مواد غذایی، مواد زراعتی، آب و معادن نیز امکان‌پذیر است.

مقام‌های وزارت معادن و نفت افغانستان می‌گویند که ساخت خطوط انتقال گاز از ولایت جوزجان به تاسیسات کود و برق و کارخانه شیشه‌سازی از ابتکارات این وزرت بوده اما به دلیل ناامنی در مسیر این خط، کار آن از مدتی متوقف شده است.

محی‌الدین نوری، سخنگوی وزارت معادن و نفت افغانستان به بی‌بی‌سی گفت که تأمین امنیت در مسیر این خط انتقال اجرایی این پروژه را امکان‌پذیر خواهد کرد.

او افزود: "وزارت معادن و پطرولیم متعهد به این است که با مساعد شدن فضای امنیتی که ما درخواست آن را کردیم کار خودش را انجام دهد. ما به زود ترین فرصت ممکن، در صورتیکه شرایط مساعد شود توانایی این را داریم که گاز را به فابریکات کود و برق و فابریکه تولیدی شیشه مزارشریف برسانیم.

در پارک‌های صنعتی بلخ و خارج از آن بیش از ۱۵۰ کارخانه تولیدی و صنعتی فعالیت دارند. بیشتر این کارخانه‌ها مواد غذایی، نوشیدنی‌های غیر الکلی، پوشاک و تولیدات صنعتی دارند.

Image caption این کارخانه اکنون متروکه است

مالکان این کارخانه‌ها می‌گویند که فرصت برای سرمایه‌گذاری در بخش صنایع تولیدی اندک و امکانات هم چشمگیر است.

همایون احسان، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه بلخ معتقد است که نبود استراتیژی واضح در امر سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذاران در این کشور از چالش‌های عمده است.

به گفته او دولت در صورتیکه وظایف اساسی خود را در عرصه سرمایه‌گذاری برای حمایت از سرمایه‌گذران انجام داده نتواند، باعث می‌شود که سرمایه‌گذار علاقه مندی خود را بر سرمایه‌گذاری کاهش دهد. هیچ سرمایه‌گذاری هم نمی‌خواهد در فضای ابهام و یا عدم اطمینان سرمایه‌گذاری کند، بنا دولت در افغانستان یک استراتیژی واضح و مشخصی را در امر سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذاران ندارد و سیاست دولت مقطعی و کوتاه مدت بوده است.

پیش از این مقام‌های اتاق‌های تجارت و صنایع افغانستان گفته بودند که به دلیل کمبود و نبود برق در ولایت‌های‌قندهار در جنوب، ننگرهار در شرق و هرات در غرب افغانستان نزدیک به ۳۰۰ کارخانه تولیدی از فعالیت باز مانده‌اند.