شکسته‌بندهای افغانستان؛ طبیبان بی‌مدرک و پر درآمد

Image caption دکان شکسته‌بندی حکیم عادل در کوچه کاه‌فروشی کابل

پیشه شکسته‌بندی در افغانستان پیشینه طولانی دارد. تقریبا در هر گوشه و بیشه این کشور کسانی هستند که با امکانات اندک و به‌کارگیری این روش سنتی برای درمان درد مردم آستین بالا زده‌اند و این شکسته‌بندها مرجع اول برای درمان درد و آسیب‌دیدگی اسخوان‌شان هستند.

در کابل پنج میلیون نفری که شکسته‌بندها فعالیت گسترده دارند، همه روزه ده‌ها کودک و پیر و جوان، نزد آنها می‌روند و چاره درد شان را می‌جویند. یکی از مکان‌هایی که شکسته‌بندهای آن معروف و زبان‌زد مردم است، کوچه کاه‌فروشی در دل پایتخت است.

شماری از شکسته‌بندهایی که در این مکان دکان گشوده اند، می‌گویند که بیش از صد سال در این کار تجربه دارند و حرفه شکسته بندی را از پدران شان به ارث برده‌اند.

کوچه کاه‌فروشی در کابل قدیم، جایی‌ست که حالا برخلاف نامش بیشتر از کاه و علف، پرنده و قفس در آن خرید و فروش می‌شود.

Image caption دکان‌های شکسته‌بندی در کوچه کاه‌فروشی کابل

در میان ده‌ها دکان پرنده فروشی در این کوچه تنگ و طویل چند دکان کوچک و رنگ و رو رفته‌ای هم به چشم می‌خورد که روی تابلوهای آن‌ها نام شکسته‌بندها نوشته شده و بیشتر از دکان‌های پرنده‌فروشی گیر و دار دارد یا شلوغ است.

در این میان اما بازار حکیم عادل شکسته‌بند گرم‌تر از دیگر هم‌مسلکان‌اش است. محمدآصف پسر حکیم عادل می‌گوید آن‌ها بیش از هشتاد سال است که در همین محله فعالیت می‌کنند و همه روزه در حدود پنجاه مراجعه‌کننده دارند.

این درمانگر سنتی که دوا و دعا را به‌هم می‌آمیزد، در پاسخ به این پرسش که "چقدر کاری را که آن‌ها می‌کنند درست است؟" می‌گوید: کاری که ما می‌کنیم بر اساس تجربه است که کسب کرده ایم. ما کاری را که بیشتر از توان مان باشد، انجام نمی‌دهیم و از مراجعین خود می‌خواهیم که نزد داکتر (دکتر) بروند.

اما در برخی حالات ما بهتر از داکترهای ارتوپدی عمل می‌کنیم. زیرا برخی از این دکتران تنها به دادن مسکن اکتفا می‌کنند، اما ما تلاش می‌کنیم به‌جای آرام کردن درد، آن را درمان کنیم."

Image caption آصف شکسته‌بند

بی بضاعتی، سنت و عادت از عوامل اساسی مراجعه مردم به دکان‌های شکسته‌بندی هستند.

جاوید از یکی از صدها فردی‌ست که باور دارد، شکسته‌بندها بهتر از داکتران عمل می‌کنند. او می‌گوید: "ساق دستم آسیب دیده بود. چند بار پیش دکتر رفتم، نتیجه نداد. با آمدن نزد همین شکسته بند، دردم کمتر شده است."

اما روشی که این شکسته‌بندها به کار می‌گیرند، همیشه کارگر نیست. گاهی درد و رنج را بیشتر هم می‌کند.

محمد تیمور سرباز ارتش ملی افغانستان که به خاطر شکستگی دست چپش در شفاخانه ۴۰۰ بستر نظامی زیر درمان قرار دارد، شکسته‌بند را مقصر بدتر شدن وضعیت‌ دستش می‌داند.

Image caption جاوید باور دارد شکسته‌بند بهتر از دکتر ارتوپد درمان می‌کند

تیمور که از ولایت پروان به کابل آمده، می‌گوید: "پس از آن که به دلیل افتادن از ارتفاع دستم آسیب دید، نزد شکسته‌بند رفتم. استخوان بی‌جا شده را سر جایش آورد؛ اما با گذشت هر روز درد من بیشتر شد و کمتر نه. برای همین به اینجا مراجعه کردم. پس از عکس‌برداری مشخص شد که استخوان دستم شکسته."

فرامرز رایان، دکتر ارتوپدی در شفاخانه ۴۰۰ بستر سردار محمد داوود خان که ۹ سال کار و تجربه حرفه‌ای دارد، کار شکسته‌بندها بیرون از هر حساب و کتاب می‌داند.

رایان می‌گوید: "تنها کسانی قادر به درمان آسیب‌دیدگی و شکستگی استخوان و مفاصل هستند که دانش کافی در این زمینه داشته باشند. کاری را که شکسته‌بندها می‌کنند، کورکورانه و غیرمنطقی است."

او روایت تکان‌دهنده بیماری را نقل می‌کند که کارکرد نادرست شکسته‌بند باعث قطع شدن دستش شده است.

رامز رایان می‌گوید: "بیماری به نام نجیب‌الله که از سربازان ارتش کشور است، پس از آنکه مفصل شانه‌اش بی‌جا می‌شود، به شکسته بند مراجعه می‌کند؛ شکسته بند با روش نادرست، رشته‌های حسی دست این بیمار را قطع می‌کند و آنان پس از مراجعه بیمار به شفاخانه، راهی جز قطع دست او نمی‌یابند."

Image caption محمدتیمور، افسر پلیس که شکسته‌بند را عامل شکستن استخوان دستش می‌داند

در افغانستان اما این شکسته‌بندها خارج از قوانین فعالیت می‌کنند. ابراهیم کامل، رییس بررسی از تطبیق قوانین صحی وزارت صحت عامه، می‌گوید آن‌ها تا کنون ده‌ها دکان شکسته‌بندی را مسدود کرده اند و همچنان در پی ممنوعیت فعالیت شکسته‌بندها هستند.

آقای کامل می‌گوید: "یکی از مشکلاتی که مانع کار ما می‌شود، مشخص نبودن مکان فعالیت اکثر این شکسته بندها است. زیرا بیشتر آنها در محلات مسکونی و در خانه‌های‌شان این کار را می‌کنند و در این صورت پیگیری‌شان اندکی دشوار است."

او می‌افزاید که وزارت صحت عامه در تلاش است تا از راه‌های مختلف مانند آگهی دهی به مردم، آن‌ها را از مراجعه به طبیان سنتی به‌ویژه شکسته‌بندها باز دارند.

اما ظاهرا ممنوعیت کار شکسته‌بندها با توجه به اولویت‌هایی که دولت افغانستان دارد، حداقل در شرایط کنونی، اولویت نیست.