'علم و جهل' مناری به یاد جان‌باختگان حفظ استقلال افغانستان

Image caption این منار در زمان پادشاهی امان الله خان [۱۹۱۹-۱۹۲۹] میلادی ساخته شده است

کابل پایتخت افغانستان یکی از شهر های تاریخی در سطح منطقه است. بناهای تاریخی زیادی را در خود جا داده‌ است. یکی از این بنا‌ها منار "علم و جهل" در دامنه کوه شیر دروازه است. نزدیک به صد سال قدمت تاریخی دارد. این منار در زمان پادشاهی امان الله خان [۱۹۱۹-۱۹۲۹] میلادی و به یادبود از صدها سربازی ساخته شده که در جنگ علیه آنهایی که قصد براندازی دولت وقت را داشتند کشته شدند.

Image caption منار علم و جهل در منطقه دهمزنگ ساخته شده است

منار علم و جهل در کنار پل آرتل، تپه توپ و کوه شیر دروازه به زیبایی منطقه دهمزنگ، در غرب کابل افزوده است.

مناری با بلندی هفت متر که از سنگ مرمر بر یک تپه سنگی ساخته شده است. در این منار تاریخچه جنگ پکتیا و نام تمامی سربازان و سران قومی که در دفاع از دولت امانی جان دادند با متن ذیل حک شده است.

"نظر به فداکاری‌های قیمت‌دار فرزندان رشید وطن و شیرمردان غیور ملت که در محاربۀ جهال بغاوت‌ پیشۀ سمت جنوبی که فی‌الواقع یک مقابلۀ جهل و علم بود، در سنه ١٣٠٣ هجری شمسی عصر اعلی‌حضرت، محیی ملت افغان پادشاه ترقی‌خواه افغانستان الغازی (امیرامان‌الله خان) بمقابل ارتقای ملی و اعتلای علم و تمدن رخ‌نمود بکمال متانت و پایداری در حفاظه شرف و عزت دولت متبوع خودها و طرفدار علم و معرفت بمدافعه اشرار بغاوت شعار و محاربۀ گمراهان تبۀ روزگار و ازالۀ ارادات باطله شان کوشیده داد همت و غیرت اسلامی را دادند و حیات خود را فدای ترقیات مملکت و قربانی اولوالامر مقدس خودشان کرده برای خود حیات جاوید و نکونامی تاریخی حاصل کردند. این یادگار باسعادت و افتخار بتاریخ ۲۳ جوزا ۱۳۰۴ شمسی تاسیس یافت تا وطن‌دوستی‌ها و معارف‌خواهی‌های آن فداکاران راه حقانیت را اولاد آینده وطن بنظر تمجید و بازماندگان شانرا بنگاه احترام دیده افراد حساس و احفاد [فرزندزادگان] حق‌پرست افغانرا دلیل رفتار و سرلوح افتخار باشد."
Image caption منار علم و جهل در روز افتتاح آن

دولت امان الله خان در کوتاه مدت پس از کسب استقلال در ۱۹۱۹ میلادی از انگلیس دست به اصلاحات اساسی در کشور زد و در سطح بین المللی خودش را مطرح کرد. اما این اصلاحات در داخل با ممانعت‌های روبرو شد.

Image caption متنی که بر منار نوشته شده است

حبیب الله رفیع، مورخ و نویسنده در مورد این رویداد تاریخی می‌گوید: "در مارچ ۱۹۲۴ ملا عبدالله مشهور به ملای لنگ و ملا عبدالرشید با همدستی سایر ملاهای سمت جنوب شرقی و با حمایت انگلیس که در جنگ افغانستان شکست خورده بود در ولایت پکتیا و خوست دست به شورش‌های علیه دولت مرکزی زدند. دولت امانی برای سرکوب این شورش‌ها نیروی چند صد نفری به پکتیا فرستاد که در نهایت با متقبل شدن تلفات سنگین موفق شد تا شورش ها را سرکوب کند. دولت برای ارج گذاری قربانیان منار علم و جهل را در کابل بنا نهاد که تا کنون در کنار کوه شیردروازه پابرجاست."

هم‌چنان میرغلام محمد غبار مورخ افغان در صفحه ۸۱۰ جلد اول "افغانستان در مسیر تاریخ" نوشته است:" مردم جدارن ملا عبدالله و ملا عبدالرشید را که در کوه ها متواری شده بودند دستگیر کردند و به دولت سپردند و آنان در محکمه نظامی کابل محکوم به مرگ شده و با ۲۵ نفر رهبران شورش در ۴ جوازی ۱۳۰۴ [۱۹۲۵] میلادی گلوله باران شدند."

Image caption ملا عبدالله مشهور به ملای لنگ

جنگ‌های چند دهه گذشته خساره شدیدی به آبدات و بناهای تاریخی افغانستان به ویژه کابل پایتخت وارد کرده است. منار علم و جهل نیز از این جنگها در امان نبوده است.

عبدالاحد عباسی، رئیس حفظ و ترمیم آبدات تاریخی افغانستان می‌گوید این منار از زمان اعمار آن تاکنون چند بار ترمیم و بازسای شده‌است و هم اکنون برنامه بازسازی مجدد آن نیز در برنامه کاری قرار دارد.

با آنکه دولت افغانستان اخیرا ساخت و ساز بناهای تاریخی را در برنامه کاری خود قرار داده و عملا در چند بخش کار را آغاز کرده اما این انتقاد همچنان پابرجاست که دولت به دلیل مشغولیت در مسایل سیاسی و نظامی کمتر به فرهنگ و حفظ آثار تاریخی پرداخته است. عرصه‌ای که هویت اصلی افغانستان در جهان را بازگو می‌کند.