http://www.bbcpersian.com

10:22 گرينويچ - يکشنبه 19 ژوئن 2005

رامين انوری
در کابل

تلويزيون های خصوصی افغانستان

افغانستان در زمان حاکميت رژيم طالبان، به "کشور بدون تصوير" مشهور شده بود؛ کشوری که در آن دوربين های عکاسی شکسته می شد و نوارهای تصويری و صوتی دور ريخته می شد.

اما اکنون، سه و نيم سال پس از فروپاشی رژيم تندرو طالبان در افغانستان، تلويزيون ها در اين کشور چگونه فعاليت می کنند؟ به خصوص حالا که در کنار تلويزيون دولتی افغانستان، تلويزيون های خصوصی نيز اجازه فعاليت يافته اند.

طلوع،آيينه،افغان تی وی و سيمای غوريان، چهار تلويزيون خصوصی افغان هستند که در حال حاضر فعالیت می کنند و عملا مدتی از کار پخش آنها می گذرد.

آنچه در برنامه های اين تلويزيونها پخش می شود، تفاوت چشم گيری از هم ندارد؛ مجموعه ای از اخبار و رويدادهای افغانستان و جهان، پخش موسيقی (افغانی و غير افغانی)، پخش فيلم و سريال های خارجی، عمده ترين برنامه های نشراتی اين رسانه های ديداری را تشکيل می دهد.

آنچه در آغاز به کار اين تلويزيونها در افغانستان با اهميت جلوه می کند، هنجار شکنی های است که اکثرا در گذشته تلويزيونی افغانستان سابقه نداشته است.

ارايه برنامه های تفريحی به زبان گفتاری و سهم دهی بينندگان در ساختن برنامه ها از طريق رای دهی به آهنگ های مورد نظرشان و چندين مورد ديگر، می تواند از جمله کارهای باشد که برای بييندگان افغان تا حدی تازه است.

اما با اين هم، شبکه های تلويزيونی خارجی در افغانستان که عمدتا از طريق کيبل (Cable TVs) يا ماهواره پخش می شود، هنوز برای افغانها از محبوبيت برخوردار است.

شهروندان افغان به ويژه جوانان بيشتر ترجيح می دهند برنامه های تلويزيون های خارجی را ببينند.

کارشناسان امور رسانه ای در افغانستان بر اين باور هستند که برنامه های اين تلويزيونها هنوز از انديشه های نيرومند نشراتی بی بهره اند.

سردرگمی مديران و برنامه سازان در تشخيص اين موضوع که چه می خواهند پخش کنند و زبان ضعيف مجريان در ارائه مطالب، از جمله دلايلی ديگری است که می تواند سبب گرايش بيننده ها به شبکه های تلويزيونی خارجی شود.

در مورادی، مسئولان تلويزيون های افغانی نيز اين موضوع را می پذيرند که برنامه های آنان تامين کننده نيازمندی بينندگان شان نيست.

"برخورد تعصب آميز"

در بيشتر موارد، خانواده های افغان با برنامه های اين تلويزيون ها برخورد تعصب آميز دارند.

بيشتر اعضای ارشد خانواده ها با اين موضوع که جوانان برنامه های تفريحی و موسيقی اين تلويزيون ها را ببينند، مخالف هستند و اين يکی از مشکلاتی است که می تواند سد راه فراگير شدن شبکه های تلويزيونی خصوصی در افغانستان شود.

اگرچه اين گونه برخورد در شهرهای بزرگ چون کابل، مزار شريف و هرات خيلی معمول نيست اما برخورد تعصب آميز خانواده ها با نشرات تلويزيون های خصوصی افغانی، در ساير شهرها به ويژه روستاهای افغانستان، خيلی محسوس است.

اجرای برنامه های تفريحی و نشر موسيقی توسط مجريان جوان دختر و پسر، موضوعی است که چندين بار تا حالا، خشم مراجع قضايی افغانستان را نيز برانگيخته است.

"هاپ"

يکی از برنامه هايی که خيلی زود در ميان افغان ها مطرح شد، برنامه تفريحی "هاپ" در تلويزيون طلوع است که بيشتر به گفتگوهای دوستانه و پخش موسيقی شاد افغانی و خارجی می پردازد.

اين برنامه از اولين روزهايی که ايجاد شد، با نوآوری های که داشت، جای پايی را در ميان جوانان افغان برای خود باز کرد. اما در کنار اين موضوع، دسته ای ديگری از افغانها سر مخالفت با اين گونه برنامه ها را گرفتند و اين مخالفت ها چند بار به برخوردهای خشونت آميز اين افراد با "شکيب ايثار" منجر شد.

ارائه برنامه های مشابه "گفتگو و موسيقی" که حالا بخشی از برنامه های اصلی تلويزيون های خصوصی در افغانستان را تشکيل می دهد، تا اندازه ای برای مردم عادی شده است؛ اما با آن هم به نظر می رسد که اين گونه برنامه ها، هنوز هم مخالفان سرسخت خود را در ميان دسته های ويژه ای مردم حفظ کرده است.

سيمای غوريان

سيمای غوريان، نخستين تلويزيون خصوصی در افغانستان است که از نزديک به دو سال پيش، در ولسوالی غوريان در ولايت غربی هرات آغاز به کار کرده است.

اهميت اين تلويزيون بيشتر در اين بود که در حوزه حاکميت اسماعيل خان والی وقت هرات در آن زمان، به پخش برنامه هايی متفاوت پرداخت.

تاسيس تلويزيون محلی سيمای غوريان با وجود اينکه نخستين تلويزيون خصوصی در افغانستان بود، بازتاب درخور توجهی نداشت.

هزينه فعاليت اين تلويزيون و يک راديو محلی در غوريان به نام ندای صبح، از سوی يک تن از تاجران در ولسوالی غوريان تامين می شود.

آيينه

آيينه که ماهها بعد از سيمای غوريان آغاز به کار کرد، به عنوان اولين تلويزيون خصوصی افغانی مطرح شد، که پس از فروپاشی رژيم طالبان در افغانستان آغاز به نشرات کرد.

مرکز نشر برنامه های اين تلويزيون، ولايت جوزجان، واقع در شمال افغانستان است.

زبان های نشراتی آيينه را "دری، پشتو، ازبکی و ترکمنی" تشکيل می دهد که فعاليت این تلویزیون در نشر برنامه به چهار زبان رایج افغانستان، می تواند یکی از موفقیتهای آن به شمار رود.

در آغاز، دامنه نشرات اين تلويزيون را چند ولايت شمال افغانستان تشکيل می داد، اما پس از مدتی به گفته مسئولان آن، نشرات آيينه در افغانستان فراگير شد و آنگونه که يکی از مسئولان اين تلويزيون در کابل می گويد، هم اکنون برنامه های آيينه در اکثر کشورهای آسيايی از طريق ماهواره قابل دريافت است.

برنامه های عمده اين تلويزيون را اخبار، برنامه های تفريحی، و بعضا هم بحث های سياسی تشکيل می دهد.

نگاه سوم

برنامه "نگاه سوم" هر هفته يکبار پخش می شود و عمدتا به موضوعات داغ روز به با نگاهی تحليل گرانه می پردازد.

عالم کوهکن، مسئول تلويزيون خصوصی آيينه در کابل، از "نگاه سوم" به عنوان يکی از جدی ترين برنامه های اين تلويزيون ياد کرد و گفت که در اين برنامه تلاش می شود به مشکلات مردم و حرفهايی که ناگفته باقی مانده است، توجه بيشتر شود.

طلوع

طلوع، ديگر تلويزيون خصوصی در افغانستان است که به نظر می رسد به ويژه در شهر کابل، از تعداد زيادی بيننده های افغان برخوردار است.

آنگونه که مسئولان اين تلويزيون می گويند، نشرات طلوع بيشتر جنبه تجاری دارد.

سعد محسنی، رييس اين تلويزيون در کابل گفت که برنامه های طلوع در سراسر شرق ميانه از طريق ماهواره پخش می شود.

"گزارش شش و نيم" و "گفتگوهای داغ" از جمله برنامه های تلويزيون طلوع است که عمدتا به مسايل سياسی و يا هم مشکلات اجتماعی در افغانستان می پردازد.

به قول آقای محسنی، تهيه کنندگان "گفتگوهای داغ" چندين بار در مورد آنچه در اين برنامه نشر می شود، مورد تهديد افراد قدرتمند و زورگو قرار گرفته اند.

طلوع، یکی از تلویزیون های خصوصی در افغانستان است که در کنار مسایل سیاسی، بیشتر به مسایل مربوط به "مد و فیشن" می پردازد.

افغان تی وی

تلويزيون افغان، که از آغاز به کار آن حدود يک سال می گذرد، در حال حاضر تنها در شهر کابل قابل ديد است.

اين يگانه تلويزيون خصوصی در افغانستان است که در آغاز، اخبار کوتاه به زبان انگليسی منتشر می کرد؛ اما اين تلويزيون اخيرا با حذف تمامی برنامه های خبری تلاش کرد تنها به نشر گفتگوهای تحليلی و برنامه های تفریحی و موسیقی بسنده کند.

نشر موسيقی، فيلم های خارجی و بعضا هم مصاحبه های سياسی و اجتماعی، در صدر برنامه های نشراتی اين تلويزيون قرار دارد.

مردم چه می گويند؟

با آنکه بيشتر اهالی شهر کابل تلويزيون های نوپای افغانی را می بينند، اما آنچه از اين تلويزيون ها پخش می شود، تامين کننده ای نياز آنها نيست.

احمد، يکی از شهروندان کابل می گويد: "من بيشتر تلويزيون های خارجی را می بينم. گاهگاهی تلويزيون های افغانی را هم می بينم اما برنامه های خارجی بسيار جالب تر است."

يکی ديگر از شهروندان کابل گفت: "خوب است که تلويزيون های خود را (افغانی) ببينيم. اما در کنار آن بايد تلويزيون های خارجی را هم ببينيم. من فکر می کنم تلويزيون های افغانی نشرات خيلی خوبی دارند اما نمی شود که هميشه تلويزيون های افغانی را ببينيم؛ گاهگاهی خسته می شويم و مجبور استيم به تلويزيون های خارجی مراجعه کنيم."

با اين هم، نشانه های از يک تحول چشم گير در زمينه ای کارهای تلويزيونی در افغانستان را می توان به خوبی مشاهده کرد.

احمد ضيا رفعت، صاحب نظر و استاد دانشگاه کابل به اين باور است که آنچه تلويزيون های خصوصی در افغانستان پخش می کنند، در شکستن کليشه های نشراتی که در گذشته در افغانستان معمول بوده، سودمند است.

او می گويد: "تلويزونهای خصوصی بدليل آزادی که احساس می کنند، بهتر می توانند از خلاقيت استفاده کنند. اين خلاقيت برخاسته از آزادی، فرصت تنوع و شکستن کليشه های رسانه يی را که معمولا در تلويزونهای دولتی افغانستان رايج می باشد، بوجود آورده است. اگرچه ما تا رسيدن به استفاده از چنين ترفندهای رسانه يی که بتواند از قدرت القايی گسترده يی بهره ور باشد فاصله زيادی داريم ولی روش کار اين رسانه های ديداری غير دولتی، نشانه ای از يک آغاز روبه رشد کمی و کيفی است."