BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 10:04 گرينويچ - جمعه 17 مارس 2006
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
جشن چهل روزه در 'زادگاه' نوروز
 

 
 
مزارشريف
شهر "مقدس" مزارشريف، همه ساله با نزديک شدن فصل بهار و جشن باستانی نوروز، حال و هوای ديگری به خود می گيرد

ولايت بلخ در شمال افغانستان و به ويژه شهر "مقدس" مزارشريف، همه ساله با نزديک شدن فصل بهار و جشن باستانی نوروز، حال و هوای ديگری به خود می گيرد و آماده پذيرايی هزاران مسافر و زاير از نقاط مختلف افغانستان و کشورهای همسايه می شود.

زيارتگاه منسوب به حضرت علی در شهر مزار شريف، اکنون چراغانی شده و پلاکاردهای ويژه خوش آمد گويی به زايران نوروزی، در روضه شريف نصب شده است .

ايستگاههای ويژه امنيتی در اطراف شهر، رفت و آمد خودروها را بازرسی می کنند.

شيرجان درانی، سخنگوی پليس بلخ به بی بی سی گفت که از هم اکنون نيروهای اطلاعاتی در نواحی مختلف ولايت بلخ ماموريت يافته اند تا مواردی از تلاشهای عناصر مخالف دولت برای بر هم زدن امنيت را زير نظر داشته و خنثی کنند.

همزمان، يک نهاد ويژه برای برگزاری "هرچه با شکوه تر" جشنهای نوروزی سال ۱۳۸۵ خورشيدی، ايجاد شده است.

اين نهاد کارت های دعوتی برای مهمانان بلند پايه از کشورهای هم فرهنگ و نيز مقامات دولت در کابل چاپ کرده است.

بلخ
زيارتگاه منسوب به حضرت علی در شهر مزار شريف، اکنون به پيشواز نوروز چراغانی شده است
صالح محمد خليق، عضو نهاد فرهنگی برگزاری جشنهای نوروزی، می گويد انتظار می رود ده ها هزار نفر برای شرکت در اين جشنها وارد مزار شريف شوند.

اين مقامات اطمينان می دهند که هيچ دليلی برای نگرانی امنيتی در بلخ وجود ندارد.

پيشينه جشن نوروز در بلخ

در سرزمينی که امروز افغانستان ناميده می شود، بزرگترين جشنهای آريايی و از جمله نوروز، در بلخ باستان، در شمال اين کشور برگزار می شده است.

فرهنگيان افغان باور دارند که بر پايه اسطوره های ملی، پنج هزار سال پيش، در عهد يما در بلخ، جشن باستانی نوروز پايه ريزی شد که تا کنون با همان فر و شکوهمندی برپا می شود.

عبدالله رويين که در زمينه پيشينه نوروز تحقيقاتی انجام داده می گويد که در واقع، خاستگاه نوروز باستانی شهر همين بلخ بوده است.

صالح محمد خليق، نويسنده کتاب "جشنهای آريايی" و رييس اداره اطلاعات و فرهنگ ولايت بلخ می گويد: "بر اساس افسانه های کهن، کيومرث، نخستين فرمانروای آريايی است که نوروز را بنيان نهاده و تاريخ را از آن آغاز کرده است."

کيومرث
 بر اساس افسانه های کهن، کيومرث، نخستين فرمانروای آريايی است که نوروز را بنيان نهاده و تاريخ را از آن آغاز کرده است
 
صالح محمد خليق
ما آقای خليق در پيوند با اظهارات آقای رويين اضافه می کند: "نسبت بنيان نهادن جشن نوروز به يما (جمشيد)، پادشاه پيشدادی بلخ، هرچند در اوستا و آثار پهلوی نيامده، اما اين مطلب در آثار بعد و از جمله در شاهنامه فردوسی تاييد شده است."

به جمشيد بر گوهر افشاندند
مر آن روز را "روز نو" خواندند
فردوسی

اما اگر نگرش بيشتر به پيشينه نوروز به خرج رود، ديده می شود که همه پادشاهان آريانا و از آن جمله سلسله هخامنشی و ساسانی اين جشن را گرامی داشته اند.

با گسترش دين اسلام به قلمروی آريانای کهن، اين جشن هم از سوی خلفای اسلامی و هم از جانب امرای محلی خراسان برپا می شده است.

نقش سامانيان، غزنويان، سلجوقيان و غوريان در ادامه برپايی اين جشن برجسته بوده است.

مزارشريف
بازارهای شهر مزارشريف در آستانه نوروز رونق می يابد
از اين رو، آقای خليق مدعی است که پس از کشف و اعمار آرامگاه منسوب حضرت علی در حومه بلخ (در شهر مزار شريف)، به رونق و شکوه برگزاری اين جشن افزوده شده است.

او می گويد روايت های وجود دارد مبنی بر اينکه آغاز خلافت حضرت علی مصادف شده است با نوروز و زايران افغان با قايل شدن تقدس برای وی، نوروز را بهانه ای برای زيارت و دعا عنوان می کنند.

"خرافات يا معجزه"

از اين رو، جشن نوروز که با گذشتن از خم و پيچ تاريخ راه خود را تا عصر ما گشوده است، هنوز هم فرصتی برای طلب ياری و کمک تلقی می شود.

رسم است که در مزار شريف همزمان با تحويل سال، جهنده يا علم منسوب به حضرت علی به نشانه پيروزی وی برافراشته شود.

اين رسم در بستر تاريخ هم از سوی دولتمردان و هم از جانب توده ها به طور گسترده ای گرامی داشته شده است.

پيش از تحويل سال، ده ها نابينا، فلج، معلول در گوشه ای می نشيندند و با دعا و ثناگويی از حضرت علی می خواهند دوای درد آنها را که طب معاصر از معالجه آن عاجز مانده است، فراهم کند.

کم نيستند کسانی که ادعا می کنند در روزهای نوروز، با برافراشته شدن علم حضرت علی، "معجزه" شده و بينايی چشمان شان را يافته اند يا پاهای فلج شان به حرکت در آمده است.

آيين های نوروزی در افغانستان

چهارشنبه سوری، يکی از آيينهای پيش از نوروز است که با فراز و فرودهايی در افغانستان همراه بوده است.

بر اساس منابع موجود، آريايی های قديم باور داشتند که فروهرهای نياکان شان در پنج روز پسين سال به زمين فرود می آيند و در شادمانی خانواده ها سهم می گيرند.

بنابر اين، برای راهنمايی فروهرها، پيش از نوروز آتش می افروختند و برای خوشنودی روان درگذشتگان نيايش می کردند.

اين رسم گاهی از سوی تندروان مذهبی، بويژه گروه طالبان، نمادی از آتش پرستی عنوان شده و آن را غيراسلامی دانسته و ممنوع قرار داده بودند.

اما وقتی که آزادی های نسبی دوباره نصيب مردم افغانستان شد، آنان به احيای اين رسم کهن شان پرداختند.

غم نان
محمد داد
 بچيم (پسرم)، ما نان خوردن خود را به صد مشکل پيدا می کنيم، کالای (پوشاک) نو را چطور می توان خريد؟
 
محمد داد، 75 ساله از مزارشريف
برگزاری مراسم شعر و ادب و هديه پارچه های ادبی به يکديگر و از جمله به مقامات نيز از آيين های نوروزی است که هنوز هم در افغانستان زنده نگهداشته شده است.

همچنين به پذيرايی نوروز، مردم افغانستان لباس نو می پوشند و در آستانه نوروز بازارها رونق پيدا می کند.

سوريا، دخترک پنج ساله، در يک جمله کوتاه به من می گويد: "من هم از پدرم می خواهم در نوروز برايم لباس نو بخرد"

اما اين رسم چيزی است که کل مردم افغانستان توان برآورده کردن آن را ندارند.

با وصف بير وبار (شلوغی) زياد در بازارها، محمد داد، ۷۵ ساله، که برای گدايی به يکی از بازارهای شيک مزار شريف آمده بود، گفت: "بچيم (پسرم)، ما نان خوردن خود را به صد مشکل پيدا می کنيم، کالای (پوشاک) نو را چطور می توان خريد؟!"

اما آنچه مردم افغانستان عموما به عنوان بخشی از آيين های نوروزی انجام می دهند، شست و شوی پوشاک، خانه تکانی، سفيد کردن ظرفهای مسين و روشن کردن چراغها در خانه و کوچه و بازار است.

برخی هم دسترخوان (سفره) هفته ميوه می گسترند که در آن انواع ميوه های خشک (آجيل) با هم مخلوط و با شکر شرين می شود.

در برخی خانواده های افغان هم سفره هفت سين گسترانده می شود. آنها دسترخوان را با هفت خوردنی که نام هر کدام با حرف سين آغاز می شود، می آرايند: سبزه، سنجد، سير، سرکه، سمارق، سمنک و سيب.

ميله گل سرخ

اما يکی از برجسته ترين و با شکوه ترين آيين های نوروز در افغانستان، ميله (گلگشت) گل سرخ در مزار شريف است.

نام "گل سرخ" برای اين گلگشت، نامی بی مناسبت نيست، چرا که همگام با رسيدن نوروز و بهاران، انواع گلها و بويژه گل های لاله در سرزمين بلخ آغاز به شگفتن می کند و دامنه آنها به دشت و صحراهای البرز و شاديان در جنوب بلخ محدود نمی شود که فراز بامها و پنجره ها و صحن (حياط) خانه ها نيز با اين لاله ها آذين می يابند.

محمدعمر فرزاد، فرهنگی سابقه دار افغان در مورد پيشنه ميله گل سرخ می گويد:"از آوان پيدايش آرامگاه منسوب به حضرت علی در بلخ، ميله گل سرخ برگزار می شده است و اين آرامگاه بر پايه روايات موجود، نخستين بار در سال ۵۳۰ هجری قمری در هنگام فرمانروايی سلطان سنجر سلجوقی کشف شده بود و با تلاطم روزگار ويران شد که پس از آن، در سال ۸۸۵ هجری قمری در زمان سلطان حسين پادشاه تيموری هرات بازشناسايی و اعمار شد. "

خبر وجود آرامگاه منسوب به حضرت علی، زمينه سرازير شدن زايران زياد شد و ايجاد شهر مزار شريف را در پی داشت.

به باور افغانها، آنگاه بود که برای زيارت بهاری و شرکت در ميله گل سرخ در مزار شريف، از همان سالهای آغازين، برعلاوه مردم نواحی بلخ، کاروان های متعدد زايران از کابل، هرات، قندهار، شهرهای آسيای ميانه، ايران و هند در روزهای آخر ماه حوت وارد مزار شريف می شدند.

چهل روز با طبيعت

مزارشريف
هزاران زاير روز اول سال را در آرامگاه منسوب به حضرت علی در شهر مزارشريف سپری می کنند
ميله گل سرخ در مزار شريف در مدت چهل روز برگزار می شود. در اين روزها که مزار شريف چراغان است، جوانان به عشرت و شادی می پردازند و ديد و بازديدها و نيز شب گشتی ها در اطراف مزار شريف با هياهو جريان دارد.

زنان هم فرصت می يابند در چهارشنبه های اين چهل روز، به روضه شريف (آرامگاه) بروند؛ درحاليکه درهای روضه شريف اين روزها به روی مردان بسته است، زنان با خاطر آسوده، برقع ها را از سر می کشند و با يک ديگر ميله می کنند .

آنها به طور معمول صبحگاهان برای خود و کودکان شان غذا می پزند و تا شامگاهان در صحن های روضه شريف مشغول می شوند؛ اين يکی از معدود روزهايی است که مردان به زنان شان اجازه رفتن به بيرون از خانه را می دهند.
سبزه لگد کردن

بخش ديگری از ميله گل سرخ، رفتن به بيرون از خانه ها و شرکت در مراسم "سبزه لگد کردن" است.

افغانها معتقدند که در جريان اين چهل روز برگزاری ميله گل سرخ، رفتن به سبزه زارها و پای کوبی بر سبزه ها، شر و بلا را دور می کند و بخت همگی را باز می کند.

بيشتر دختران و زنان به رسم "سبزه لگد کردن" باور دارند. آنها می گويند سبزه کوبی، بخت گشايی را به دنبال دارد.

آنانيکه هنوز هم به سبب قيودات خانوادگی نمی توانند به دشت و صحرا بروند، در صحن حويلی (حياط خانه) خود يا بر فراز بامها، می روند و سبزه را لگد می کنند.

در چهل روز نخست سال نو، درحاليکه زنان عمدتا سرگرم سبزه کوبی هستند، مردان به ميدانهای بزکشی می روند و قدرت نمايی می کنند.

ده ها مردن قدرتمند بر اسب دونده يک گوساله يا بز کم جان را در ميدان بزکشی بر زمين می کشند و می کشند و به "دايره حلال" می افکنند.

در ميدان بزکشی قاعده خاصی وجود ندارد، پيروز کسی است که گوساله را از رقيبان نيرومند خود بربايد و به حلقه ای که در يک گوشه ميدان سفيد شده است، برساند.

تا نوروزی ديگر

اين همه شور و مستی بخشی از آيين های نوروز در بلخ است. اما با پايان يافتن چهل روز، همه زايران به خانه های خود برمی گردند و مزارشريف، مرکز ولايت بلخ، بار ديگر خالی از ده ها هزار زاير می شود؛ چراغهای افروخته به مناسبت جشنهای نوروز، خاموش می شوند و زندگی روال معمول خود را می يابد. تا سالی ديگر، بهاری ديگر و نوروزی ديگر.

 
 
چهارشنبه سوریچهارشنبه سوری
بازگشت چهارشنبه سوری به افغانستان
 
 
جشن نوروزی در کابلنوروز در افغانستان
نوروز با زندگی مذهبی و کشاورزی مردم افغان پيوند عميقی دارد
 
 
پرچم افغانستانمراسم
نوروز در شهرهای مختلف افغانستان
 
 
لاله قرمزسنت
نوروز، جشن ملی و مذهبی افغانها
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران