حضور پررنگ زنان در دومین نمایشگاه ۲۵ قرن معماری ایران

در فیسبوک چرخی می‌زنم. پوستر یک نمایشگاه نقاشی نظرم را جلب می‌کند: "دومین نمایشگاه ۲۵ قرن معماری ایران در آثار هنرمندان آبرنگ در لندن"

روی پوستر کلیک می‌کنم و عکس‌هایی از نقاشی‌های نمایشگاه را می‌بینم. نقاشی‌های زیبایی از طاق‌ها و در و پنجره‌های قدیمی در معماری ایرانی. با دیدن این آثار آبرنگ از کاشان و خانه بروجردی‌ها به ماکو سفر می‌کنم و کلیسای قدیمی آن را دوباره می‌بینم.

یک نکته همان ابتدا نظرم را جلب می‌کند. تقریبا همه هنرمندان شرکت کننده این نمایشگاه زن هستند. بیشتر دنبال می‌کنم. تقریبا ۹۰ درصد شرکت کنندگان این نمایشگاه زن هستند، اما چرا؟

حق نشر عکس Sahar Norouzi

گالری فام برگزار کننده این نمایشگاه است. این گالری سال‌هاست که نمایشگاه‌های زیادی برگزار می‌کند.

مرضیه رمضانی فارغ‌التحصیل رشته گرافیک و دانشجوی دکترای تاریخ هنر در لندن است. او گالری فام را از سال ۱۳۷۲ راه‌اندازی کرده و برگزار کننده نمایشگاه ۲۵ قرن معماری ایران در آثار هنرمندان آبرنگ است. در محل نمایشگاه با خانم رمضانی دیدار کردم و سوالم را مطرح کردم. چرا تعداد شرکت کنندگان زن در این نمایشگاه خیلی بیشتر از مردان است؟

"من فکر می‌کنم خانم‌ها فرصت بیشتری دارند و یا مسئولیت‌های اجتماعی و معیشتی آنها نسبت به آقایان کمتر است. شاید همین باعث شده که بیشتر به هنر و آبرنگ بپردازند... حتی در دانشکده‌های هنر هم تعداد دانشجویان زن بیشتر از دانشجویان مرد است. اما این بدان معنا نیست که موفقیت زنان الزاما بیشتر از مردان باشد. شاید دلیل استقبال زنان از آبرنگ سهل‌الوصول بودن آن هم باشد. مهیا کردن و استفاده از لوازم آبرنگ در کنار مسئولیت‌هایی که خانم‌ها در خانه دارند راحت‌تر از بقیه تکنیک‌های نقاشی مثل رنگ روغن یا آکریلیک به نظر می‌رسد."

خانم رمضانی توضیح می‌دهد که آثار نمایشگاه از سوی یک هیئت داوری بررسی می شود و با در نظر گرفتن آراء بازدیدکنندگان در پایان به ۳ نفر از شرکت کنندگان جوایز نقدی داده خواهد شد. برندگان دور اول این نمایشگاه مهدی خسرویان، فرانک ربانی و ریحانه اتحاد بودند که به ترتیب برنده ۱۰۰۰، ۷۵۰ و ۵۰۰ پوند به همراه لوح تقدیر شدند. مهدی خسرویان موفق شد در نمایشگاه آبرنگ سلطنتی انگلستان نیز حضور پیدا کند.

حق نشر عکس Zahra Gerami

"اگر آبرنگ ضمیر داشت،‌ ضمیرش مونث بود"

یکی از داوران این نمایشگاه سیاوش مظلومی‌پور، معمار و نقاش آبرنگ است. او که بیش از ۳۰ سال آبرنگ کار می‌کند، قبل از تحصیل در رشته معماری، آبرنگ را انتخاب کرده است. او درباره علاقه زنان به آبرنگ می‌گوید:

"آبرنگ مقبولیت خاصی در ایران دارد. شاید شکل آبرنگ و لطفی که در آن وجود دارد، مثل روان بودن و سیال بودن به روحیات بانوان هنرمند نزدیکتر باشد.

من به عنوان یک راوی از مشاهداتم این را می‌توانم بگویم که اگر در زبان فارسی هم مثل بعضی زبان‌های دیگر برای هر چیزی ضمیر مذکر و مونث استفاده می‌کردیم احتمالا برای آبرنگ از ضمیر مونث استفاده می‌شد. این حد اختلاف در استقبال از آبرنگ و نقاشی مربوط به دو دهه اخیر هست. قدیم‌تر زمانی که من جوان بودم کمتر زنی به سمت نقاشی می‌رفت. آبرنگ چیزی بین هنر و صنعت بود و بیشتر مردانه، و طی ۲۰ سال اخیر استقبال از آن از طرف خانم‌ها افزایش یافته است."

گیتی متولیان، در رشته بهداشت روان تحصل کرده است و عضو بازنشسته هیئت علمی دانشگاه است. او یکی از زنانی است که اثرش به نمایشگاه راه یافته است.

متولیان می‌گوید حس درونی نقاش بعد از انتقال با آبرنگ روی مقوا قابل تغییر نیست. برعکس تکنیک‌های دیگر که تغییراتی را می‌توان بعدا اعمال کرد. این باعث می‌شود که آبرنگ حس خالص نقاش باشد و همین جذابیت آبرنگ باعث شده او بیش از ۳۰ سال در کنار کار حرفه‌ای خود به آبرنگ بپردازد. خانم متولیان هم نزدیکی آبرنگ با حس درونی زنان را تایید می‌کند:

" آقایان بیشتر به سمت رنگ روغن و آکریلیک می‌روند. خانم‌ها به خاطر لطافت و ویژگی خاص خودشان بیشتر جذب آبرنگ می‌شوند. حسی که اجرای نقاشی با آبرنگ به نقاش می‌دهد با احساس درونی خانم‌ها نزدیکتر است. آبرنگ بیشتر در دسترس است و نتیجه‌ای که از آموزش آبرنگ در مقایسه با زمان آموزش آن می‌گیرند کمک می‌کند که به آبرنگ جذب شوند. از زنانی که آموزش آبرنگ می‌بینند درباره لطافت آبرنگ بسیار می‌شنوم."

حق نشر عکس Mohammad Miralaei

"مبارزه آب و رنگ"

بهمن نیکو یکی دیگر از داوران این نمایشگاه اعتقاد دارد که "آبرنگ مبارزه آب و رنگ است" و به همین دلیل آبرنگ تکنیکی بسیار سخت در عین سادگی است.

بهمن نیکو هم معمار است و سال‌هاست در زمینه آبرنگ فعالیت دارد و اکنون نیز به آموزش آبرنگ می‌پردازد. او نوع فعالیت مردان و زنان در زمینه آبرنگ را تا حدی با هم متفاوت می‌داند و در عین اینکه حسی بودن و سهل‌الوصول بودن آبرنگ را یکی از دلایل استقبال زنان از آن می‌داند اضافه می‌کند:

"مردان بیشتر به عنوان یک حرفه آبرنگ را دنبال می‌کنند اما زنان به آبرنگ و نقاشی به عنوان یک سرگرمی و بخشی از فعالیت‌های فوق‌برنامه توجه می‌کنند. مردانی که در این زمینه فعالیت دارند کار و حرفه‌ آنها تدریس نقاشی و آبرنگ است."

بهمن نیکو معتقد است زنانی که در زمینه هنر فعالیت دارند، از همراهی خانواده (پدر و مادر یا همسر) برخوردار هستند:

"مسلما وقتی خانمی بخواهد قسمتی از وقت خانواده را به این کار اختصاص دهد، این فعالیت بدون موافقت و هماهنگی خانواده مداوم نخواهد بود. خیلی وقت‌ها اصرار خانواده برای فعالیت بیشتر و شرکت در نمایشگاه‌ بیشتر از خود هنرمند است."

درباره همراهی خانواده از یکی دیگر از زنان شرکت کننده در این نمایشگاه پرسیدم. او که شاغل است و به نقاشی آبرنگ هم علاقه دارد، معتقد است همراهی خانواده می‌تواند کمک بزرگی برای زنان هنرمند باشد:

"بعضی وقت‌ها بعد از نیمه شب، زمانی که اعضای خانواده دیگر با من کاری ندارند تا نزدیک صبح آبرنگ کار کرده‌ام. اگر خانواده همراهی داشته باشند ضرورتی وجود ندارد که این ساعت از شب به فعالیت مورد علاقه‌ام بپردازم"

حق نشر عکس Marjan Modarresi

زن‌ها و آبرنگ

جواب‌ها را مرور می‌کنم. "زنان از نظر حسی ارتباط بیشتری با آبرنگ برقرار می‌کنند تا مردان، و در عین حال زنان، به دلیل مسئولیت کمتر اجتماعی و معیشتی بیشتر از مردان می‌توانند به فعالیت‌های هنری بپردازند. از طرفی زنان در صورت موافقت و همراهی خانواده می‌توانند فعالیتشان را ادامه دهند."

گرچه این جواب‌ها بازگو کننده شرایط همه زنان در ایران نیست اما این سوال را برایم پیش آورد که در این میان زنان سرپرست خانواده کجا قرار دارند؟ این دسته از زنان، هم مسئولیت اجتماعی و معیشتی برابر با یک مرد سرپرست خانواده را دارند، هم احتمالا کسی وجود ندارد و یا توانایی ندارد که برای فعالیت‌های هنری دلخواهشان آنان را همراهی کند.

موضوعات مرتبط