شبی با 'کارستان'، پروژه فیلمهای مستند از ایرانیان

شبی با کارستان در لندن حق نشر عکس AFP
Image caption مجتبی میرطهماسب تهیه کننده، شیرین برق نورد کارگردان، رخشان بنی اعتماد، رویا عرب مترجم و سعید زیدآبادی نژاد مدیر سمینار

"کارستان"، یک ایده اجتماعی و مدنی است، در قالب ساختن فیلم های مستند از ایرانیانی که می‌توانند الگوی جامعه باشند. روز شنبه (۳ آذر) بانیان این فکر در سمیناری در دانشگاه لندن، با نمایش دو فیلم، لندن و لندنی ها را به تحسین کارستان واداشتند.

ساعت ۳ بعداز ظهر شنبه سرد لندن، با آن که اعتصاب بخش هایی از راه آهن شهری، اختلالی در رفت و آمد ایجاد کرده بود، آنها که آوازه کارستان و نام رخشان بنی اعتماد فیلمساز صاحب سبک را شنیده بودند، خود را رساندند. نمایش دو فیلم مستند شاعران زندگی و پازلی ها، و پرسش و پاسخ با حضور بانیان کارستان موضوع جلسه ای بود که از پنج ساعت گذشت.

رخشان بنی اعتماد مشاور هنری و مجتبی میرطهماسب تهیه کننده فیلم های کارستان و شیرین برق نورد کارگردان شاعران زندگی در پنل بودند که گردانندگی آن با سعید زیدآبادی نژاد بود و ترجمه ها را رویا عرب انجام می داد و موسسه ایران هریتج اسپانسر این مراسم بود.

ساعت از هشت گذشته بود و پرسش ها و پاسخ ها تمام نمی شد و هنوز سالن خلیلی پر مانده بود. آقای حکیمیان رییس مرکز مطالعات ایرانی سواز، با اشاره به حضور غیرمعمول و شوق انگیز این همه ایرانی و انگلیسی در جلسه، عظمت کاری را که کارستان بر عهده پذیرفته یادآور شد. اما هنوز پرسش ها ادامه داشت. ساعت به ۹ شب نزدیک شده بود.

شاعران زندگی

اولین فیلمی که به نمایش درآمد. شاعران زندگی بود، فیلمی درباره خانم شیرین پارسی. یک استاد دانشگاه انگلیسی بعد از تماشای فیلم از ایرانیان حاضر می پرسید شما این خانم را قبل از دیدن فیلم می شناختید و چون جواب منفی شنید، ابرویی بالا انداخت از حیرت و خوشامد.

فیلم با تصویر هوایی، گوشه ای از زمین های سبز و آماده کشت شاندرمن، درشهرستان ماسال گیلان آغاز می شود با گفتار زنی نازک اندام، که لحظاتی بعد او را صبح هنگام با غذا دادن به سگ ها، سرزدن به قفس بوقلمون ها و مرغ ها، و راه رفتن در لابه لای درختان خانه می بینم. در فرانسه (نانسی) درست خوانده و همراه شوهری که مهندس کشاورزی بود و اینک بیماری باعث شده به سختی راه می رود. فرزندانی که یکی کارشناس و عاشق مکانیک و ماشین است و دستیار یاغی مادر در همان مزرعه. و پسری دیگر در تهران، شاعر و کتابخوان. و قهرمان ما با شوهر به زبانی، با فرزندان هر کدام به زبانی، سخن می گوید و زندگی می دهد. و چنین است گفتگویش با مدیر مشکل تراش دولتی، برنج فروش شاندرمنی که نمی داند چرا باید برنج چینی و هندی بفروشد، و کارگر تنبل و زنان معصوم روستانی که مرزعه ها با دردپا کار ارزان می کنند. و در این احوال می پرسد چرا مردم باید زمین های خود را به ویلاسازها بفروشند و در آپارتمان های کوچکی در تهران برنج قدکشیده و مصنوعی خارجی بخورد.

فیلم بریده ای از زندگی یک زن (خانم شیرین پارسی) است اما دل‌نوشته های وی که متن فیلم شده، افکار و رویای زیبای وی را می بیند که دردش بسیارست و دوایش همت بلند همراه لبخند. در نیمه های فیلم کسانی از تماشاگران اشک می افشانند همراه با درودی به همت او و هنر فیلمساز.

حق نشر عکس Kara,photo
Image caption شیرین برق نورد و شاعران زندگی، رخشان بنی اعتماد، پازلی ها و مجتبی میرطهماسب

پازلی ها

فیلم دوم از مجموعه کارستان پازلی است به کارگردانی مهدی گنجی که شرح حکایت گام به گام چهار جوان دانشگاه صنعتی بیرجند است که به سوی تکمیل یک استارتاپ برای رونق تجارت اینترنتی، هم پیمان شده با اندکی کمی از سوی مادرانشان راهی تهران می شود. در باک چمدان های اتوبوس پانصد کیلومتر را طی می کنند و در تهران هم جز یک جای تنگ و باریک در انتظارشان نیست. همه داشت و نداشت را به هزینه ها می بازند و کار سامان نمی گیرد. اما می ماند گاهی گرسنه و بی سامان و گاهی خود را باخته. با این همه وقتی برمی گردند بیرجند پازلی های خود را به جایی رسانده اند که می خواستند.

نه خانم پارسی قهرمان فیلم مستند شاعران زندگی ماری کوری است و نه جوانان بیرجندی استیو جابز، اما آن ها هر کدام مظهر همت هایی هستند که با شعار"اگر هر کدام شمعی روشنی کنیم، چه جهانی نورانی خواهیم داشت" با صبوری و ایستادگی در مقابل روزگار و عادت های ناشایسته اش، خود را می سازند و به محیط خود سود می رسانند.

خانم بنی اعتماد در جریان پرسش و پاسخ توضیح می دهد که کارستان هست تا دانه های رشد یک جامعه سالم را نشان دهد و آٔدمیانی را که کارآفرین اند و در بهبود جامعه موثرند، معرفی کند. کارستان از همه کارگردانان خواسته است به میدان آیند، و برای سرمایه کاری که می کند چشم به پول های پاک و شریف دارد.

این کارگردان صاحب نام نوید می دهد که شیرینی بازشناساندن زنان و مردانی که بر محیط و پیرامون خود اثرهای مثبت نهاده اند، خود تبدیل به سرمایه و مایه ای شده است برای گرد آمدن کسانی که با جمع مانده اند.

حق نشر عکس KARA, photo
Image caption رخشان بنی اعتماد کارگردان صاحب سبک در سمینار سواز

پول پاک

مجتبی میرطهماسب در توضیح سرمایه هایی که برای تهیه فیلم های مستند لازم است به کجا می رسند توضیح داده است که مردان غنی و آماده کم نیستند اما سخت گیری کارستانی ها بسیار است "پولی در ساخت این فیلم ها هزینه می شود که مطمین باشیم نه از رانت خواری به دست آمده و نه از راهی که زیان جامعه را در پی دارد. از جمله محدودیت هایمان است که از بودجه عمومی و دولت پرهیز کنیم و از کسی درباره اش فیلم می سازیم، سرمایه لازم فیلم را دریافت نکنیم."

پروژه کارستان گرچه به گفته تهیه کننده فیلم ها قرار بود که ۲۷ فیلم آماده را بسازد و تنها موفق به پایان بردن هشت فیلم شده است اما تحقیقات و آماده سازی فیلم ها را در دست دارد که کارگردانان بانفوذ بدان جذب شده اند.

یکی از حاضران به هیجان آمده از تماشای فیلم شاعران زندگی از کارگردان فیلم پرسید آیا فیلم را در شمال کشور که تولید برنج کار اصلی آن ها نمایش داده اند. جواب خانم برق نورد نشان داد در اولین نمایش آن در گیلان، هزاران نفر برای تماشایش صف کشیدند و از جمله کسانی بودند که با اتوبوس خود را از روستاهای دور رساندند.

فیلم کوتاهی که درباره کارستان و جلسات کارشناسی اش تهیه شده بود و در میان برنامه ها پخش شد، به ویژه زنان کارآفرین و ناشناخته ای را که هر کدام قصه ای دارند و آرمان های بلندی و چنان امید و اطمینانی در وجودشان هست که گویی هیچ سنگی راهشان را نخواهد بست. چه رسد آزار بوروکراسی کندرو و بی انگیزه و شهوت به آتش کشیدن ارزش ها و فروختن مزرعه ها و ساختن ویلا و انهام محیط زیست.

حق نشر عکس SOAS
Image caption پوستر کارستان در سواز