سالوادور دالی: چهره مرد نقاش در دوربین‌ عکاس‌ها

دالی حق نشر عکس Michel Clementz

شاید هیچ هنرمندی به اندازه سالوادور دالی، نقاش بزرگ سوررئالیست اسپانیایی، که دقیقا سی سال پیش در ۲۳ ژانویه ۱۹۸۹ درگذشت، توجه عکاسان را به خود جلب نکرده است.

دالی با ظاهر عجیب و غریب، در عین حال شیک‌پوش شبیه داندی‌های (Dandy) قرن هجدهم، و همچنین آن سبیل معروف، نه تنها عکاسان را شیفته خود کرده بود، بلکه با گرفتن ژست‌های مختلف در هر عکس، انگار به گونه‌ای با آنان همکاری می‌کرد.

بزرگداشت دالی در "مرکز جهان"

سالوادور دالی در کتاب "یادداشت‌های روزانه یک نابغه" نوشته است: "همیشه در ایستگاه قطار شهر پرپینیان [در جنوب فرانسه]، وقتی گالا [همسر دالی] مشغول ثبت تابلوهایی است که در قطار همراهمان است، فوق‌العاده‌ترین ایده‌های زندگی‌ام به ذهنم می‌رسد... لحظه رسیدن به ایستگاه پرپینیان، زمان فوران ذهنی است که به بیشترین میزان تأمل خود رسیده است."

دالی این جملات را در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۱۹۶۳ نوشته، زمانی که دیگر از آمریکا برگشته بود و در خانه‌ای رو به دریا در منطقه کاتالونیای اسپانیا و در نزدیکی مرز فرانسه زندگی می‌کرد. دالی از طریق ایستگاه شهر پرپینیان در آن سوی مرز بود که آثارش را به دیگر نقاط جهان می‌فرستاد.

اما سالوادور دالی فقط علاقه خود به پرپینیان به ویژه ایستگاه قطار این شهر را با کلمات ابراز نمی‌کرد، بلکه این هنرمند دو سال بعد، با کشیدن یک نقاشی در ابعاد بزرگ، این شهر را در تاریخ هنر جهان ماندگار کرد.

دالی که بارها از ایستگاه قطار شهر پرپنیان به عنوان "مرکز کیهانی جهان" نام برده که در آن می‌توان "جهان را ساخت"، در ۱۹۶۵، تابلویی را با نام "ایستگاه پرپینیان" کشید و در آن تلاش کرد بعد سومی از کیهان را نشان دهد.

دالی این تابلو را با الهام از تابلو مذهبی "آنجلوس" اثر ژان فرانسوا میله، نقاش فرانسوی قرن نوزدهم و در دوره‌ای از عمر خود کشیده که بیش از هر زمان دیگری به مرگ می‌اندیشید.

تابلو "ایستگاه پرپینیان" که از سوی منتقدان هنری، از مهم‌ترین آثار نقاشی سوررئالیست قرن بیستم ارزیابی می‌شود، اکنون در اختیار موزه لودویگ شهر کلن آلمان است.

حق نشر عکس Michel Clementz

اکنون با گذشت بیش از نیم قرن از خلق این نقاشی و همچنین به مناسبت سی‌امین سالگرد درگذشت سالوادور دالی، شهرداری پرپینیان با همکاری روزنامه محلی "اندپاندان" این شهر، دو نمایشگاه عکس درباره این هنرمند برپا کرده است.

یکی از این نمایشگاه‌ها با عنوان "بزرگداشت دالی" در فضای دائمی سالوادور دالی در ساختمان تاریخی مرکز شهر پرپینیان (Couvent des Minimes) دایر شده است.

کل این ساختمان نیز هر سال در ماه سپتامبر میزبان جشنواره بین‌المللی "ویزا برای تصویر"، یکی از مهم‌ترین جشنواره‌های جهان در حوزه عکاسی خبری است. در واقع می‌توان گفت که شهر پرپینیان، در کنار شهرهای آرل (در جنوب فرانسه) و پاریس، از پایگاه‌های مهم عکاسی در فرانسه است.

برگزاری نمایشگاه "بزرگداشت دالی" در این ساختمان، همچنین همزمان است با بیستمین سالگرد تأسیس "فضای دالی" در آن. طی بیست سال گذشته، عکاسان متعددی با موضوع مشترک "سالوادور دالی" در این ساختمان نمایشگاه‌هایی را برگزار کرده‌اند.

در این نمایشگاه حدود چهل عکس گرفته شده از عکاسان چند کشور جهان، به شیوه‌های مختلف به نمایش درآمده؛ از قاب‌های آلومینیومی گرفته تا چاپ دیازک.

نمایشگاه دیگر با عنوان "دالی از نگاه عکاسان روزنامه اندپاندان" در سالن دفتر این روزنامه برگزار شده است.

سالوادور دالی نبش قبر شد

سبیل سالوادور دالی مثل روز اولش باقی مانده است

عکس‌های این نمایشگاه هر کدام با دوربین یک عکاس از جمله ژاک بارد و ژان کانس که همه از شیفتگان دالی بودند و در فاصله بیست ساله ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۵ به مناسبت‌های گوناگون با او ملاقات داشته‌اند، گرفته شده است.

این نمایشگاه شامل ۲۶ قطعه عکس، اغلب سیاه و سفید است که در واقع بخش مهمی از بایگانی عکس روزنامه اندپاندان را تشکیل می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های این نمایشگاه، نمایش سال‌های پایانی عمر سالوادور دالی است: از شیوه مخصوص لباس پوشیدن‌های او گرفته تا معاشرت با دوستان هنرمندش که در عکس‌ها دیده می‌شوند.

همچنین دوستان دالی در آن زمان را نیز می‌توان از طریق این عکس‌ها دید؛ مثلا در یکی از عکس‌ها دالی با آنتوان، خواننده معروف فرانسوی در سال ۱۹۶۶ نشسته و در یکی دیگر نیز حدود بیست سال بعد، در کنار آنتونی پیچوت، نقاش اسپانیایی و دوست صمیمی خود قرار دارد.

یکی از بهترین عکس‌های این مجموعه، عکسی از سالوادور دالی است که او را در کت‌وشلواری تیره‌رنگ و عصا به دست در یکی از خیابان‌های شهر پرپینیان نشان می‌دهد. از این عکس که در وهله اول صلابت دالی را به رخ بیننده می‌کشد، در پوستر هر دو نمایشگاه نیز استفاده شده است.

همچنین در یکی از روزهای تابستان سال ۱۹۶۵ که دالی با قطار به پرپینیان سفر کرد، عکاسان روزنامه اندیپاندان همراه با خیلی از علاقه‌مندان این هنرمند به استقبال او رفته بودند. عکسهایی که از آن روز گرفته شده، به خوبی فضای شهر را در آن زمان نشان می‌دهد.

از راویت یک زندگی، تا تاریخ یک منطقه

اما عکس‌های دیگر این مجموعه نیز زندگی عادی و "دالی‌وار" این هنرمند به نمایش درآمده است: از عکس‌های دالی در خانه‌اش در نزدیکی شهر ساحلی کاداکس در کاتالونیای اسپانیا (زادگاه دالی) و کنار دخترانی که شیفته او بودند تا در کنار یکی از تابلوهایش که کمر برهنه گالا، همسرش را کشیده است.

بخشی از خانه دالی که رو به دریاست و اکنون به موزه تبدیل شده، به کتابخانه و کارگاه نقاشی این هنرمند تبدیل شده است. همچنین در برخی از عکسهایی که به نمایش درآمده، دالی در باغ زیبای این خانه و در کنار استخر آن نشان داده می‌شود.

عکس‌هایی که در نمایشگاه روزنامه اندپاندان به نمایش درآمده، همه عکس‌هایی نیست که این روزنامه از این هنرمند در اختیار دارد. این روزنامه در ویژه‌نامه‌ای که به همین مناسبت منتشر کرده، حدود صد عکس از سالوادور دالی، از جمله عکس‌های این نمایشگاه را منتشر کرده است.

این ویژه‌نامه که در پنج بخش تدوین شده، تلاش دارد رابطه سالوادور دالی با آن خطه از فرانسه و همچنین منطقه کاتالونیای اسپانیا و نیز شیوه زندگی او در آنجا را نشان دهد.

اما عکس‌های به نمایش درآمده در شهر پرپینیان، فقط بیانگر زندگی و حالات سالوادور دالی به عنوان یک هنرمند جهانی نیست، بلکه راوی دوره‌ای از تاریخ یک منطقه اروپاست که از نظر خلاقیت هنری در اوج بود.

کاداکس تا قرن نوزدهم میلادی، یک روستای کاملا گمنام بود. بعدها با ایجاد جاده و کشف مناظر زیبای این منطقه از سوی نقاشان بود که کم‌کم این منطقه که تلفیقی است از دریا و کوه و آفتاب و درخت، شناخته شد.

در شناساندن این منطقه، خانواده پیچوت که نقاش و موسیقی‌دان بودند و در منطقه کاتالونیا به خوبی مشهور بودند، نقش عمده داشتند. رامون پیچوت، نقاش و عموی آنتونی پیچوت (دوست دالی) در کاداکس ساکن بود، اما مرتب به پاریس که در آن زمان پایتخت هنری جهان به شمار می‌رفت، سفر می‌کرد.

همچنین پیکاسو، دیگر نقاش اسپانیایی که در جنوب این کشور به دنیا آمده بود، در سال ۱۹۱۰ برای اولین بار به کاداکس سفر می‌کند و تابلو "گیتاریست" را در آنجا می‌کشد که یکی از تابلوهای مطرح این نقاش در سبک کوبیسم است و اکنون در اختیار موزه ملی هنرهای مدرن پاریس قرار دارد.

اما سالوادور دالی که اوایل قرن بیستم، در سال ۱۹۰۴ در شهر فیگراس، در همان منطقه کاتالونیا به دنیا آمده بود، وقتی نوجوان بود در تعطیلات تابستان همراه با خانواده‌اش به کاداکس سفر می‌کرد. در کاداکس، دالی با رامون پیچوت آشنا شد و او به دالی نقاشی امپرسیونیستی را شناساند.

بزرگترین نمایشگاه آثار دالی در پاریس؛ مردی که زیاد می دانست

ادعای زنی که خود را فرزند دالی می‌دانست نادرست است

تا سال ۱۹۱۹، دالی در اغلب نقاشی‌هایی که در کاداکس کشید زیر نفوذ امپرسیونیسم بود که در آن زمان بر دنیای نقاشی سیطره داشت. اما ده سال بعد، در سفر رنه مگریت و پل الوار (به همراه همسرش گالا که بعدا با دالی ازدواج کرد) به کاداکس، دالی به توصیه خوان میرو، هنرمند کاتالونیایی به سوررئالیست‌ها پیوست.

حق نشر عکس Reuters

دالی در ۱۹۳۰ خانه‌ای در پورتیگات، در نزدیکی کاداکس خرید و با گالا در آن ساکن شد. این همان خانه‌ای است که اکنون به موزه تبدیل شده است.

دالی تابلوی معروف "انسان ناپیدا" را در همین سالهای آغازین اقامت در این خانه کشید و از طبیعت اطراف این خانه نیز در بسیاری از آثار نقاشی خود بهره برد.

فدریکو گارسیا لورکا و لوئیس بونوئل چند ماهی را در این خانه دالی گذرانده‌اند و همچنین مارسل دوشان، نقاش فرانسوی و من ری، هنرمند آمریکایی به طور مرتب نزد مهمان دالی در این خانه می‌شدند.

اما دالی در سال ۱۹۶۰ به فیگراس، زادگاهش، بازگشت و خود را وقت ساخت یک موزه کرد. او ساختمان یک تئاتر قدیمی را انتخاب کرد که در قرن نوزدهم ساخته، اما در جنگ داخلی اسپانیا ویران شده بود.

ساخت این "تئاتر-موزه" تا ۱۹۷۴ طول کشید و در سال‌های بعد نیز توسعه یافت. خود دالی درباره این کارش گفته است: "این موزه نمی‌تواند به عنوان یک موزه در نظر گرفته شود، بلکه یک شیء غول‌پیکر سوررئالیست است که همه چیز آن هماهنگ و در محدوده ادراک من است."

زمانی که در ۲۳ ژانویه ۱۹۸۹ دالی در شهر زادگاهش درگذشت، پیکرش در زیرزمین همان "تئاتر-موزه" به خاک سپرده شد.