فرهنگ و هنر در هفته گذشته: از ۴۰ رمان برتر در ۴۰ سال تا پیش بینی آینده یک انقلاب

کتاب

هفته سوم بهمن با یادآوری بهمن ماه چهل سال قبل که تاریخ ایران ورق خورد، با جشنواره های فیلم و کتاب فجر، رونقی در بخش فرهنگی داشت. حضور فیلمسازان و فیلمنامه نویسان جوان، خبر از میدانداری نسل تازه داد که نشان دادند دیگر میدانی به نسل های پیشین نمی دهند.

کتاب های نو و فیلم های جسورانه رونمایی شدند، اما ادامه تولیدات تبلیغاتی و مذهبی ده ها شبکه صدا و سیما، با شکل و محتوای مندرس، همچنان مردم بیشتری را از رسانه انحصاری رویگردان کرد. پخش صدها فیلم مستند با گفتاری تکراری، در تاریک نمایی دوران پیشین و ادعاهای اغراق آمیز درباره پیشرفت و رفاه کشور در این چهل ساله، به اندازه تماشای نمایشی با بلیت گران، بینندگانش را راض نکرد.i

کتاب انقلابیون - دهه نخست، اولین بخش از کتاب های عکسی است که کاوه کاظمی عکاس مستند و معتبر، از میان کارهای خود در دهه اول شکل گیری جمهوری اسلامی برگزیده است و در هفته ای که چهلمین سالگرد انقلاب بود، در دست ها چرخید.

این مجموعه، دست‌چینی است از میان صدها عکس که با نگاهی شخصی و مانند ناظری بی‌طرف ثبت‌شده‌اند.

کاظمی تاکید کرده: در این کتاب برآن بوده‌ام از عکس‌های کلیشه‌ای و صرفاً خبری اجتناب کنم. در آن زمان وجود من سرشار از شور و شوق عکاسی و ماجراجویی در فضایی ناشناخته بود. زمانی که عکاسی حال و هوای دیگری داشت و استفاده از فیلم سیاه‌وسفید لذتی وافر ایده‌ی این کتاب هم از مجموعه آرشیو نگاتیوهای سیاه‌وسفید آن دوره نشأت می‌گیرد.

حق نشر عکس zoomeg.ir

عشق در میان خشونت و خون

در جشنواره فیلم فجر امسال هم فیلم های بر اساس واقعیت تاریخی از همیشه بیشتر بود و هم کارگردان های جوان متولد بعد از انقلاب. از دو سال پیش فیلم های سینمایی مستندوار و مدعی ثبت حقیقت فراوان شدند و در جشنواره امسال مشخص بود که اراده ای پدید آمده برای مقابله با موج «جنگ روانی دشمن» با فیلم های خوش ساخت.

به همین تاویل فیلم هایی نرسیده با استقبال نشریات تندرو و اصولگرا روبرو می شوند و در مقابل نشریات اصلاح طلب با سردی با آن ها روبرو می شوند و گاه برعکس فیلم هایی نرسیده موجب حمله نوشتاری تندروها به وزارت ارشاد و دهندگان مجوز بالا میگیرد.

در جشنواره امسال سومین فیلم نرگس آبیار کارگردانی که در مدت کوتاهی نام خود را به عنوان یک حرفه ای کارآشنا ثبت کرد اما هر سه فیلم اول او با سردی و نقد صدا و سیما و اصولگرایان روبرو شد تا امسال که نوبت به شبی که ماه کامل شد رسید که نرسیده روزنامه هایی مانند کیهان و رسالت به پیشوازش رفتند و نوشتند خانم آبیار بالاخره «فیلمساز» شد. و طرفه آن که جسارت انتخاب فیلمنامه ای سیاسی و عشقی، بازی درخشان هنرپیشه ها و گیرایی فیلم باعث شدکه آن تقسیم بندی به هم خورد هم منقدین نشریات مخالف دولت و هم نشریات مدرن و حرفه ای به تحسین فیلم پرداختند. گرچه این همه داستان نبود و منقدانی هم نپسندیدند.

اما تشویق و تایید اصولگرایان باعث شد خانم آبیار بعد از نمایش فیلم در جشنواره در مصاحبه مطبوعات اعلام دارد که من محافظه‌کار نیستم.

حق نشر عکس Alaleh rostami

تابستان در سکوت

دو هفته ای است که مردمی به تماشای یک نمایش پنجاه دقیقه ای در سالن اصلی تالار مولوی می روند که همه در سکوت می گذرد. نه دیالوگی، نه موزیکی. دو بازیگر نقش ها را به عهده دارند.

نمایش تابستان که نویسنده و کارگردانش سعدی محمدی عبد است و یک نقش را حجت زینالی بازی می کند و نقش دوم را کارگردان نمایش، که سال قبل با به صحنه بردن این کار در جشنواره تیاتر دانشگاهی غوغایی برانگیخت، هم انتخاب بهترین کارگردانی بود، هم بهترین بازیگر مرد، هم طراحی صحنه و هم اثر برگزیده جشنواره.

تابستان؛ حکایت انسانی ست که در طبقه‌ی فرودست جامعه، در شرایطِ حداقلی‌ست که حتی محل سکونتش درحال فروپاشی‌ست. او همان انسان معاصرِ ماشینی شده ای‌ست که تنها صدای موجود درخانه اش، صدای کولرست و آنقدر در تکرار روزمرگی و فشار نابرابری‌های اجتماعی و امرارمعاش، در حداقل رفاه، فرومانده که رگه‌های دیگری از زیست آدمی را نشان نمی‌دهد. نهایتِ فراروی او از این روند، گاهی سرگرم شدن با گوشی است و ارتباطی محدود با دوستانش‌.

نیلوفر ثانی بعد تماشای نمایش تابستان درباره کاراکتر اصلی نمایش نوشته: او نماینده‌ی انسان‌هایی‌ست که اختلاف طبقاتی، او را در محفظه‌ی درونی‌اش هرچه بیشتر فرو برده و برای تطابق وهمزیستی بیشتر با محدودیت‌ها و مشکلاتش، هرچه بیشتر بخشی از روان، امیال و خواسته‌هایِ خود را سرکوب کرده است.

به نوشته این منقد: اجرای نمایش درسکوت، بازی کارکترها، کارکردِ نمادهای بجا و فکرشده،بازگشایی کدها در همسویی معنایی، هوشمندیِ کارگردانی ست که بر محتوای متن، واقفانه حرکت کرده ست و مجموعه ای برصحنه ساخته که می تواند محل اندیشه و اشاره به تک تک افرادی باشد که در همین وضعیت، پیش از آنکه زندگی کنند، مرده اند.

حق نشر عکس Parichehr Ddjian

هذلولی، یک مزرعه حیوانات دیگر

نمایش هذلولی بر اساس یک نگارش گروهی شکل گرفته، کارگردان علی کارگری چنین نوشته.

اول نمایش اعلام می شود که امروز به دلیل آلودگی شدید هوا، تمامی مدارس استان در همه مقاطع تحصیلی تعطیل میباشد. و پس از آنست که حرکات آغاز می شود. تکرار و فریاد.

حمیدرضا جلالی نوشته: هذلولی در پی بیان تکرار فساد قدرتها بعد از زوال قدرت قبلی است.فرم اجرا سمبلیک و البته مینیمالیستی است حرفی که نمابش میزند آنقدر جهانشمول است که میتوان مکان نمایش را هر کجای دنیا و زمان را هر زمان در نظر گرفت.

البرز نظر داده: بسیار تاثیر گذار و در عین حال حیرت انگیز بود. بازی های جذاب و حرکت های متناوب بازیگران من را تحت تاثیر قرار داد .. معنای عمیقی داشت و ما هشت نفر بودیم و هر کدام برداشت های خودمان را از هر بخش داشتیم و همین برایم جالب بود.

و مرتضی فرخی نوشته: چرخه ای تکراری و ملموس، بازی های فرم محور جذاب و از همه هوشمندانه تر انتخاب اسم نمایش. چشمانم را بستم و گوش دادم وقتی یکی از بازیگران فریاد میزد «پنج دقیقه‌ ی دیگه» و شکسته شدن صندلی با خشمی که از درون می جوشید.

۴۰ رمان برتر در ۴۰ سال

گروه ادبیات و کتاب روزنامه آرمان در مقدمه گزارشی نوشته: در آستانه چهل‌‌سالگی انقلاب، چهل اثر در ادبیات داستانی را انتخاب کردیم. پروسه انتخاب این آثار (در رمان و مجموعه داستان) به این شکل بوده که تنها آثاری در این فهرست قرار گرفته که از بهمن ۵۷ تا بهمن ۹۷ از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد مجوز گرفته و در ایران منتشر شده باشد. در این بازه زمانی، ۳۶۰۳۵ نسخه کتاب در این حوزه منتشر شده است. پارامترهای انتخاب بهترین رمان بدین گونه بوده که هر اثر در زمان خودش به ‌نوعی انقلابی، هرچند خُرد، در ادبیات داستانی ایجاد کرده باشد. به‌جز این، فروش رمان، تاثیرگذاری، برنده‌‌شدن در جوایز ادبی، نظر مثبت منتقدان، و در یک کلام همه مولفه‌های یک اثر موفق را داشته باشد.

آریامن احمدی با دو همکار: سمیرا سهرابی و سمیه مهرگان این کار را به عهده گرفته اند و این فهرست به دست آمده:

محمود دولت آبادی- کلیدر ۵۷ -جای خالی سلوچ ۵۸، نادر ابراهیمی- آتش بدون دود، ۶۰، جعفر مدرس‌صادقی - گاوخونی ۶۱، جمال میرصادقی - بادها خبر از تغییر فصل می‌دهند۶۴ ،رضا براهنی -رازهای سرزمین من ۶۶، اسماعیل فصیح -زمستان ۶۲-۶۶، منیرو روانی‌پور-اهل غرق، شهرنوش پارسی‌پور- طوبا و معنای شب ۶۸ عباس معروفی -سمفونی مردگان۶۸، رضا جولایی -سوقصد به ذات همایونی۷۰، غزاله علیزاده -خانه ادریسی‌ها۷۰، علی اشرف درویشیان -سال‌های ابری۷۰، هوشنگ گلشیری -آینه‌های دردار۷۱، سیمین دانشور-جریزه سرگردانی۷۲، احمد محمود -مدار صفر درجه ۷۲، -درخت انجیر معابد ۷۹۸، احمد دهقان -سفر به گرای۲۷۰ درجه۷۵، شهریار مندنی‌پور-دل دلدادگی۷۷، حسین سناپور -نیمه غایب، ۷۸ ، رضا امیرخانی -من او۷۸،محمدرضا کاتب -هیس، ۷۸، محمد محمدعلی -برهنه در باد۷۹ ،رضا قاسمی -همنوایی شبانه ارکستر چوب‌ها، زویا پیرزاد -چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم، ۸۰ ، فریبا وفی -پرنده من۸۱ ، ابوتراب خسروی -رود راوی۸۲ ، روح‌انگیز شریفیان چه کسی باور می‌کند رستم ۸۲، یعقوب یادعلی -آداب بی‌قراری۸۳ ،امیرحسن چهلتن -سپیده‌دم ایرانی۸۴ ، حسین مرتضاییان آبکنار -عقرب روی پله‌های راه‌آهن اندیمشک یا از این قطار خون می‌چکد قربان۸۴، محمد حسینی -آبی‌تر از گناه ۸۴ ،منیرالدین بیروتی -چهار درد ۸۵، مجید قیصری-گوساله سرگردان ۸۵ ،مهسا محبعلی -نگران نباش ۸۷، حبیب احمدزاده -شطرنج با ماشین قیامت۸۷ ،محمد قاسم‌زاده -چیدن باد ۸۹، محمدرضا بایرامی -مردگان باغ سبز۹۰، فرهاد کشوری -مردگان جزیره موریس۹۱، سمیه مکیان-غروبدار

حق نشر عکس kamran shirdel

پیش بینی آینده یک انقلاب

در شرح این عکس، از عکس‌هایی که در نمایشگاه «حوالی انقلاب در پرسه‌های کامران شیردل» در گالری نبشی نمایش داده شدند نوشته شده: این از مفهومی‌ترین عکس‌های انقلابِ ایران است.

احمد ابوالفتحی توضیح داده: انقلابِ ایران در ابتدا سرنشینانِ متفاوت و متعددی داشت. سرنشینانی بیش از ظرفیت. اتومبیلِ این عکس تا چند کیلومتر توانِ حملِ این چهارده‌پانزده نفر را دارد؟ اتومبیلی با این میزان سرنشین چند کیلومتر در ساعت می‌تواند حرکت کند؟ توقعی که از چنین اتومبیلی می‌توان داشت چیست؟ جز این است که خیلی زود کنار بزند و بسیاری از سرنشینانش را پیاده کند؟

به نظر نویسنده: این عکسِ کامرانِ شیردل در یک فریم، آینده‌ انقلاب را پیش‌بینی کرده است. عکسی پرهیجان و مغموم. عکسی که جادوی لازم برای ماندگار شدن را دارد.