فرهنگ و هنر هفته؛ آزادی 'آشغال‌های دوست داشتنی' پس از شش سال توقیف

ایران
Image caption نقاشی همراه بیانیه رهبر برای جوانان، که تقلید آشکاری از نقاشی های تبلیغاتی کشورهای کمونیست و دیکتاتوری های خاورمیانه بودند، توجه ها را به خود گرفت

هفته نیمش به تعطیل و گشت گذار در شمال و جنوب کشور گذشت و در شهرهایی که بیشترشان زیر برف و باران بودند و با عبور از راه هایی که توفان و تگرک جلوه زمستان بدان داده بود، راه پیمایی های سالگرد پیروزی انقلاب برگزار شد. نقاشی همراه بیانیه رهبر برای جوانان، که تقلید آشکاری از نقاشی های تبلیغاتی کشورهای کمونیست و دیکتاتوری های خاورمیانه بودند، توجه ها را به خود گرفت.

جشنواره پرگفتگوی فیلم فجر در پایان، گرفتار بحث ها بر سر فیلم های امسال و به ویژه فیلمی شد که بعد از شش سال از حبس به درآمد. جشنواره تئاتر رونق چندان نداشت و اینقدر بود که نمایش های پرهوادار تهران را نیز زیر تاثیر گرفت. جشنواره موسیقی نیز با امکانات اندک رونقی نداشت و برخلاف تصور پیشین به شهرستان ها نرفت. اما همین که چند اجرای مناسب از آثار کلاسیک موسیقی غرب در برنامه داشت، چند صد نفری را جذب کرد.

نقاشی انقلابی، بی نام نقاش

تاکید بر نوع نقاشی های رهبران جهان کمونیست، و تبلیغ آن سبک تصویری، از روابط رهبر و طیف های مختلف کشور، از جمله بدایع چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی بود. این نقاشی همزمان با انتشار بیانیه رهبر جمهوری اسلامی خطاب به جوانان منتشر شد، روزنامه های مختلف هم آن را نقل کردند. در این نقاشی آیت الله خامنه ای پرانرژی و مصمم در میان مردان و زنانی شادمان و غزلخوان که با دقت انتخاب شده اند، نشان داده می شود. گفته شد قرار است این تصویر، علاوه بر تمبرهای پستی، به زودی روی اسکناس ها هم ظاهر شود.

در سال های اخیر در غیاب مجسمه ها و نقاشی های عظیم دیواری از مائو تسه دونگ، استالین، لنین، صدام و قذافی این نوع یادآوری و هنرنمایی تنها در کره شمالی دیده می شود.

Image caption خواب تلخ جایزه کن را گرفت اما ۱۲ سال در ایران منتظر مجوز ماند تا بالاخره دوره احمدی نژاد تمام شد و اکران گرفت و با استقبال وسیعی هم روبرو شد. فیلم دومش آتشکار ۴ سال در توقیف ماند و آشغال های دوست داشتنی ۶ سال. جمعا ۲۳ سال فیلم های امیر یوسفی در توقیف مانده اند

شش سال حبس

با پایان جشنواره فیلم فجر ، بحث ها و نقدها درباره فیلم ها و هنرمندان برگزیده و تحسین شده ادامه یافت. جشنواره ای که اولین نشانه های حضور نسل جدید سینماگر در آن ظاهر شد. کیومرث پور احمد و رسول صدر عاملی از میان کارگردان های سه دهه اخیر فیلم هایی داشتند که نه در هیاهو فیلم های نسل جدید گم شدند بلکه هیچ جایزه ای نگرفتند. نام های بزرگ دیگر هم نبودند اما جوان ها و مصایبشان به اندازه کافی نظرگیر بود.

از نوشته روزنامه ها چنین پیداست که چندین فیلم موضوع گفتگوها بودند. حتی یکی فیلمی که در جشنواره به نمایش در نیامد. آشغال های دوست داشتنی، امسال هم به خواست کارگردان از جشنواره برون رفت تا شاید طلسم سیزده ساله بکشند و اکران بگیرد. اما سرخ پوست و شبی که ماه درآمد، در جشنواره بودند. در حالی که اکثر منقدان روزنامه ها و مجلات سرخ پوست را فیلم اول این جشنواره خوانده بودند اما هیات داوران را که پیش از پیش با استقبال جناح اصولگرا قرار گرفته بود.

محسن امیریوسفی سازنده آشغال های دوست داشتنی رکورد کارگردان های در انتظار مجوز اکران را شکسته. پیش از او علی حاتمی و داریوش مهرجویی و بهرام بیضایی و بسیاری دیگر در صف انتظار بوده اند اما تفاوت امیریوسفی در آن است که سه فیلم بلند داستانی ساخته که هر سه گرفتار است. خواب تلخ جایزه کن را گرفت اما ۱۲ سال در ایران منتظر مجوز ماند تا بالاخره دوره احمدی نژاد تمام شد و اکران گرفت و با استقبال وسیعی هم روبرو شد. فیلم دومش آتشکار ۴ سال در توقیف ماند و آشغال های دوست داشتنی ۶ سال. جمعا ۲۳ سال فیلم هایش توقیف مانده اند.

داستان فیلم توقیف شده از ابتدا با یک سطر توصیف می شد و گروه به خوبی توانستند از داستان آن حفاظت کنند، حتی امسال با رونمایی پوستر فیلم، موضوع آن به تمامی باز نشد. وقتی ناگهان خبر رسید که فردا شب در پردیس چارسو اکران می شود، بازیگران و عوامل فیلم تصمیم گرفته در میان مردم بنشینند. همان جا بود که حبیب رضایی درباره بسته ماندن داستان فیلم این همه سال گفت مثل هدیه گرانقدری بود که نمی توانستیم بازش کنیم. خانم شیرین یزدانبخش گفته بود انقدر از فیلم دور شده ام که قصه یادم رفته

حبیب رضایی، شیرین یزدانبخش، هدیه تهرانی، محمد عبدی، صابر ابر، نگار جواهریان و شهاب حسینی بازیگران فیلمی هست که بعد شش سال از مغاک به درآمد و مردم دویدند تا مبادا دوباره برداشته شود.

Image caption در جشنواره پنجم فجر جایزه های بازیگری را ناخدا خورشید گرفت، اجاره نشین ها، کاندیدای چند جایزه شد، شیر سنگی و طلسم و شبح کژدم هم. آن وسط فیلم پرواز در شب جایزه بهترین فیلم را گرفت

آخرین مقاله روزنامه کیهان وجایزه های جشنواره فیلم

امیر پوریا منقد در گفتگویی در با اشاره به جشنواره های پیشین فجر گفته: زمانی مهرجویی، تقوایی، کیمیایی، کیانوش عیاری، کیومرث پورامحد و یدالله صمدی کار حرفه ای جدی را شروع کردند، آن ها شکل دهنده یک جریان سینمایی و فطری بودند، فیلمهای شخصی خودشان را می ساختند. در جشنواره پنجم فجر جایزه های بازیگری را ناخدا خورشید گرفت، اجاره نشین ها، کاندیدای چند جایزه شد، شیر سنگی و طلسم و شبح کژدم هم. آن وسط فیلم پرواز در شب جایزه بهترین فیلم را گرفت و بعدها خود مرحوم رسول ملاقلی پور، از میزان شعاری بودن آن فیلمش بسیار گله مند بود.

همین نویسنده در کرگدن گفته است جایزه های جشنواره فجر فارغ از تشخیص داوران و هیئت انتخاب، تعین می شدند. انگار همه چیز از قبل مشخص بود، حتما باید ترکیبی در آن رعایت می شد و چند فیلم با ویژگیهای مشخص در کنار چند فیلم با مشخصات دیگر که جناحهای همییشه مدعی مظلومیت نگویند چرا هیچ فیلم جنگی یا ارزشی در جشنواره یا میان برندگان جوایز نیست. در حقیقت به کیفیت فیلمها توجه نمی شد.

در همین گفتگو آرش خوشخو منتقد و کارشناس سینما به یاد آورده که: در دوره هایی از جشنواره فجر فیلم خوب زیاد بود که پراکندگی جوایز طبیعی به نظر می رسید. در سال هفتاد فیلم های مسافران، نیاز، نرگس و یکی دو فیلم معروف دیگر همزمان آمدند. یا در سال۶۵ در حالی که ناخدا خورشید تقوایی و اجاره نشین های مهرجویی در جشنواره حضور داشتند، جایزه کارگردانی به فیلم خانه دوست کجاست عباس کیارستمی داده شد، کسی هم نمی توانست بگوید حقش نبوده است.

او اما در تاکید بر این که جشنواره فجر می توان سینمای ملی را پایه گذاری کند گفته اما تعریف سینمای نظام در طیف های اصلاح طلب و اصولگرا و کارگزاران و ملی نامعلوم است. مثل همان مفهوم پایداری! دقیقا کدام نوع از سینما قرار است ترویج و تشویق شود؟ هیچکس دقیقا نمی داند. سینمای ملی برایندی است از صالحدید داوران - که البته خیلی هم تکرار میشوند- و مسئولان سینمایی وقت و اتمسفری که در افکار عمومی وجود دارد و آخرین مقاله ای که در روزنامه کیهان در حوزه فرهنگی نوشته شده است.

حق نشر عکس Musiceiranian.ir
Image caption جشنواره موسیقی فجر، کوچک تر از آن که انتظار می رود برگزار می شود تا به قول یکی از حاضران در شب افتتاح «کسی را نیازارد و پری هم به پرواز در نیاید»

جشنواره موسیقی، کوچک وبی پول

آخر هفته بود که جشنواره موسیقی فجر آرام آرام آغاز به کار کرد. اما به نوشته سما بابایی خبرنگار روزنامه سازندگی: اما این نباید انتظارِ زیادی ایجاد کند. نه از افتتاحیه عجیب و غریب خبری هست و نه فرشِ قرمزی برای کسی پهن کرده اند؛ قرار است یک‌سری کنسرت در طولِ یک هفته برگزار شود؛ کنسرت هایی که خیلی هایش در طولِ سال نیز برگزار می شود و البته تعدادی کنسرت توسط موسیقی دانانی که اسم شان هم کمتر به گوشِ کسی خورده است و مسئولان جشنواره می گویند بخشی از رسالتِ جشنواره را برای این درنظر گرفته اند که این گروه ها و هنرمندان هم امکانِ اجرای صحنه ای پیدا کنند.

بودجه ای هم که امسال برای این رخداد (که قرار است مهم ترین رویدادِ دولتی موسیقی باشد و البته نیست) در نظر گرفته اند، یک میلیارد و نیم است که هم قرار است دستمزدِ گروه های شرکت‌کننده باشد و هم پولِ سالن ها را بدهد و هم هزینه های جانبی دیگری که معمولا جشنواره ها با آن روبه رو هستند؛ این یعنی کلِ جشنواره ی موسیقی به اندازه ی یک‌دهمِ یکی از فیلم های حاضر در جشنواره ی فیلم که همین یکی، دو روز قبل آن اختتامیه ی پرزرق و برقش برگزار شد، بودجه ندارد و این همان مساله‌ای است که اهالی موسیقی سال هاست با آن روبه رو هستند.

علاقه مندان به موسیقی اما چندان نومید نبودند چرا که چهارشنبه شب و در آغاز برنامه های سی وچهارمین جشنواره ی موسیقی فجر، ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و رهبر میهمان آقاوردی پاشایف قطعاتی از جواد معروفی، حسین دهلوی، همایون رحیمیان، فکرت امیراف و توفیق علی‌اف اجرا کردند. همچنین آرپینه اسرائیلیان به تک نوازی پیانو پرداخت.

فردایش نوبت کنسرتِ ارکستر سازهای ملی ایران به خوانندگی وحید تاج و رهبری علی اکبر قربانی بود، یکی از مهم ترین اجراهای این دوره از جشنواره. در این کنسرت قربانی به تنظیم مجدد تعدادی از آثار آهنگسازان شناخته‌شده موسیقی ایران پرداخته است. در این کنسرت امین غفار» به عنوان سولیست ویولن حضور داشت و تعدادی از نوازندگان جوان گروه را یاری می کردند. شب دیگر نصیر حیدریان رهبری ارکسترِ رتوریک را به عهده داست و قطعاتی از موتزارت، گوستاو هولتز، واریاسیون هایی از تم چایکوفسکی آرتور آرنسکی،و اثری از استاد شاهین فرهت اجرا کرد.

ارکستر مجلسی ایران نیز در جشنواره ی امسال دو قسمت از سوئیت «بیژن و منیژه» اثر استاد حسین دهلوی را در پنج قسمت اجرا می کند. کنسرتو گیتار «آرانخوئز» اثری از خواکین رودریگو، آهنگساز اسپانیایی قرن بیستم میلادی با تنظیم برای ارکستر زهی از مهران روحانی و نوازندگی گیتار کلاسیک پدرام فلسفی است. اما همه می گویند یکی از مهم ترین اجراهای این دوره از جشنواره، حضورِ فریماه قوام صدری است که قرار است آلبوم پیانوی شهرزاد ساخته علیرضا مشایخی را اجرا کند.

مجید کیانی نوازنده ی شناخته شده ی سنتور هم در این رسیتال با تک نوازی سنتور در چهار بخش در دستگاه ردیف آوازی شور، ابوعطا، دشتی و بیات زند، قطعاتی را برای مخاطبان اجرا می کند. و سرانجام میناسکانیان در این اجرا قطعاتی از بتهوون، شوبرت و شوپن را برای مخاطبانش خواهد نواخت.

چنین است که جشنواره موسیقی فجر، کوچک تر از آن که انتظار می رود برگزار می شود تا به قول یکی از حاضران در شب افتتاح «کسی را نیازارد و پری هم به پرواز در نیاید».