هفته فرهنگ و هنر؛ اعتراض های هنری و مدنی به حجاب اجباری

زنان ایرانی نگذاشتند تا هفته به پایان برسد و روز جهانی زن شود، از نیمه‌های هفته در واگن‌های مخصوص زنان در مترو تهران با خواندن سرود و برداشتن روسری‌های خود، از این روز داد سخن دادند و بسیاری از خانم‌های محجبه را با خود همراه کردند.

در این حرکت خودجوش هنرمندانه که به تعبیر یک جهانگرد اروپایی بیشتر به یک پرفورمانس هنری شبیه بود تا یک حرکت اعتراضی، دختران جوان روی زنان محجبه را می‌بوسیدند و گلی به آنان تقدیم می‌کردند با آرزوی آن که به‌زودی بتوانند در کنار آنها که چادر بر سر دارند، آزاد و راحت در خیابان‌ها بگذرند.

امسال مترو تهران تنها جایگاه پرفورمانس روز زن نبود بلکه از سه روز قبل در میدان مرکزی رشت، هم‌پا با یک برنامه عروسک گردانی که رسمی هر ساله است و مرد و زنی، مجسمه‌های پارچه‌ای زن و مردی روستایی را می‌رقصانند، کم کم خانم‌ها گرد آمدند و رقصی چنان میان میدان آغاز کردند. چنین مراسمی در دیگر شهرها نیز رخ داد.

خانه هنرمندان یاد درگذشتگان سال را در مراسمی زنده داشت، مجله "تصویر" شصت سال فعالیت هنری کامبیز درم بخش را جشن گرفت. شاعری از وضعیت بد کتاب و نشر نالید. روزنامه‌ای ده کتاب برتر سال را معرفی کرد. نمایش‌های صدهزار افلیای عاشق و سالگشتگی، چراغ سالن‌های تئاتر را روشن نگاه داشت. گالری‌ها بی‌رونق نبودند و سینما با فیلم‌هایی نه چندان دیدنی و هنری، بی‌مشتری نماندند.

هزاران شاعر بیکار شدند

اکبر اکسیر می‌گوید: امیدوارم یا به بهانه‌ فضای مجازی، اینترنت و سایت‌های ادبی بیایند و جلو نشر کتاب را بگیرند و اصلا آن را حرام اعلام کنند، یا این‌ که به داد شاعران و نویسندگان برسند تا بازار نشر سر‍ و سامانی بگیرد.

این شاعر طنزپرداز در گفت‌وگو با ایسنا، درباره وضعیت ادبیات در سال ۱۳۹۷ اظهار کرد: سالی که گذشت به‌خاطر گرانی بی‌حد کاغذ، چاپ کتاب با مشکل روبه‌رو شد. اکثر مجموعه‌های شعر روی دست شاعران ماندند و شوک عظیمی بر بازار شعر وارد شد که در کاهش تیراژ کتاب هم مؤثر بود. حتی من شنیدم کتاب‌ها با تیراژ ۱۰۰ یا ۲۰۰ جلدی درآمده‌اند. این برای کشوری که هنر اصلی‌اش شعر است، گران تمام شد. من امیدوارم در سال ۹۸ اولین تصمیم برای کاغذ کتاب‌اولی‌ها در شعر و کاغذهای حمایتی از شعر باشد تا شاعران، خصوصاً شاعران زبان بتوانند در جاهای مختلف ایران به کتاب اول‌شان برسند.

حق نشر عکس ISNA
Image caption اکبر اکسیر شاعر طنزپرداز

او با بیان این‌که کتاب نماد ویترین فرهنگی ماست، گفت: فشاری که بر اهالی شعر و ادب وارد می‌شود، عذاب‌آور است و منصفانه نیست که آن‌ها را نادیده بگیریم. سمبول رویش و بالندگی، شاعران و نویسندگان هستند.

این آموزگار بازنشسته زبان و ادبیات فارسی افزود: هزاران شاعر بعد از سال‌ها، چند ماهی است که بی‌کار شده‌اند. نمی‌دانم از چه رانتی باید استفاده کرد.

اما در همین زمان گروه ادبیات و کتاب روزنامه آرمان، مثل سال‌های پیش دست به انتخاب کتاب‌های برتر در حوزه ادبیات زده است. از اول اسفند ۹۶ تا اول اسفند امسال در ادبیات داستانی فارسی ۳۱۳۲ اثر، در ادبیات داستانی ترجمه ۲۲۶۸ اثر، در شعر فارسی ۳۱۲۲ و شعر خارجی ۵۴۳ اثر (چاپ اول) براساس آمار خانه کتاب منتشر شده است.

حق نشر عکس womenstudies
Image caption کتابخانه "فاطمه‌ها"

کتابخانه فاطمه‌ها و شعر شیرکو

شاید شادمانه‌ترین خبر هفته در روستایی دور رخ داد. سه زن جوان کتابخانه‌ای ساختند برای دختران روستایشان که با دیوار گلین و در شکسته بسته‌اش، نوری بر دل دختران دیگر خواهد تابید.

کتابخانه در روستای "ده‌کهان" در کهنوج واقع است و "فاطمه‌ها" آن را با دست خالی و دلی بزرگ بنایش کرده، عکس گرفته‌اند. روستایی از توابع ماهان کرمان که ده سال پیش ۳۳ خانوار ساکن داشت.

و در شهرهای کردنشین، کاغذی در دست مبلغان روز زن بود با این شعر زنده یاد شیرکو بیکس شاعر خوش ذوق کرد که خطاب به زنان گفته بود:

تو فقط باد و باران هشتمِ ماه مارس نیستی

تو ای دل انگیزِ شب‌های تابستانی

گیسوان شب‌های پاییزی

تو ای سوز بوران عشق

تو نباشی

چه کسی باشد؟!

زن، زن، زن، زن

تو زندگی هستی..

حق نشر عکس Reza Javidi/ Tiwall
Image caption سرود صدهزار افلیای عاشق

سرود صدهزار افلیای عاشق

"سرود صدهزار افلیای عاشق" نمایشی که نوشته قطب الدین صادقی است برای دومین بار با کارگردانی رضا موسوی و این بار با بازیگری شادی امیری در نقش زنی کرد که همه مردم شهر و خانواده‌اش در فاجعه "انفال" قتل عام شده‌اند، بر صحنه رفته است . آهنگ‌ها را به عنوان موسیقی متن احسان مرادی ساخته و خواننده فهیمه قنبری است.

داستان در مورد گوشه‌ای از اتفاق‌هایی است که برای صدها هزار زن و دختر جوان در واقعه‌ای به نام انفال می‌افتد که در طی آن ۴۲۰۰ روستا و شهر کردستان عراق توسط حزب بعث در سال ۱۹۸۹-۱۹۸۸ به طور کامل نابود و از این زنان و دختران به عنوان برده‌ی جنسی و هدیه به کشورهای دوست استفاده می‌شد.

رضا آشفته در اجرای نخستین نوشت: نمایش "سرود صدهزار افلیای عاشق" یکی از عجیب‌ترین نمایش‌هایی است که تاکنون در ایران تولید و اجرا شده است. شاید برخی از تکنیک‌ها در این نمایش که حد فاصل وانمودگی و واقعیت را در هم می‌شکند، به گونه‌ای دیگر یادآور تکنیک فاصله‌گذاری برشت باشد، و استفاده از آن چندان هم جلوه درستی نیافته باشد، اما به شکل دل‌نشینی در ذهن و روان تماشاگر ته‌نشین می‌شود.

به نوشته این منتقد: بیان تک نفره افلیا نیز در نوع خود جالب می نماید. این که یک زن به نمایندگی از زنان و مردان قربانی یک فاجعه نسل‌کشی در صحنه قرار بگیرد، خود حرکتی در خور تامل است. یک نفر که واگویه کننده دردهای بی شمار است! او تب و تاب یک زن مقاوم و پیروز در دل بحران و فاجعه را القاء می‌کند.

حق نشر عکس Honaonline/ Vajihe Jamei
Image caption نمایش سالگشتگی

مراقب خودتان باشید در سالگشتگی

نمایش "سالگشتگی" به کارگردانی امیررضا کوهستانی پس از پنج سال در تئاتر مستقل تهران به صحنه رفت و بار دیگر تماشاگران خود را گیج و سرگشته از سالن بیرون فرستاد. پس از ۱۱۵ اجرا در تهران، شیراز، سوئیس، هلند، فرانسه، آلمان، بلژیک، ایتالیا، آمریکا، لبنان، و شیلی نمایش مجدد این نمایش نشان می‌ دهد بیهوده نمایش سال نامیده نشده است.

در "سالگشتگی" محمدحسن معجونی، مهین صدری، عبد آبست، بهدخت ولیان به عنوان بازیگر حضور دارند.

بسیاری از تماشاگران همیشگی تئاتر، از آن جهت به تماشای اجرای تازه "سالگشتگی" رفتند که می‌دانستند نسبتی با اولین نمایش این کارگردان صاحب سبک دارد. در فاصله دوازده سالی که از اجرای "رقص روی لیوان‌ها" - اولین کار امیررضا کوهستانی - می‌گذرد، کارگردان به نامی شناخته شده در محیط‌های هنری و حرفه‌ای جهان تبدیل شده و موفق‌ترین کارگردان ایرانی در سطح بین‌المللی است.

حق نشر عکس Honaonline
Image caption طرح بزرگمهر حسین پور از درم بخش

۶۲ سال هنر درم بخش

شانزدهمین جشن تصویر سال امسال با عنوان "در ستایش تصویر" به تجلیل از ۶۲ سال آفرینش تصاویر ماندگار در هنر ایران توسط کامبیز درم‌بخش اختصاص داشت که با حضور بهمن فرمان آرا، احمد مسجد جامعی، جواد علیزاده، ابراهیم حقیقی، احمد عربانی، علی دهباشی، مسعود شجاعی‌طباطبایی، اردشیر رستمی، بزرگمهر حسین‌پور، و هادی حیدری برگزار شد. فیلم "هشدار" ساخته کیومرث درم‌بخش و "سینمای کاغذی" ساخته جواد آتشباری هم نمایش داده شد.

دبیر جشن تصویر سال در سخنانی گفت: بی‌شک کامبیز درمبخش یکی از کسانی است که وجودش به تصویر در ایران آبرو بخشیده است. او با بازگشت به ایران، به‌نحوی غربت را به غربت فرستاد. او از جمله هنرمندانی است که ثانیه ثانیه زندگی‌اش به خلق می‌گذرد.

بزرگمهر حسین‌پور که از ابتدای این مراسم به صورت هم‌زمان کاریکاتوری از چهره کامبیز درم‌بخش را کشیده بود، این تصویر را به او تقدیم کرد و در سخنانی گفت: "زمانی که در مجله 'گل آقا ' بودم، اسم کامبیز درم‌بخش برای ما مثل اسم اساطیر و بسیار دست نیافتنی بود. نکته‌های بسیاری را از ایشان یاد گرفتم و او خالصانه و متواضعانه هر چه را که می‌دانست، به ما یاد می‌داد."

این مراسم با سخنان کامبیز درم‌بخش ادامه یافت که با وجود شکسته حالی و عصایی که در دست داشت با بیان خاطراتی به طنز از دیگر مراسم بزرگداشت، خنده حاضران را موجب شد.