BBC HomepageBBC NewsBBC SportBBC World Service

 يادبود 
وداع
با
هوشنگ وزيری



جلال آل احمد
و نثر برونگرای
فارسی
 سينما 
بحرانی
نه چندان تازه
در سينمای ايران

 روز هفتم


روز هفتم

اخوان، شاعر حماسه و شکست
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>
<br>


اخوان، شاعر حماسه و شکست











:خبرهای روز


نظری به باغ خاطره ها

بازيابی يک پيکره مهم باستانی در عراق

نامزدهای 'جوايز موسيقی آمريکا' اعلام شدند

شستشوی داود آغاز شد

داريوسک و رئاليسمی ديگر

جشنواره بين المللی بانوان در تهران

سال 2006 سال بزرگداشت تمدن آريايی

اهدای 'اسکار' سينمای ايران

بيک ايمانوردی درگذشت

1939: سال طلايی سينمای هاليوود

'سيمای شهر تهران' در پاريس

فيلم بعدی پولانسکی: اليور توييست

لنی ريفنشتال، فيلمساز آلمانی درگذشت

نشست مشترک فرهيختگان ايرانی و تاجيک

نگاهی به معماری بيست و پنج سال اخير ايران

 
صفحه نخست > فرهنگ و هنر 

گرينويچ 15:31 - 20/11/2002

زندگينامه سه معمار ايرانی

از راست به چپ: وارطان هوانسيان، گابريل گورکيان، پل آبکار
از راست به چپ: وارطان هوانسيان، گابريل گورکيان، پل آبکار

سينا سعدی

در مراسم بزرگداشت سه معمار ايرانی که عصر روز جمعه 24 آبان در خانه هنرمندان برگزار شد، مهندس بهروز پاکدامن در باره شرح حال و زندگی معماران برجسته ايرانی وارطان هوانسيان، پل آبکار و گابريل گورکيان سخن گفت. آنچه می خوانيد برگرفته از سخنرانی وی در اين مراسم است. پاکدامن در آغاز سخن خود توضيح داد که گورکيان، وارطان و آبکار از معماران پيشگام ايرانی بودند و اصول و مبانی مکتب هنر نو و جنبش مدرنيسم را به ايران آوردند و برای تلفيق آن با شرايط محيطی ايران بسيارکوشيدند.

وارطان هوانسيان 1275 - 1361

وارطان هوانسيان که همه او را به نام آرشيتکت وارطان می شناختند در سال 1275 شمسی در تبريز متولد شد. از کودکی گرايش وی نسبت به هنرها و صنايع مستظرفه چشمگير بود. نقوش زيبايی که مادرش روی پارچه می بافت توسط او طراحی می شد. وارطان در پايان تحصيلات دبيرستانی مدتی در کارخانه قالی بافی آلمان ها در تبريز به عنوان طراح مشغول به کار شد. پس از آن نيز مدتی در تهران به تدريس پرداخت و در اواخر جنگ جهانی اول برای ادامه تحصيل راهی پاريس گرديد.

وارطان در پاريس برای تحصيل در رشته نقاشی وارد مدرسه هنرهای زيبا شد اما بعد تحصيلات خود را در رشته معماری ادامه داد. او در سال 1922 ( 1301 شمسی ) از مدرسه معماری فارغ التحصيل شد و دروس مدرسه شهرسازی را دنبال کرد. به دليل استعدادی که از خود نشان داد مسئولين دانشکده هزينه تحصيل او را پس از اتمام تحصيل به اقساط دريافت کردند.

وارطان پس از تحصيل در عمليات مربوط به ترميم خرابی های جنگ در اطراف پاريس مشغول به کار شد و مدتی تحت سرپرستی هانری سوواژ که از معماران پيشرو و معروف فرانسه بود فعاليت کرد. سر انجام او دفتر معماری خود را در پاريس داير کرد و تا سال 1935 ( 1314 ) در آنجا به فعاليت پرداخت.

پس از هفده سال تحصيل و تجربه در اروپا، وارطان در سال 1314 به ايران بازگشت. در تهران در اداره ساختمان شهربانی مشغول خدمت شد ولی بلافاصله در مسابقه طراحی هنرستان دختران مقام اول را کسب کرد و قرارداد ساخت آن با او امضا شد. اين ساختمان از نخستين ساختمان های مدرن ايران است که به دست ايرانيان طراحی و ساخته شده و به لحاظ اهميت و زيبايی در مقياس بين المللی قرار دارد.

پس از آن دفتری در تهران باز کرد و به فعاليت های غير دولتی پرداخت. هوانسيان از معماران پيشرو و متجدد ايران بود که در زمينه معماری و انتشار مقالات علمی فعاليت زيادی داشت و بسيار مورد احترام بود.

وارطان هوانسيان يکی از پرکارترين معماران ايرانی است و اهم کارهای او عبارتند از:

- هنرستان سابق دختران در خيابان سوم اسفند ( سرگرد سخايی فعلی )
- مهمانخانه دربند
- کاخ سعد آباد
- سينما متروپل، سينما ديانا و چند سينمای ديگر
- طرح مهمانخانه ايستگاه راه آهن
- طرح هتل فردوسی
- عمارت اصلی بانک سپه
- بانک سپه شعبه بازار و مراکز بانک سپه در شهرستانها
همچنين از او تعداد زيادی ساختمان اداری و پاساژهای تجاری و منازل مسکونی به يادگار مانده است.

پل آبکار 1287 - 1349

پل آبکار در سال 1287 شمسی در يک خانواده نسبتاً مرفه ديده به جهان گشود. او تحصيلات ابتدايی خود را در دبستان سن لويی تهران گذراند و در سال 1304 برای ادامه تحصيل به فرانسه رفت. ديپلم متوسطه خود را در سال 1929 ميلادی ( 1308 ) از دبيرستان اورلئان فرانسه گرفت و در همان سال در دانشگاه سن لوک بروکسل در رشته معماری به تحصيل مشغول شد. دوره تحصيل هفت سال طول کشيد و در طول آن دوره های شبانه مجسمه سازی، مقاومت مصالح، دکوراسيون و منبت کاری را نيز طی کرد.

پل آبکار در سال 1316 شمسی به تهران بازگشت و پس از خدمت نظام وظيفه زندگی حرفه ای خود را آغاز کرد. ابتدا در سازمان های دولتی عهده دار مشاغل فنی گرديد. هفت سال رييس دفتر فنی گمرکات و هفده سال رييس دفتر فنی وزارت دارايی بود. سپس مسئوليت دفتر فنی شهربانی کل را عهداه دار گرديد و در سال 1348 با درجه همرديف سرهنگ بازنشسته شد. در طول اين سالها او دفتر خصوصی خود را نيز دارا بود و در آن به فعاليت می پرداخت.

پل آبکار از پيشروان جنبش مدرنيسم در ايران بود و بناهايش را با ذوق و قريحه ای که داشت به خوبی با شرايط محلی انطباق داده بود. ساختمان های آبکار با ويژگی هايش کاملاً قابل شناسايی هستند. آجر بهمنی او با ورودی های کمی فرورفته و سنگ هايی که در اطراف آن نصب شده يکی از الگوهای مناسب معماری خانه های مسکونی در تهران است. پل آبکار ساختمان های بسياری طراحی کرد از جمله:

- ساختمان سينما نياگارا
- ايستگاه راديو ( بی سيم )
- ساختمان کليسای ارامنه کاتوليک واقع در خيابان شمالی سفارت روسيه.
- مدرسه کر و لال های باغچه بان
- کليه ساختمان های پيشکاری ها و ادارات وزارت دارايی استان ها و ساختمان های گمرکات.

پل آبکار تعداد زيادی ويلای مسکونی نيز ساخت که از معروفيت بسياری برخوردارند. آخرين پروژه او در مسابقه طرح کاخ شهرداری تهران برنده اول شد که متاسفانه اجرا نگرديد.

وی در سن 61 سالگی در اردی بهشت 1349 چشم از جهان فروبست.


گابريل گورِکيان 1279 - 1349

پس از شروع به قتل عام سال 1894 ارامنه توسط دولت ترکيه، خانواده گورِکيان تصميم به مهاجرت به غرب گرفت. گابريل در يک توقف کوتاه در استانبول به دنيا آمد ( 21 نوامبر 1900 ) . مسافرت به غرب با بچه کوچک دشوار بود و خانواده گورِکيان راهی تهران شد. پدر گابريل بلافاصله به عنوان جواهر شناس در دربار مظفرالدين شاه استخدام شد. گابريل که اصليت ارمنی داشت و در ترکيه متولد شده بود به همراه دو خواهر و برادر خود مليت ايرانی انتخاب کرد.

در ده سالگی پس از طی دوره ابتدايی در تهران برای ادامه تحصيل به يک کالج خصوصی در وين فرستاده شد و مانند خواهر خود که پيانيست حرفه ای بود، علاقه زيادی به موسيقی نشان داد و در آنجا به فراگيری ويولون پرداخت اما بموقع دريافت که استعداد لازم را برای اين کار ندارد. بنابراين با تشويق خانواده به تحصيل معماری مشغول شد.

اتريش در آغاز قرن بيستم کانون انواع مباحث و جدل های هنری بود که بر شکل گيری هنری گابريل تأثير بسزايی داشت. در سال 1915 در مدرسه معماری آکادمی هنرهای کاربردی وين ثبت نام کرد. اين مدرسه با آتليه دکوراسيون که ژوزف هوفمان تأسيس کرده بود، ارتباط نزديک داشت. بدين ترتيب گورکيان در دوره تحصيل ( 1915 - 1918 ) از کلاس های درس معمار معروف اتريشی اسکار استرناد و همکاری با دفتر ژوزف هوفمان که از پيشگامان هنر معماری مدرن بود، بهره برد.

گورکيان بعد از اخذ ديپلم در 1921 ميلادی و پس از سفری به قصد مطالعه کارهای معماری به چند کشور اروپايی، پاريس را جهت اقامت و فعاليت اختيار کرد. او در اين دوره با هانری سواژ که از معماران پيشرو فرانسه بود آشنا شد و در دفتر وی به کار پرداخت. همان دفتری که وارطان هوانسيان نيز با آن همکاری داشت. سوواژ که استعداد او را تشخيص داده بود، در جهت آشنا کردن گورکيان با اصول معماری مدرن و کاربرد تکنيک های جديد ساختمانی بسيار کوشيد.

از سال 1922 در دفتر ماله استيونز به کار مشغول شد و سپس به رياست اين دفتر و سرپرستی آتليه معماری آن نايل آمد. از آن زمان به بعد نام وی در کنار بزرگان جنبش معماری مدرن اروپا نظير لکور بوزيه قرار گرفت. در نقدی که در سال 1923 درباره نمايشگاه معروف سالن پاييز تحرير شده، چنين آمده است: " قسمت معماری در سالن نمايشگاه، چهار اسم را در رأس ديگران معرفی می کند، گورِکيان، لکوربوزيه، لوکات و ژان شارل مورو که همگی از پيشگامان هنر معماری مدرن هستند."

گورکيان در سال 1312 شمسی به دنبال بالا گرفتن بحران اقتصادی - اجتماعی سالهای 1930 اروپا برای اقامت به تهران آمد. در بدو ورود از او برای طراحی دو ويلا دعوت شد. سپس از وی درخواست شد که رياست دفتر معماری شهرداری تهران را قبول کند.

گورکيان در مدت چهار سال اقامت خود در ايران، فعالانه به کار مشغول بود و حدود 20 ساختمان به همراه چندين پروژه اجرا نشده از او به يادگار مانده است. او بيان خاصی در زمينه معماری که هماهنگ با تحولات موجود و نشانگر شرايط خاص آن زمان بود، ارايه کرد.

وی در ايران تعداد قابل ملاحظه ای ويلای مسکونی و ساختمان های عمومی و اداری طراحی کرد که اهم آنها به شرح زير است:

- کاخ دادگستری
- ساختمان وزارت خارجه
- ساختمان وزارت صنايع
- آمفی تآتر مدرسه نظام
- باشگاه افسران که با نظارت وارطان به اتمام رسيد.
- ويلاهای آقايان پناهی، خسروانی، سياسی، ملک اصلانی، فيروز و نظام مافی.

گورکيان به خاطر بيماری همسرش در سال 1316 تهران را ترک کرد و به انگلستان رفت و از سال 1937 تا 1940 ميلادی در انگلستان اقامت کرد. وی در سال 1940 به فرانسه بازگشت و به علت اشغال کشور در جنوب فرانسه اقامت گزيد. در سال 1944 پس از آزادی فرانسه به پاريس رفت و در فعاليت های بازسازی پس از جنگ شرکت کرد.

از سال 1948 گورکيان عازم آمريکا شد و تا سال 1969 در آنجا اقامت داشت و در دانشکده فنی آلاباما و سپس دانشکده معماری ايلی نويز به تدريس پرداخت. در سال 1969 به علت بيماری همسرش به جنوب فرانسه که دارای آب و هوای مناسب تری بود، بازگشت. همسر گابريل پس از مدت کوتاهی در جنوب فرانسه درگذشت و خود او نيز در سال 1970 فوت شد.

گابريل گورِکيان در ايران کمتر شناخته است. اگرچه اقامت او در ايران کوتاه بود اما همگی وی را به عنوان يک معمار ايرانی می شناسند. او از مفاخر کشور ماست.
 
    صفحه نخست
    ايران
    منطقه
    اقتصاد و بازرگانی
  دانش و فن
    فرهنگ و هنر
    سخنگاه
    آموزش انگليسی

  بشنويد
    برنامه های راديو
    شيوه شنيدن
  تازه ترين خبرها
  بامدادی
  نيمروزی
  آسيای ميانه
  شامگاهی
  مجله روز
  شب هفتم
  روز هفتم
 
  اطلاعات بيشتر
  درباره ما
  تماس با ما
 
 
 
سايتهای ديگر بی بی سی
 
بخش فارسی راديو بی بی سی
  persian@bbc.co.uk

اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر

بالا ^^ Copyright BBC
  صفحه نخست | خبرهای منطقه | اقتصاد و بازرگانی
 دانش و فن | فرهنگ و هنر |  سخنگاه |  آموزش انگليسی
 برنامه های راديو | شيوه شنيدن | درباره ما | تماس با ما