آواز پرحاشیه گنجشک ها

صحنه ای از فیلم آواز گنجشک ها
Image caption صحنه ای از فیلم آواز گنجشک ها

مجید مجیدی در سینمای ایران کارگردان خاصی است . او تنها کارگردان جهانی ایران است که حکومت از او پشتیبانی می کند. با این حال مجیدی همواره تاکید دارد که سینماگر دولتی نیست و در روزهای اخیر انتقادهای تندی را علیه دولت نهم مطرح کرده است.

در همین حال تلویزیون ایران بیش از هر کارگردانی درباره فیلم او تبلیغ می کند و حتی در روزهای داغ اکران، فیلمی درباره پشت صحنه فیلم او در تلویزیون نمایش داده شد که مورد انتقاد برخی منتقدان قرار گرفت.

از این حواشی که بگذریم فیلم جدید او "آواز گنجشک ها" نیز خود حاشیه های بسیاری پیدا کرده است.

این فیلم که نماینده سینمای ایران در اسکار است، در حالی برای معرفی به اسکار انتخاب شد که هنوز اکران گسترده آن در ایران آغاز نشده بود و تنها در یک شهر کوچک اکران شده بود.

نگاه منتقدان به این فیلم هم نگاهی پرحاشیه است. این فیلم همچنان که طرفداران پروپاقرصی در میان منتقدان سینمای ایران دارد و آن را در حد شاهکار معرفی می کنند، منتقدان، آن را ضعیف ارزیابی می کنند.

آواز گنجشک ها علاوه بر جایزه هایی که در جشنواره فیلم فجر گرفت، توانست جایزه بهترین بازیگری نقش اول مرد را در جشنواره برلین به خاطر بازی رضا ناجی از آن خود کند . رضا ناجی بازیگری باسابقه در آذربایجان ایران است و تا کنون در چند فیلم سینمایی از جمله دو فیلم از مجیدی بازی کرده است. هنوز در سینمای ایران او را نابازیگر معرفی می کنند و این خود نکته غریبی است.

بازی او در این فیلم بازی درخشانی است . او در این فیلم با صمیمیتی تکرار ناپذیر بازی سختی را پشت سرگذاشته است . او با این که سن و سال دار است ، اما بخش زیادی از فیلم به عنوان راننده روی موتور بوده، در حالی که مسافری را نیز بر ترکش سوار کرده است . بازی روی موتور آن هم در خیابان های شلوغ جنوب تهران کار دشواری است که ناجی به خوبی از پس آن برآمده است.

بخش دیگر بازی ناجی در مزرعه شترمرغ ها می گذرد که آن نیز بخش دشواری است و دشواری آن تنها برای ناجی نیست، بلکه کارگردانی و فیلمبرداری این صحنه ها نیز دشوار است.

به کارگیری مناسب شترمرغ ها در فیلم از نقاط قوت فیلم است و می توان گفت که فیلم از کارگردانی خوبی بهره مند است، اما بلافاصله این پرسش پیش می آید که این همه تلاش و زحمت در خدمت چیست؟

Image caption مجید مجیدی

آواز گنجشک ها از فیلم هایی نیست که صرفا جذابیت های بصری و بازی ها و فضاسازی در آن اهمیت داشته باشد زیرا این فیلم فیلمی است که قصد انتقال پیامی مشخص را دارد.

فضاسازی ، استفاده درست از رنگ و نور و ترکیب رنگ ها در کنار تصویر برداری استادانه آواز گنجشک ها از آن فیلمی قابل تامل ساخته است، اما همه این ها در خدمت بیان شعار هایی رمانتیک است که اگر هم عهد آن نگذشته باشد، با واقیعت فاصله زیادی دارد.

علاقه مجیدی به مردمان جنوب شهر و حاشیه نشین ها باعث می شود که در همه فیلم هایش خوب های فیلمش را از میان آنان برگزیند و بدهای فیلمش را از میان ساکنان شهرها و این قطب بندی آشکارا غیرواقعی مشکل اصلی این فیلم است .

کریم که در مزرعه شترمرغ کار می کند با فرار کردن یک شتر مرغ از کار اخراج می شود و ناچار می شود در تهران به مسافرکشی با موتور بپردازد. او طی مسافرکشی در تهران زایده هایی از زندگی شهری را با خود به روستای محل سکونتش می آورد که نمادی است از فساد و اخلاقیات نامناسب شهری به زعم کارگردان که دست آخر کریم زیر آن ها می ماند و پایش آسیب می بیند تا بداند که از کجا خورده است.

نگاه بدبینانه مجیدی به شهر و فرهنگ مدرن تنها در محتوای فیلم خلاصه نمی شود و اثرش در کل فیلم و شخصیت پردازی ها نیز بر جای می گذارد و بیننده ناچار می شود چیزی را بپذیرد که با واقیعت فاصله دارد، اما کارگردان چنان می خواهد.

تبدیل شخصیت ها به خوب ها و بدها که خوب هایش در حاشیه جنوبی شهر یا روستا زندگی می کنند و بدهایش ساکنان شهرند خود به خود از نظر شخصیت پردازی مشکل کمی نیست. دو قطبی کردن شخصیت ها بیش از این که شخصیت پردازی به حساب بیاید، نوعی بازی برای تحمیل کردن مفاهیم پیش اندیشیده به زندگی شخصیت هاست.

کریم هر جا که مرتکب خطایی می شود، بلافاصله تاوانش را پس می دهد و ریختن گوجه سبز ها نمونه بارز چنین دیدگاهی است که بسیار دم دستی است. هر اتفاقی در فیلم به نحوی نشانه ای ماورایی تلقی می شود تا مخاطب به باوری که کارگردان دارد نزدیک شود.

آواز گنجشک ها در چارچوب فیلم هایی قرار می گیرد که در سینمای ایران به سینمای معنویت گرا شهرت دارد و در دوره گذشته وزارت ارشاد مورد توجه قرار گرفت. در این نوع سینمایی تلاش می شد که سینمایی با نگاهی انسانی و بیشتر معنویت گرایانه از دین ارائه شود، در مقابل دیدگاه هایی که نگاهی متشرعانه به دین دارند.

از این نظر فیلم مجیدی را باید در چارچوب این سینما فیلمی موفق ارزیابی کرد ، اما مشکل اصلی به قوت خود باقی است که اگرچه ظاهرا مشکلی محتوایی است، اما به فرم سینمایی فیلم نیز لطمه زده است.

مطالب مرتبط