نگاهی به برنامه "دو قدم به صبح"

Image caption صفحه "دو قدم به صبح" از سایت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران

در سالهای اخیر جنگ های تلویزیونی ایران که شباهت های فراوانی به هم دارند، به تدریج مخاطبان خود را از دست داده اند. این عدم استقبال باعث باز شدن راه برای برنامه هایی شد که قصد داشتند نوع تازه تری از این برنامه ها را به تماشاگران تلویزیون ارائه دهند.

برنامه "مردم ایران سلام" با مدیریت محمدرضا شهیدی فر و "شب شیشه ای" و "مثلث شیشه ای" به مدیریت رضا رشید پور که اتفاقا هر دو فارغ التحصیل رشته سینما هستند، آغاز کنندگان این راه بودند.

استقبال گسترده مردم از این دو نوع برنامه، مسئولان تلویزیون را قانع کرد که کلیشه های تکراری چندین سال تجربه شده دیگر جواب نمی دهد.

در این میان شبکه چهار که همیشه مخاطبان خاص داشته و بیش از آن که به کمیت اهمیت دهد، کیفیت آن را در نظر دارد، شروع به پخش برنامه ای کرد با عنوان "دو قدم مانده به صبح". یک جنگ ادبی، هنری که سعی دارد بیشتر بخش های هنری، ادبی و فرهنگی جامعه را تحت پوشش قرار دهد. هر بخش برنامه که "مرغزار" نام دارد ، مربوط به یک مقوله در این زمینه هاست.

مهمترین وی‍ژگی برنامه انتخاب کارشناسانی است که هر یک در حوزه خود جزء بهترین ها هستند. تسلط این کارشناس-مجری ها به موضوع مورد بحث و انتخاب مهمانان مناسب و بعضا غیر همسو با سیاست های تلویزیون از سوی آنها، برنامه را برای مخاطبان هر بخش دیدنی کرده است.

اهورا ایمان (ترانه سرایی)، محمد شهبا (طنز) ، محمد رحمانیان و مهرداد رایانی مخصوص (تئاتر) ، فریدون جیرانی (سینما) ، فردین خلعتبری و فاضل جمشیدی (موسیقی) ، مرتضی گودرزی (نقاشی)، حسن سربخشیان (عکاس خبری)، بهرام عظیمی (کاریکاتور و انیمیشن ) ، علی اکبر ولایتی ( تمدن اسلامی ) ، مسعود آذرنوش ( میراث فرهنگی )، مجید رضابالا( حکمت و فلسفه )، عیسی جلالی (بهداشت روان) و نادیه ایمانی و شادمهر راستین (معماری) باعث شده اند که مباحث کارشناسی در سطح تخصصی در هر مرغزار مورد بحث قرار گیرد.

"دوقدم مانده به صبح " را همه با نام محمد صالح علا می شناسند که مجری اصلی برنامه است. صالح علا که سالها برنامه شبانه در رادیو اجرا کرده، ادبیات مخصوصی دارد که برای شنوندگانش آشناست . او در ابتدای هر برنامه به بینندگان جان، درود می فرستد و با استفاده از کلماتی که برای مخاطب تازگی دارد اما در عین حال قابل درک است برنامه را ادامه می دهد .

او بیشتر از هر چیز خود را یک نویسنده می داند. ترانه سرایی و نمایشنامه نویسی این روزها از مهمترین فعالیت های صالح علاست. او یک بار درباره برنامه هایی که خودش متن آن را می نوشت، گفته بود: "من می نشینم و متن می نویسم و باید مجری همه آن را از حفظ کند. هرچند من مخالف سجع در متن هستم ، ولی در کار خودم یک سجع پنهان وجود دارد. واژگان من یک حیثیت موسیقایی دارند؛ یعنی هم به تنهایی و هم در ترکیب و جمله با هم سازگارند و اگر واژه ای از آن کم شود و واژه دیگری جایگزین آن شود آن متن دیگر مال من نیست."

در حالی که برخی این نوع استفاده او را از کلمات، بدیع و شعر گونه می دانند، کم نیستند کسانی که در مقابل آن مقاومت دارند.

از آنجا که صالح علا در چند فیلم مهم مانند "تیغ و ابریشم" مسعود کیمیایی و "شوکران" بهروز افخمی بازی کرده، پیش زمینه های ذهنی درباره او در انتخاب کردن یا نکردن برنامه از سوی مخاطبان تاثیر دارد. ب

او کارگردان و همچنین یکی از طراحان برنامه نیز هست. همکار او در طراحی رامین حیدری فاروقی است که هر دو آن ها از دانش آموختگان رشته سینما هستند . به همین دلیل در این برنامه مانند دیگر برنامه های ترکیبی که به مخاطب اهمیت می دهند، حضور سینماگران پررنگ تر از سایر اهالی فرهنگ و هنر است.

این افراد مخاطبان عام را هم پای برنامه خاص "دوقدم مانده به صبح" می نشانند. حضور "سوپراستارهایی" که برای اولین بار در برنامه های تلویزیونی ظاهر شده اند مثل مهناز افشار تابوی حضور آنان را شکسته و حالا دیگر به نظر می رسد هر هنرمندی حضورش در این برنامه بلامانع است. اما در خصوص حضور نویسندگان و کارگردانانی مانند بهرام بیضایی و ناصر تقوایی هنوز ممیزی های قابل توجهی در برنامه مشاهده می شود و فقدان حضور نویسندگان مطرح پیشکسوت از کاستی های مهم برنامه است.

"دو قدم مانده به صبح" علاوه بر مرغزارها که بخش اصلی آن را تشکیل می دهند گزارش های موضوعی، داستانک و نمایش انیمیشن، فیلم و مستند های کوتاه را نیز در برنامه خود دارد. پریوش نظریه و مسعود رایگان گوینده بخش داستانک هستند. اهمیت به زیبایی شناسی در ساختار کلی مجموعه به چشم می خورد و این نکته ای است که در کمتر برنامه تلویزیونی سلیقه و بودجه ای برای آن در نظر گرفته می شود .

"دو قدم مانده به صبح" برنامه ای نیست که هر شب مخاطب خاص داشته باشد. هر کس برنامه تخصصی مورد نظر خود را می تواند در این جنگ پیدا کند و اساسا هدف برنامه این نیست که مخاطبش را در کل برنامه همراه خود داشته باشد.

همان طور که از نام " دو قدم مانده به صبح " بر می آید برنامه مخصوص نیمه شب ها تهیه شده است. ساعت پخش آن از یازده و ربع هر شب به مدت دو ساعت و نیم و از شنبه تا چهارشنبه است.

در پایان صالح علا هر برنامه را به یک نفر تقدیم می کند . اکثر این افراد نا آشنا هستند و توسط صالح علا تازه به مردم معرفی می شوند. پس از آن او مخاطب را در کوچه باغی همراه خود می برد که پایان آن نوشته : " و ... صبحی دیگر در راه است ".