گرامیداشت محمدعلی کشاورز برگزار شد

محمد علی کشاورز
Image caption محمد علی کشاورز

عصر سه شنبه سوم دی ماه در يکی ديگر از شب های مجله بخارا مراسم گراميداشت محمد علی کشاورز بازيگر برجسته تئاتر قبل از انقلاب با حضور جمعی از هنرمندان تئاتر و علاقمندان آن در فرهنگسرای نياوران برگزار شد.

در اين مراسم همچنین از کتاب "اکسير نقش" که در آن به زندگی هنری کشاورز پرداخته شده است (از مجموعه "تئاتر ايران در گذر زمان" که انتشارات افراز منتشر می کند) رونمايی شد. مراسم به دليل بارش باران و ترافيک شهر تهران ساعتی ديرتر از وقت مقرر آغاز شد. سخنرانان مجلس گراميداشت علی دهباشی سردبير مجله بخارا، دکتر محمد صنعتی روانپزشک و نويسنده، و اسماعيل شنگله بازيگر سرشناس تئاتر پيش از انقلاب بودند.

نمايش فيلم کوتاهی از زندگی محمد علی کشاورز با عنوان سلسله شوق ساخته مريم پيربند آغاز بخش مراسم بود.

علی دهباشی سردبير مجله بخارا طی سخنانی در باره کشاورز گفت: "بيش از نيم قرن حضور و كار پيگير در عرصه تئاتر و سينماي ايران از ايشان در خاطره جمعی ما هنرمندی صاحب سبك ساخته است . نمايش ها و فيلم هايی كه با نقش آفرينی های آقای محمد علی كشاورز ارائه شده گواهی است بر اين مدعا."

"كمتر هنرمندی اين سعادت نصيبش می شود كه در طول زندگي هنری خود بتواند دارای استيل و سبك خاص شود. به عبارت ديگر ايشان روشی متفاوت در هنر بازيگری ارائه كرده اند."

دهباشی گفت خاطره بازيگری محمدعلی کشاورز در "چوب به دست های ورزيل" نوشته غلامحسين ساعدی و "لبخند با شکوه آقای گيل" نوشته اکبر رادی و ده ها نمايش ديگر هنوز برای دوستداران تئاتر زنده است.

سخنران از ويژگی های کشاورز گفت و افزود "وی جامع الاطراف است. هنرمندان ما به ويژه در عرصه سينما کم می خوانند ولی او از سرآمدان تحقيق و مطالعه در عرصه تئاتر و سينما است."

اقليت خلاق و نابهنجاری

Image caption دکتر محمد صنعتی

سابقه آشنايی دکتر محمد صنعتی و کشاورز به دهه پربار چهل برمی گردد. در آن دوران دکتر صنعتی نمايشنامه "بختک" را نوشته بود و کشاورز به عنوان کارگردان آن را به صحنه برد.

دکتر صنعتی گفت: "احساس غربت و گرفتاری های جماعت روشنفکر و اهل انديشه و هنر بيشتر از مردمان عادی و توده ها از زندگی طلب می کنند، ولی به آن دست نمی يابند."

"اساسا آدم متفاوت دشوار پذيرفته می شود. محمد علی کشاورز، اگر هم بازيگر و کارگردان است، بايد به گونه ای باشد که توده مردم طلب می کنند، وگرنه خريدار نخواهد داشت. يا بايد دنباله رو مردم باشد و در ذهنيت آنها بگنجد، يا محکوم به غربت و زندگی تراژيک است."

"بنابراين گروه اقليت خلاق و فرهنگ ساز اقليتی نابهنجارند، اصولاً به همين دليل هم هست که می توانند فرهنگ آفرين باشند، می توانند تابوشکن و اسطوره شکن و نوآفرين باشند."

دکتر صنعتی سپس از دوران پخش زنده نمايش های تلويزيون در دهه چهل ياد کرد و گفت در آن سال ها همه اميد ما به چهارشنبه شب ها بود که از تلويزيون تئاتر ببينيم تا اينکه تئاتر سنگلج ساخته شد.

او با گفتن اينکه سال های سال است که نه اين بزرگان را روی صحنه ديده ايم و نه تئاتر را با آن قد و قواره ای که در آن زمان داشت، سخنان خود را به پايان برد.

کشاورز؛ "بازيگر شاخص"

Image caption اسماعیل شنگله

پس از آن اسماعيل شنگله بازيگر قديمی تئاتر که از دوران هنرستان هنرپيشگی در سال 1335 با کشاورز آشنا، دوست و همکار بوده است، طی سخنانی گفت: "جماعت اهل فرهنگ و هنر پس از انقلاب کشاورزرا به عنوان بازيگر شاخص سريال هزار دستان يا فيلم مادر (هر دو از ساخته های علی حاتمی) می شناسند و عامه مردم او را با سريال پدر سالار به ياد می آورند."

او افزود: "در طول ساليان از نظر بازيگری کشاورز شکل گرفت.

"اگر امروز نقشی به او پيشنهاد شود شيوه خاصی برای کارهای خودش در نظر ندارد، بلکه او در قالب همان نقشی که بايد ايفا کند ، شيوه اش را پيدا می کند و اين يکی از دلايل موفقيت اوست."

شنگله با نقل دو خاطره از نمايش هايی که با کشاورز همکار بوده ، برای حاضران تعريف کرد.

تئاتر دنيای صلح و دوستی

در پايان شصت و هفتمين شب از "شب های بخارا" محمد علی کشاورز روی صحنه رفت و ضمن تشکر از حاضران گفت: من اعتقاد دارم تئاتر دنيای صلح و دوستی و آزادی ميان ملت های جهان است، به خصوص ملت ما که يکی از ملت های بزرگ جهان است.

او گفت: "ما هر چه داريم از مردم و فرهنگ سرزمينمان داريم. با رجوع به ادبيات کهن فهميدم عشق چيست. عشق عبارت است از دوست داشتن و دوست بودن. ما ديگر پير شده ايم و به قول حافظ چون پير شدی حافظ از ميکده بيرون شو."

کشاورز خطاب به "جوانان اهل فرهنگ و هنر" گفت: "معنای عشق را بفهميد، هنر را بفهميد. تنها هنر کافی نيست بايد فضيلت هنر و علم و فضيلت انسانيت و انسان دوستی را شناخت."

محمد علی کشاورز

Image caption محمد علی کشاورز کتاب اکسیر نقش را به دخترش تقدیم کرد

کشاورز در 26 فروردين 1309 در خانه ای روستايی در محله سيچون اصفهان متولد شد. در 1335 وارد هنرستان هنرپيشگی شد و در 1350 در رشته هنرپيشگی و کارگردانی تئاتر از دانشکده هنرهای دراماتيک فارغ التحصيل شد.

او که از بازيگران شاخص تئاتر زنده تلويزيونی در اواخر دهه سی و اوايل دهه چهل بود، بازيگری را از دوره هنرستان آغاز کرد و در بهترين نمايش های دهه چهل در تالار سنگلج به روی صحنه رفت.

پستخانه، اشباح، کمدی طبيب اجباری، فرشته برف، مردی که مرده بود و خود نمی دانست، نمايش کمدی موزيکال سياه زنگی، مرد فرنگی ، دايره زنگی، افول ، کلمب، سياوش در باد، بختک، لبخند باشکوه آقای گيل ، بازی استريندبرگ، ميرزا کمال الدين، زمين شيطان، از پا نيفتاده ها و آدم خوابش می گيرد و... از جمله نمايش هايی است که کشاورز در آن بازی کرده است.

محمد علی کشاورز در چندین فيلم مطرح در تاريخ سينمای ايران بازی کرده است: شب قوزی ، آقای هالو، صادق کرده ، رگبار، صحرای تاتارها، شطرنج باد، شام آخر و پس از انقلاب، در فيلم های مادر، دلشدگان، زيردرختان زيتون فرزند صبح.

این هنرمند همچنین در سريال های تلويزيونی کمال الملک و هزار دستان بازی های به ياد ماندنی ارائه کرده است.