کتاب عکاسی؛ شهادت بر زمانه

عکس از حسین مهینی

کتابی به عنوان "آوازهای آبی" از حسین مهینی مستندساز ایرانی مقیم سوئد منتشر شده که می‌توان آن را نمونه‌ای از پیشرفت عکاسی مستند ایران در خارج دانست.

کتاب تازه آقای مهینی با ۵۷ عکس سیاه و سفید، سراسر به روایت یک ماجرا پرداخته و تلاش می‌کند که "واقعه" را از ابعاد و جوانب گوناگون تصویر کند. ماجرا به خودی خود فاجعه‌ای غم‌انگیز است و عکاس می‌کوشد از آن دستمایه‌ای برای تفکر و تأمل بسازد.

در تعطیلات پاییز سال ۱۹۹۸ عده ای از جوانان و دانش‌آموزان شهر گوتبورگ (یوته‌بوری) که بیشتر آنها تبار خارجی داشتند، تصمیم گرفتند با برگزاری یک مجلس رقص و شادمانی قدری تفریح و شادی کنند.

حوالی نیمه شب ۲۹ اکتبر، چهار جوان شرور که آنها هم از خانواده های مهاجر و با برگزاری جشن مخالف بودند، مجلس رقص و پایکوبی را به آتش کشیدند. در جهنمی که به پا شد، ۶۳ جوان در آتش سوختند. آنها به ۱۹ ملت تعلق داشتند و نه جوان ایرانی نیز در میان آنها بودند.

این ماجرا به خودی خود بسیار غم‌انگیز است و چه بسا کسانی بخواهند آن را هرچه زودتر به فراموشی بسپارند. اما کتاب "آوازهای آبی" با رشته‌ای از عکس‌های تیره و گرفته، "واقعه" را به پانوراما یا گستره‌ی یک دوران بدل می‌کند.

عکس‌های این مجموعه تصویری از سیر بلاخیز مهاجرت را در برابر نگاه ها می‌گسترد. جمع مهاجران سوگوار، نه تنها بر داغ جوانان بلکه بر سرنوشت خود نیز مویه می‌کنند. بیننده ناگزیر هم به پیشینه‌ی رویداد فکر می‌کند، و هم به راه ناهمواری که در پیش است.

حسین مهینی می گوید: "هر عکس من برشی از یک جریان پیوسته است. عکس، زمان را در یک برش قطع و در قالب یک کادر محصور می‌کند، اما من می‌کوشم پیوستگی و تداوم آن را در ذهن تماشاگر دنبال کنم".

پیوند شکلی و محتوایی عکس‌ها و فضای تاریک آنها در عین حال عرصه‌ی اصلی کار حسین مهینی، یعنی سینمای مستند، را تداعی می‌کند.

فراسوی واقعیت

اولین کتاب عکس حسین مهینی به نام "کار و زندگی" در سال ۱۳۶۰ در ایران منتشر شد. او با نگاهی تند به واقعیت‌های تلخ و توان‌فرسای زندگی، عکس‌های خود را در خدمت افشای ناروایی‌ها و نابرابری‌های جهان و همدلی با محرومان قرار داده بود.

او خود می گوید: "عکاسی همواره برای من نیازی درونی بوده. نیازی که با آن نه تنها واقعیت عینی، بلکه برداشت ذهنی خود از آن را ثبت کنم. برای من واقعیت نه فقط با ثبت آن در یک تصویر، بلکه طی فرایندی در ذهن من و تماشاگر عکس‌هایم شکل می گیرد".

حسین مهینی به دنبال تلاطم‌های پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد. او پس از اقامت در سوئد "فستیوال فیلم ایرانی در تبعید" را در شهر گوتبورگ (یوته‌بوری) بنیاد گذاشت.

آقای مهینی در عرصه‌ای گسترده کار کرده است و به واقعیت‌های تلخ و موقعیت‌های سخت نظر داشته است: از زندگی روستائیان کردستان گرفته تا کارگران معادن بولیوی.

از عکس‌های او تاکنون چند نمایشگاه در آلمان، اتریش، سوئد و سویس برگزار شده است. --- شناسنامه کتاب:

Blue Songs Photos by: Hossein Mahini Published by: Blue Books Sweden, Göteborg, 2008