11:48 گرينويچ - چهارشنبه 21 ژانويه 2009 - 02 بهمن 1387

گفت و گو با فرهاد آییش: کرگدن را مال خودم کردم

مهدی هاشمی و فرهاد آییش، عکس از شکوفه هاشميان

نمایش "کرگدن" به کارگردانی فرهاد آییش، که از پنجم آذر ماه در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفته است، وضعیت متناقضی را پیش آورده است.

این نمایش از یک سو با انتقاد شدید برخی منتقدان در مطبوعات مواجه شده است که معتقدند اجرای فرهاد آییش از نمایشنامه معروف اوژن یونسکو تصویری سطحی و ناقص ارائه کرده است و از سوی دیگر، با استقبال شدید تماشاگران مواجه شده است و پس از سه سال رکود نسبی، در سالن اصلی تئاتر شهر، موجب رونق این مهم‌ ترین مرکز تئاتر حرفه ای ایران شده است.

بر اساس آمار ارائه شده از سوی روابط عمومی مرکز هنرهای نمایشی، این نمایشی در طی ۱۷ اجرا تا پایان آذر ماه بیش از ده هزار تماشاگر داشته است و در هر اجرا در سالنی با ۵۷۹ صندلی، به طور میانگین، روزانه حدود ۵۹۴ تماشاگر داشته است.

آقای آییش، چطور شد که نمایش "کرگدن" را برای اجرا انتخاب کردید؟

گفتگو با فرهاد آییش

شما نسخه مناسب فلش را ندارید .فایل پخش نمی شود

تازه ترین نسخه فلش را دانلود کنید

پخش فرمت های دیگر صوت و تصویر

به هرحال، وقتی آدم می خواهد تئاتری را در سالن اصلی تئاتر شهر اجرا کند، باید به یک سری جوانب دقت کند تا در کار خودش با شکست کمی و کیفی مواجه نشود.

نمایشی که در سالن اصلی اجرا می شود، باید هم تماشاچی ‌های زیادی داشته باشد و هم اینکه مخاطب تئاتری که به سالن های تئاتر شهر مراجعه می کند و انتظار بخصوصی از نمایش دارد انتظارش برآورده بشود.

از من خواسته شده بود که امسال یک اجرا در سالن اصلی داشته باشم و من خودم نوشته ‌ای که برای سالن اصلی مناسب باشد - در میان نوشته‌هایم- نداشتم؛ بنابراین شروع کردم به جست‌ وجو در میان نمایشنامه‌های دیگر تا نمایشنامه‌ای پیدا کنم که هم جوابگوی این نیازها باشد و در عین حال از نظر سلیقه هم به من نزدیک باشد.

یونسکو، نوع طنزش، نوع نگا‌هش به زندگی و نوع جهان‌بینی ‌اش تا حدی به من نزدیک است، نمایش "کرگدن" هم نمایشی بود که من همیشه آن را دوست داشتم. این بود که با تغییرهایی، برای اینکه این نمایشنامه را بیشتر به خودم نزدیک کنم و به نوعی آن را مال خودم بکنم، این نمایش را انتخاب و اجرا کردم.

آیا در انتخاب نمایش "کرگدن"، شرایط اجتماعی امروزِ ایران هم، به عنوان یک ملاک، برای شما مطرح بود؟

به صورت غیرمستقیم، حتما یک گوشه چشمی هم به جامعه خودم داشتم. یعنی من از نظر حسی، احساس می کنم که این نمایش نمایش خوبی است، من دوستش دارم و دوست دارم که اجرایش کنم، ولی من خودم به عنوان انسانی که در این جامعه زندگی می ‌کند، تحت تاثیر جامعه‌ ام هستم و مطمئنا شرایط اجتماعی امروز ما روی من تاثیر گذاشته است.

ولی اینکه واقعا نشسته باشم و دو دوتا، چهارتا کرده باشم که مثلا "الان جامعه ما این جور است"، پس " این نمایش به درد می خورد"، یا " به این دلایل می تواند لازم باشد" یا "می تواند مفید باشد"، همچین چیزی نبوده است.

ولی مطمئنا به اینکه"آیا مخاطب دارد یا ندارد؟" و"آیا مخاطب سالن اصلی تئاتر شهر که مخاطب بخصوصی است، این نمایش را می پسندد یا نه؟" فکر کرده ‌ام.

به نظر می رسد پیشبینی ‌ای که برای جذب مخاطب کرده بودید درست درآمده است. با استقبالی که شده، می‌توان گفت که این نمایش دارد به پرفروش‌ترین نمایش امسال ایران تبدیل می‌شود. فکر می‌کنید چه عواملی در این نمایش وجود دارد که تماشاگر را به سمت خودش می‌کشاند؟

به نظر من، اینکه این نمایش این‌ قدر مخاطب دارد، مجموعه دلایلی دارد و در واقع نمی شود روی یک موضوع دست گذاشت.

مهم ‌ترین مسئله خود نمایشنامه است. "کرگدن" با اینکه به نوعی نمایشی مدرن است و در گروه نمایش‌ های "ابزورد" شناخته می شود و نسبت به کارهای کلاسیک قدیمی نگاه مدرن‌ تری دارد، ولی به هرحال امروز خودش کلاسیک شده است.

با یک آمار سرانگشتی، فکر می‌ کنم تقریبا هفتاد، هشتاد درصد مخاطبانی که به دیدن این نمایش می‌آیند، آن را می‌شناسند. یعنی یا آن را خوانده‌ اند، یا قبلا دیده ‌اند و یا در باره ‌اش شنیده ‌اند و شاید با مفاهیمی که در این نمایش هست آشنا هستند. این یکی از دلایل پرمخاطب بودن "کرگدن" است.

انتخاب بازیگران هم با این تعداد مخاطب بی‌ نسبت نیست. آقای مهدی هاشمی چندین سال بود که تئاتر کار نکرده بود و به هر حال، خیلی محبوب است. خیلی‌ها دوستش دارند و غیر از اینکه وجهه سینمایی هم دارد، تئاتری هم بوده و یک اعتماد آن‌چنانی را پشت کار می آورد.

بقیه بازیگران هم سینمایی و معروف، محبوب و شناخته شده هستند: آقای شهاب حسینی و خانم آتنه فقیه نصیری و رامین ناصرنصیر و صابر ابر که بازیگرانی هستند که بیشتر در سینما دیده شده ‌اند و محبوب هستند. این هم به هرحال خیلی تاثیر می گذارد.

نمايی از نمایش کرگدن، عکس از شکوفه هاشميان


از طرف دیگر، تئاترهای قبلی خود من همیشه کارهای پر مخاطبی بوده‌ اند و مخاطب تئاتر امروز ما که یک مقدار تئاتر را بشناسد، می‌ داند کاری که من انجام بدهم رنگ و لعابی دارد و خیلی با مخاطب فاصله ایجاد نمی ‌کند.

یکی دیگر از مهم ‌ترین عوامل تبلیغات زیادی است که گروه ما همیشه انجام می‌دهد. ما برای کارهایمان خیلی گسترده تبلیغات می‌ کنیم و اصلا بدون تبلیغات همچین استقبالی امکان ندارد.

اینها مجموعه عواملی هستند که باعث می شود مردم بیایند و بخواهند کار را ببینند.

غیر از استقبال مخاطب، خودتان از نتیجه کار راضی هستید؟

بله، به صورت نسبی، چهار، پنج اجرای اول که کار هنوز ضعیف بود و اذیتم می کرد و در واقع دلم را می خراشید. ولی بعد از آن نسبتا خودمان هم راضی هستیم.

ببینید، کاری که من در این اجرا انجام داده‌ ام، این است که دارم فقط قصه "کرگدن" را ارائه می ‌کنم، آن هم بدون هیچ پیش فرضی. بدون آنکه بخواهم موضوع یا مقوله ‌ای را در آن پر رنگ‌ تر کنم یا چیز به‌خصوصی را به مخاطبم بگویم، بدون آنکه پیام خاصی داشته باشم یا احساس کنم که رسالتی دارم برای مخاطبم، بدون اینکه خودم را هنرمند متعهد بدانم و بخواهم چیزی را به مخاطبم یاد بدهم.

من این رابطه را دوست ندارم و خجالت می‌کشم که فکر کنم می‌خواهم به مخاطبم چیزی را بگویم. من فکر می‌ کنم مخاطب الان ما دیگر مثل مخاطب پنجاه سال پیش نیست. مخاطب خیلی پیشرفته ‌تری است. فکر می‌کنم مخاطب ما الان خیلی باهوش است. به‌خصوص در باره کارهای کلاسیکی مثل "کرگدن" به نظر من بهترین راه - حداقل برای سالنی مثل سالن اصلی تئاتر شهر- این است که در واقع به ساده ‌ترین نوع ممکن کار را ارائه بدهید و اجازه بدهید که مخاطب خودش برداشت خودش را بکند؛ چون در واقع او همین کار را می‌کند.

ما در تئاترهای مدرن امروزمان می‌بینیم که همیشه سعی می ‌شود فاصله ‌ای با مخاطب ایجاد شود- همان فاصله برشتی که همیشه صحبتش بوده- تا مخاطب فکر کند، منفعل نباشد و خودش هم در همان لحظه عملی انجام بدهد.

ولی من فکر می کنم مخاطب امروز ما خودش این کار را می‌کند. برای همین، من مسیر را برعکس می‌روم. من اتفاقا سعی می ‌کنم فاصله را از بین ببرم و کاری کنم که مخاطبم با کار همذات پنداری کند.

برای اینکه می دانم که وقتی شب به خانه می‌رود، خودش آن فاصله را ایجاد می ‌کند. قرن ما این جوری است.

مخاطب ما همه این چیزها را دیده، پس حرف جدیدی برای گفتن نیست. بنابراین، ارائه نمایش " کرگدن" در واقع تکرار نمایش "کرگدن" است، تکرار برای کسانی که آن را می شناسند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.