00:55 گرينويچ - جمعه 06 فوريه 2009 - 18 بهمن 1387

جایگاه کمرنگ آثار مستند در جشنواره فجر

صحنه ای از فیلم شبانه روز - عکس از برنا نیوز

فیلم شبانه روز نوعی تجربه گرایی هنری در سینما به حساب می آید


نامزد های بخش مستند جشنواره فیلم فجر اعلام شد تا این پرسش برای بعضی پیش بیاید که مگر این جشنواره بخش مستند هم دارد؟

این سوال به این دلیل پیش می آید که این بخش بسیار کمرنگ است و تحت الشعاع فیلم های سینمایی داستانی قرار می گیرد و معمولا از کم استقبال ترین بخش های جشنواره است، در حالی که در آن گاهی فیلم های خوبی به چشم می خورد و امسال نیز چند مستند خوب در آن به نمایش در آمد.

با توجه به این که فیلم های مستند معمولا اکران عمومی ندارند، جشنواره فیلم فجر می توانست به عنوان فرصتی برای اکران این فیلم ها محسوب شود و مورد استقبال قرار گیرد.

اما چند سالی است که با برگزاری جشنواره های فیلم مستند و فیلم کوتاه، بخش مستند جشنواره فجر انحصار خود را از دست داده است و در جشنواره های دیگر نمونه های بهتری از مستند ایران را می توان یافت. به خصوص در جشنواره هایی که نهادهای غیردولتی و صنفی برگزار می کنند و در انتخاب فیلم ها محدودیت های کم تری دیده می شود.

تجربه های تازه، تجربه های خام

امسال در میان آثار مستند، فیلم هایی دیده می شود که حاکی از تجربه های تازه سینماگران جوان است.

پس از دوره طلایی سینمای جشنواره ای ایران در دهه 60 موجی از فیلم های جشنواره ای به تقلید از فیلم های کارگردان مشهور ایران عباس کیارستمی راه افتاد که اغلب جوانان سینماگر پشت آن بودند.

این موج رفته رفته در سال های بعد شکل عوض کرد و در نیمه دوم دهه 70 و اوایل دهه 80 همزمان با فضای نسبتا باز فرهنگی، با آمدن دوربین دیجیتال، جای خود را به تجربه های جدیدی داد که در سال های اخیر به خاطر فضای انتقادی این سینما با محدودیت رو به رو شده و بسیاری از کارگردانانی که در این حوزه فعال بودند گرفتار این محدودیت ها شدند؛ کسانی چون محمد رسول اف، محمد شیروانی، محسن امیر یوسفی و سامان سالور.

با این همه در میان این نسل از سینماگران، کسانی پیدا شدند که با کمرنگ کردن سویه انتقادی فیلم هایشان توانستند به ارائه تجربه های خود در سینمای ایران بپردازند و در این جشنواره چند نمونه از این فیلم ها را شاهد بودیم که با حذف این سویه های انتقادی دست به نوعی تجربه گرایی هنری در سینما زده اند، کارگردانانی چون کیوان علی محمدی و امید بنکدار با فیلم "شبانه روز"، شهرام مکری با فیلم "انگشتر متبرک و چند داستان دیگر"، سامان استرکی با فیلم "صندلی خالی" از آن جمله اند.

برخی از سینماگران این نسل نیز به سینمای قصه گو روی آورده اند که عبدالرضا کاهانی با فیلم بیست و پرویز شهبازی با فیلم عیار 14 از تجربه های موفق این دوره از جشنواره اند.

از میان 'فیلم های متفاوت'

امسال اغلب فیلم هایی که از آنها با عنوان "فیلم های متفاوت" یاد می شد با انتقاد منتقدان رو به رو شد و تا امروز تنها فیلم های عیار 14 ، صندلی خالی و شبانه روز با استقبال برخی از منتقدان رو به رو شده اند.

به جرات می توان گفت که هیچ فیلمی را نمی توان یافت که اکثریت منتقدان از آن خوششان آمده باشد.

فیلم "شبانه روز" جمعه به نمایش در آمد و بعد از آن نشست پرسش و پاسخ آن برگزار شد و نسبت به نشست های پرتنشی که در روزهای اخیر در جشنواره برگزار شده بود بسیار آرام تر بود.

در این فیلم چند داستان موازی پیش می رود و فیلم درباره هنرمندان ایران است. یکی از عجیب ترین نقش های این فیلم را حامد بهداد بازی می کند.

او نقش یک پیرمرد را بازی می کند که صورتش پیدا نیست و گفته می شود که سیاوش کسرایی شاعر بلند آوازه و چپ گرای ایرانی است که بعد از انقلاب به شوروی سابق مهاجرت و آن جا فوت کرد.

این فیلم یکی از پرستاره ترین فیلم های امسال است و نیکی کریمی، مهتاب کرامتی، محمدرضا فروتن و حامد بهداد در آن بازی کرده اند. صندلی خالی نیز فیلمی است که کمتر از آن انتقاد شده است.

در این فیلم بیننده در حال دیدن فیلمی است که به موقعیتی آزار دهنده می رسد و آن جا در می یابد که فیلم می بیند و سپس درگیر فیلم دیگری می شود و همین بازی تکرار می شود و بازی در فضای بین فیلم و واقعیت ادامه پیدا می کند.

فیلم های تماشاگر پسند

هر سال در جشنواره فیلم فجر از بین تماشاچیان نظرخواهی می شود تا بهترین فیلم از نظر تماشاگران معین شود.

این نظرخواهی ها معمولا از پایان روز دوم اعلام می شد و اغلب فیلم های پرفروش سال را تعیین می کند، اما امسال با گذشت چند روز از جشنواره هنوز خبری از آن نیست.

ظاهرا تصمیم گرفته شده که مانند بخش بین الملل، بهترین فیلم از نظر تماشاگران را نیز همان شب اختتامیه جشنواره اعلام کنند و سیمرغ این بخش را همان شب بدهند.

این تصمیم ظاهرا به این دلیل گرفته شده است که مردم از این سیمرغ هم تا شب آخر بی خبر بمانند و اهمیت آن حفظ شود، اما از زوایه ای دیگر این کار می تواند به نوعی بی اعتمادی مخاطب هم در پی داشته باشد. بی اعتماد مخاطب البته ریشه در حوادث قبلی هم دارد.

اهمیت این سیمرغ به این خاطر است که معمولا فیلم پرفروش سال را تعیین می کند و فیلمی که این سیمرغ را بگیرد هم برایش نوعی تبلیغ است و هم دلگرمی برای توزیع کننده.

در سال های گذشته فیلم های "سنتوری"، "اخراجی ها" و "همیشه پای یک زن در میان است" این سیمرغ را به دست آورده اند.

با این حال در بخش بین الملل فیلم "وقتی همه خوابیم" این سیمرغ را از آن خود کرد و فیلم های "بیست" به کارگردانی عبدالرضا کاهانی و "زادبوم" به کارگردانی ابوالحسن داوودی در ردیف های دوم و سوم قرار گرفتند.

نمایش در برلین، بلاتکلیف در تهران

اصغر فرهادی روز جمعه از تهران همراه چند تن از عوامل فیلم "درباره الی" عازم برلین شد تا در نخستین نمایش این فیلم که روز شنبه در جشنواره برلین برگزار می شود شرکت داشته باشد.

فیلم درباره الی به خاطر بازی گلشیفته فراهانی در یکی از نقش های اصلی و همزمان شدن آن با سفر گلشیفته به آمریکا برای اکران فیلم مجموعه دروغ ها از راهیابی به جشنواره محروم شد، اما رایزنی های سینماگران و نهادهای غیردولتی سینما و برخی از سینماگران با نفوذ و هم چنین نامه محمود احمدی نژاد برای رفع توقیف آن باعث شد که مدیران جشنواره با حضور این فیلم در جشنواره موافقت کنند.

اصغر فرهادی از این اتفاق خوشحال شد و در گفت و گویی اعلام کرد که دوست دارد ایران اولین جایی باشد که فیلمش در آن به نمایش در می آید و شایع شد که قبل از سفرش به برلین برای روزنامه نگاران به نمایش در خواهد آمد، اما همان زمان در سالن سینمای نمایش دهنده فیلم برای مطبوعات این بحث به وجود آمد که این فیلم تا رفتن اصغر فرهادی و عواملش از ایران به نمایش در نخواهد آمد و همین طور هم شد.

حال بر خلاف میل کارگردان، فیلم در برلین زودتر از ایران به نمایش در خواهد آمد. گزارش ها حاکی است که تمام بلیت های این فیلم در برلین پیش فروش شده است.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.