نگاهى به بيست و ششمين دوره كتاب سال

بيست و ششمين دوره جايزه كتاب سال و شانزدهمين دوره جايزه جهانى كتاب سال عصر شنبه ، ۱۹ بهمن با حضور رئيس جمهور و اهداى جايزه به برگزيدگان بخش‌هاى مختلف به كار خود پايان داد.

در جايزه كتاب سال، تمامى كتاب‌هاى چاپ نخست منتشره درسال ۸۶ مورد داورى گروه‌هاى مختلف قرار مى‌گيرند. همچنين در بخش جهانى بيش از ۷۰۰ كتاب از كشورهاى مختلف كه موضوعات انتخابى نويسندگانشان، اسلام و ايران بوده است ، مورد بررسى قرار گرفته‌اند.

مهمترين ويژگى جايزه كتاب سال امسال گسترش كمى اين جايزه بوده است. بيش از ۶۰ اثر در دو بخش داخلى و جهانى توانسته‌اند جوايز را به خود اختصاص دهند.افزايش رقم جايزه به ۵۰ سكه (حدود ۱۱ هزار دلار براى هر كتاب و نويسنده) نيز از جمله ويژگى‌هاى اين مراسم است كه اين افزايش در دولت آقاى احمدى‌نژاد رخ داد.

مهمترين جوايز در بخش علوم انسانى اهدا‌ء شد و در اين ميان دادن جايزه به رمان و شعر برگزيده از همه قابل اعتناتر بود. جايزه رمان را فيروز زنوزى جلالى براى رمان « مخلوق» كه از سوى انتشارات علم به بازار كتاب عرضه شده بود دريافت كرد و جايزه شعر هم به قيصر امين پور براى دفتر شعر « دستور زبان عشق»( انتشارات مرواريد) تعلق گرفت.

در دوره‌هاى گذشته انتخاب رمان سال و شعر همه گاه با حاشيه روبرو بود، و دست اندركاران كتاب سال ترجيح مى‌دادند در اين بخش برگزيده‌اى معرفى نكنند و تنها در يك دوره رمان «چراغ‌ها را من خاموش مى‌كنم» زويا پيرزاد و دفتر شعرى از منوچهر آتشى برگزيده اعلام شد، اما در دوره كنونى تقريبا هر سال يك رمان به عنوان اثر برگزيده معرفى مى‌شود.

از ديگر آثار مهمى كه برگزيده شدند، كتاب « نصير الدين فيلسوف گفت وگو» از غلامحسين ابراهيمى دينانى است. وى از معدود افرادى است كه بيش از ۵ بار آثارش جايزه كتاب سال را از آن خود كرده است.

درهمين بخش ودر فلسفه غرب كتاب«بررسى انتقادى و تطبيقى فلسفه كانت» از حسين غفارى برگزيده شد و در بخش هنر هم كتاب« مقدمه‌اى بر روايبت در ادبيات وسينما» ترجمه اميد نيك فرجام و كتاب« معنا درمعمارى غرب» اثر مهرداد قيومى بيد‌هندى برگزيده شدند.

كتابى از دكتر محمد جعفر جعفرى لنگرودى( استاد پيشكسوت حقوق) هم در ميان برگزيدگان قرار داشت. نام اين كتاب «دائره‌المعارف عمومى حقوق» نام دارد كه همزمان با ۸۵ سالگى وى انتشار يافته‌است.

در حوزه تاريخ كتاب«‌آثار تاريخى ورارود و خوارزم» اثر منوچهر ستوده برگزيده اعلام شد كه آقاى ستوده هم سنى بالاى نود دارندو اثر معروفشان ، از آستارا تا استر آباد پيش از اين جايزه كتاب سال را گرفته بود.

در حوزه ترجمه كتاب«روم و ايران؛ دو قدرت جهانى در كشاكش و همزيستى» با ترجمه كيكاوس جهاندارى برگزيده شد.

دادن جايزه بهترين ترجمه در بخش دين به محمدمهدى جعفرى، همراه ديرين مهندس مهدى بازرگان وآيت الله طالقانى براى ترجمه كتاب نهج البلاغه از ديگر نكات قابل اعتناى مراسم امسال بود.

در بخش اديان ديگر هم كتاب دانشنامه اساطير جهان ابوالقاسم اسماعيل‌پور برگزيده شد.

Image caption همسر قیصر امین پور نیز لوح یادبود دریافت کرد

نگاهى به فهرست كتاب‌ها نشان مى‌دهد عمده آثارى كه در حوزه‌ها و موضوعات مختلف منتشر شده‌اند ، به مرحله ماقبل نهايى راه يافتند، اگر چه عدم راهيابى برخى كتاب‌ها جاى پرسش دارد. براى نمونه مجموعه تصحيحاتى كه دكتر محمد رضا شفيعى كدكنى از آثار عطار انتشار داد ، از جمله آثارى بود كه به اعتقاد بسيارى از اهل فن مى‌توانست با فاصله‌ فراوان نسبت به آثار مشابه كتاب سال اين حوزه شناخته شود. چرا كه اين اثركيفيت و شيوه تصحيح متون را در مقايسه با شيوه‌ را يج كه استاد محمد قزوينى بنا نهاده بودند، دگرگون كرد. و يا كتاب ديگر آقاى شفيعى به نام « قلندريه در تاريخ» كه به راحتى مى‌توانست جايزه بخش تاريخ را به خود اختصاص دهد.

همچنين در بخش ترجمه ، متن ترجمه شده هزار و يك شب از سوى ابراهيم اقليدى( نشر مركز) كه ۶ جلد آن منتشر شده بود، مى‌توانست در زمره منتخبين باشد. البته اين كتاب به دليل‌آنكه هنوز تمامى مجلدات آن منتشر نشده است ، اين فرصت را دارد كه در دوره‌هاى بعد هم مورد داورى قرار بگيرد.

در بخش جايزه جهانى عمده كتابهايى كه برگزيده شده‌اند ، موضوعاتى را دستمايه قرار داده‌اندكه عملا به مباحث و دغدغه‌هاى كنونى اسلام و ايران راجع نيست. به تعبير دقيق‌تر مطالعات ايرانى اسلامى كه براى مثال، حوزه سياست ،‌اجتماع يا فرهنگ و انديشه كنونى را مورد توجه قرار دهد در ميان برگزيدگان قرار ندارد. از مباحث كلامى نويى كه در ميان برخى از متفكران و انديشمندان جهان اسلام رواج دارد در ميان برگزيدگان نمى‌توان نشانى جست. همچنانكه در ميان كتاب‌هاى مربوط به ايران كمتر نشانى از اثرى مى‌يابيم كه ادبيات و فرهنگ و تاريخ معاصر ايران را مورد كندو كاو قرار داده باشد. در حالى كه در خارج از ايران اين موضوعات بسيار مورد توجه انديشمندان ومحققان است.

جايزه كتاب سال اگرچه بيست وششمين دوره خود را مى‌گذراند، اما هنوز نتوانسته‌ آنچنان كه بايد مورد اقبال عمومى قرار بگيرد.البته بخشى مهم از اين بى اقبالى به پايين بودن سرانه مطالعه كتاب در ايران بازمى‌گردد، و اينكه اصولا مردم ايران مطالعه و خريد كتاب را در اولويت‌هاى زندگى خود قرار نداده‌اند، اما بخشى ديگر هم به برخورد منفعلانه دست‌اندركاران كتاب سال باز مى‌گردد كه تبليغ و جا انداختن اين كتاب‌ها را در دستور كار خود ندارندو به نوعى بعد از انتخاب اين كتاب‌ها و مراسم، گويى وظيفه خود را تمام شده مى‌انگارند.