نگاهی به بیست و ششمین دوره كتاب سال

بیست و ششمین دوره جایزه كتاب سال و شانزدهمین دوره جایزه جهانی كتاب سال عصر شنبه ، 19 بهمن با حضور رئیس جمهوری و اهدای جایزه به برگزیدگان بخش‌های مختلف به كار خود پایان داد.

در جایزه كتاب سال، تمامی كتاب‌های چاپ نخست منتشره درسال 86 مورد داوری گروه‌های مختلف قرار می‌گیرند. همچنین در بخش جهانی بیش از 700 كتاب از كشورهای مختلف كه موضوعات انتخابی نویسندگانشان، اسلام و ایران بوده است ، مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

مهمترین ویژگی جایزه كتاب سال امسال گسترش كمی این جایزه بوده است. بیش از 60 اثر در دو بخش داخلی و جهانی توانسته‌اند جوایز را به خود اختصاص دهند.

افزایش رقم جایزه به 50 سكه (حدود 11 هزار دلار برای هر كتاب و نویسنده) نیز از جمله ویژگی‌های این مراسم است كه این افزایش در دولت محمود احمدی‌نژاد رخ داد.

مهمترین جوایز در بخش علوم انسانی اهدا‌ء شد و در این میان دادن جایزه به رمان و شعر برگزیده از همه قابل اعتناتر بود. جایزه رمان را فیروز زنوزی جلالی برای رمان « مخلوق» كه از سوی انتشارات علم به بازار كتاب عرضه شده بود دریافت كرد و جایزه شعر هم به قیصر امین پور برای دفتر شعر « دستور زبان عشق»( انتشارات مروارید) تعلق گرفت.

در دوره‌های گذشته انتخاب رمان سال و شعر همه گاه با حاشیه روبرو بود، و دست اندركاران كتاب سال ترجیح می‌دادند در این بخش برگزیده‌ای معرفی نكنند و تنها در یك دوره رمان «چراغ‌ها را من خاموش می‌كنم» زویا پیرزاد و دفتر شعری از منوچهر آتشی برگزیده اعلام شد، اما در دوره كنونی تقریبا هر سال یك رمان به عنوان اثر برگزیده معرفی می‌شود.

از دیگر آثار مهمی كه برگزیده شدند، كتاب « نصیر الدین فیلسوف گفت و گو» از غلامحسین ابراهیمی دینانی است. وی از معدود افرادی است كه بیش از 5 بار آثارش جایزه كتاب سال را از آن خود كرده است.

در همین بخش و در فلسفه غرب كتاب«بررسی انتقادی و تطبیقی فلسفه كانت» از حسین غفاری برگزیده شد و در بخش هنر هم كتاب« مقدمه‌ای بر روایبت در ادبیات وسینما» ترجمه امید نیك فرجام و كتاب« معنا درمعماری غرب» اثر مهرداد قیومی بید‌هندی برگزیده شدند.

كتابی از دكتر محمد جعفر جعفری لنگرودی( استاد پیشكسوت حقوق) هم در میان برگزیدگان قرار داشت. نام این كتاب «دائره‌المعارف عمومی حقوق» نام دارد كه همزمان با 85 سالگی وی انتشار یافته‌است.

در حوزه تاریخ كتاب«‌آثار تاریخی ورارود و خوارزم» اثر منوچهر ستوده برگزیده اعلام شد كه آقای ستوده هم سنی بالای نود دارندو اثر معروفشان ، از آستارا تا استر آباد پیش از این جایزه كتاب سال را گرفته بود.

در حوزه ترجمه كتاب«روم و ایران؛ دو قدرت جهانی در كشاكش و همزیستی» با ترجمه كیكاوس جهانداری برگزیده شد.

Image caption منوچهر ستوده براي كتاب «‌آثار تاريخي ورارود و خوارزم» جايزه حوزه تاريخ را دريافت كرد

دادن جایزه بهترین ترجمه در بخش دین به محمدمهدی جعفری، همراه دیرین مهندس مهدی بازرگان و آیت الله طالقانی برای ترجمه كتاب نهج البلاغه از دیگر نكات قابل اعتنای مراسم امسال بود.

در بخش ادیان دیگر هم كتاب دانشنامه اساطیر جهان ابوالقاسم اسماعیل‌پور برگزیده شد.

نگاهی به فهرست كتاب‌ها نشان می‌دهد عمده آثاری كه در حوزه‌ها و موضوعات مختلف منتشر شده‌اند ، به مرحله ماقبل نهایی راه یافتند، اگر چه عدم راهیابی برخی كتاب‌ها جای پرسش دارد.

برای نمونه مجموعه تصحیحاتی كه دكتر محمد رضا شفیعی كدكنی از آثار عطار انتشار داد ، از جمله آثاری بود كه به اعتقاد بسیاری از اهل فن می‌توانست با فاصله‌ فراوان نسبت به آثار مشابه كتاب سال این حوزه شناخته شود. چرا كه این اثر كیفیت و شیوه تصحیح متون را در مقایسه با شیوه‌ رایج كه استاد محمد قزوینی بنا نهاده بودند، دگرگون كرد. و یا كتاب دیگر آقای شفیعی به نام « قلندریه در تاریخ» كه می‌توانست جایزه بخش تاریخ را به خود اختصاص دهد.

همچنین در بخش ترجمه ، متن ترجمه شده هزار و یك شب از سوی ابراهیم اقلیدی( نشر مركز) كه 6 جلد آن منتشر شده بود، می‌توانست در زمره منتخبان باشد. البته این كتاب به دلیل ‌آنكه هنوز تمامی مجلدات آن منتشر نشده است ، این فرصت را دارد كه در دوره‌های بعد هم مورد داوری قرار بگیرد.

در بخش جایزه جهانی عمده كتابهایی كه برگزیده شده‌اند ، موضوعاتی را دستمایه قرار داده‌اندكه عملا به مباحث و دغدغه‌های كنونی اسلام و ایران راجع نیست.

به تعبیر دقیق‌تر مطالعات ایرانی اسلامی كه برای مثال، حوزه سیاست، ‌اجتماع یا فرهنگ و اندیشه كنونی را مورد توجه قرار دهد در میان برگزیدگان قرار ندارد. از مباحث كلامی نویی كه در میان برخی از متفكران و اندیشمندان جهان اسلام رواج دارد در میان برگزیدگان نمی‌توان نشانی جست.

همچنانكه در میان كتاب‌های مربوط به ایران كمتر نشانی از اثری می‌یابیم كه ادبیات و فرهنگ و تاریخ معاصر ایران را مورد كندو كاو قرار داده باشد. در حالی كه در خارج از ایران این موضوعات بسیار مورد توجه اندیشمندان و محققان است.

جایزه كتاب سال اگرچه بیست و ششمین دوره خود را می‌گذراند، اما هنوز نتوانسته‌ آنچنان كه باید مورد اقبال عمومی قرار بگیرد. البته بخشی مهم از این بی اقبالی به پایین بودن سرانه مطالعه كتاب در ایران بازمی‌گردد و اینكه اصولا مردم ایران مطالعه و خرید كتاب را در اولویت‌های زندگی خود قرار نداده‌اند.

اما بخشی دیگر هم به برخورد منفعلانه دست‌اندركاران كتاب سال باز می‌گردد كه تبلیغ و جا انداختن این كتاب‌ها را در دستور كار خود ندارند و به نوعی بعد از انتخاب این كتاب‌ها و مراسم، گویی وظیفه خود را تمام شده می‌انگارند.

مطالب مرتبط