پنجاه سال در کنار موسیقی موتاون

شرکت موسیقی موتاون (Motown) امسال پنجاهمین سال فعالیت خود را جشن می گیرد. موتاون نه تنها یک از موفق ترین شرکت های آمریکایی- آفریقایی تبار به شمار می رود، بلکه یکی از موفق ترین شرکت های موسیقی آمریکا در قرن بیستم نیز هست.

موتاون اولین کمپانی موسیقی نبود که مالکش سیاهپوست بود، ولی اولین کمپانی موسیقی سیاهی بود ( کمپانی موسیقی که مالکش سیاه پوست و موسیقی اش موسیقی سیاه پوستان آمریکایی است) که توانست توجه انبوهی از توده ها و منتقدان را به خود جلب کند.

این شرکت بزرگترین شرکت مستقل ( خارج از کنترل کمپانی های بزرگ ) موسیقی آمریکا بود.

فهرست خوانندگان و گروه های موفقی که در زیر چتر شرکت موتاون در عرصه موسیقی پاپ درخشیدند بی نظیر است: استیوی واندر، ماروین گی، سموکی رابینسون، تمپتیشنز، فور تاپز، سوپریمز، جکسون فایو، آیزلی برادرز، ادوین ستار و بسیاری دیگر.

اگر مشکلاتی را که شرکت موتاون با آنها روبرو بود در نظر بگیریم، موفقیت موتاون و ستارگانش چشمگیرتر به نظر خواهد رسید. از جمله این مشکلات، شرایط اجتماعی ای بود که دست یافتن به چنین موفقیتی را غیر ممکن می ساخت.

تبعیض نژادی مرسوم در جامعه یکی از مهمترین مشکلات آن زمان بود.

Image caption بری گوردی بنیانگذار کمپانی موتاون مقابل هیتزویل استودیو و ساختمان مرکزی کمپانی موتاون در پهر دیتروید

در آمریکا، پنجاه سال پیش آغاز دهه ای پر از امید، آرزو و خوشبینی بود. موتاون دریچه ای برای بروز این احساسات بود. این همت، تلاش و دید بلند پروازانه بنیانگذار آن یعنی بری گوردی بود که موتاون را بر روی زیربنایی محکم پایه ریزی کرد و در مدتی کوتاه بازارهای داخلی و بعد جهانی را فتح کرد و موتاون را به موفق ترین و مشهور ترین کمپانی موسیقی سیاه دنیا تبدیل کرد.

خانواده گوردی مانند هزاران خانواده دیگر از جنوب آمریکا به دیترویت کوچ کرده بودند. دیترویت در بین جنگ جهانی اول و دوم با صنعت اتوموبیل سازی خود هزاران نفر را به دنبال حقوق و زندگی بهتر به سوی خود جلب کرده بود.

بعد از جنگ جهانی دوم گوردی در بین جوانان دیترویت با انبوهی از استعداد روبرو می شود که در طی سال های بعدی از آنها استفاده می کند. در ضمن همین جوانان خود بازاری بودند که گوردی در مد نظر داشت.

موسیقی وترانه ها

موسیقی موتاون سول بود، پرهیجان و اصیل ولی ترانه ها چند فرمول ساده داشتند. همیشه در زمان حال نوشته می شدند تا احساس نزدیکی بیشتری در شنونده ایجاد کنند. مانند ترانه های سبک گاسپل (موسیقی کلیسایی سیاه پوستان) یک داستان را از اول تا آخر بازگو می کردند.

ملودی ها مانند حلقه تکرار می شدند تا هر زمان که شنونده آنها از رادیو می شنوید او را جذب کنند.

Image caption استیوی واندر یازده ساله بود که با موتاون قرار داد امضاء کرد و دو سال بعد درسال1963 آلبوم The 12 Year Old Genius را به بازار ارائه کرد که اولین آلبوم صدر نشین موتاون شد.

آهنگ ها زیر سه دقیقه تنظیم می شدند تا شانس پخش آنها را از رادیو بیشتر کنند. در ضمن گوردی به ترانه سرایان خود دستور داده بود تا در ترانه ها از استفاده اسم و دیگر نشانه ها خودداری کنند. در نتیجه ترانه های موتاون زمان و مکانی را تجسم نمی کنند. در آنها هیچ شخص و زمانی مهم نیستند. آنها جهانی هستند.

گوردی ترانه های موفق را یکی بعد از دیگری با ظرافت و دقتی مانند سه شرکت بزرگ آن زمان روانه بازار می کرد. برای کنترل کیفیت، ( ایده ای که گوردی هنگامی که در خط تولید کارخانه اتومبیل سازی فورد کار می کرد با آن آشنا شده بود)، صبح جمعه ها کارمندان کمپانی دور هم گرد آمده و تصمیم می گرفتند که کدام ترانه بعدی را به بازار ارائه کنند.

اما گوردی فقط راضی به فتح جدول پرفروش ترین تک آهنگ ها و آلبوم ها نبود. او در پی طولانی کردن عمر هنرمندان کمپانی خود و جهانی کردن آنها بود. گوردی هنرمندان با استعداد ولی صیقل نخورده را پیدا می کرد و از آنها ستاره می ساخت. ولی برای رسیدن به حدف خود به تدارک سختی نیاز داشت. از این رو در کمپانی خود گروهی را تشکیل داد که کار آنها تدریس بود: رقص، آوازخوانی، آداب معاشرت؛ راه رفتن و هر چیز دیگری که ارزه هنرمندان را صیقل دهد.

در اصل بری گوردی اولین خط تولید پاپ را بنیانگذاری کرذه بود. با اینکه این ایده را از هنگام کار کردن در کارخانه اتومبیل سازی در دیترویت با خود به دنیای موسیقی آورده بود، ولی در حقیقت موتاون شباهتی غیر قابل انکار با سیستم کار استودیوهای هالیوود در دهه 30 میلادی داشت.

تمام قسمت های هنری، تهیه، پخش و مالی زیر یک سقف زیر نظر و کنترل مدیر استودیو انجام می گرفت.

Image caption بری گوردی در یکی از استودیو های هیتزویل. گوردی در تمام مراحل تهیه آهنگ ها نظارت مستقیم داشت.

اما بیش از هر چیز این سبک موسیقی موتاون بود که دیگران هرگز قادر به تقلید آن نبودند. موسیقی موتاون ترکیبی بود از سبک های گاسپل، سول، راک اند رول، پاپ، جاز و ریتم های آفریقایی.

موسیقی موتاون از هر جایی اثر می گرفت. جیمز جمرسون، یکی از نوازنده های کمپانی می گوید: من یکی از ملودی های گیتار باس آهنگی را با الهام گرفتن از شیوه راه رفتن یک زن ساختم. موسیقی موتاون در یک کلام موسیقی آمریکای جوان بود.

در اواخر دهه شصت میلادی دنیای بیرون موتاون دچار تغییر و تحولات اساسی شده بود. جنبش های دفاع از حقوق مدنی سیاهان و ضد جنگ ویتنام به اوج خود رسیده بودند. اما انعکاسی از این جو و فضا در آنگ های موتاون دیده نمی شد. با این حال موتاون هنوز کمپانی موفقی بود.

منتقدانی که از روزهای اول موتاون را به جرم سبک و کم عمق کردن میراث موسیقی سیاهان برای شنوندگان سفید محکوم می کردند این بار آن را به بی توجهی به اوضاع همان جامعه ای که هنرمندان خود را در آن پیدا می کرد محکوم می کردند. به نظر می رسید در حالی که موتاون و هنرمندان آن روز به روز از زندگی بهتر و مرفه تری برخوردار می شدند، دنیای اطراف آن ها درحال فرو ریختن بود.

Image caption بری گوردی در کنار اسموکی رابینسون که یکی از موفق ترین ترانه سرایان و تهیه کنندگان پاپ و سول به شمار می آید. رابینسون یکی از ترانه سرایان محوری موتاون در دهه اول فعالیت این کمپانی بود.

موسیقی پاپ اواخر دهه شصت در حال تغییر و تحول بود. موسیقی دیگر در بر گیرنده سوژه و تم های مختلفی شده بود و فراترتر از ترانه های سه دقیقه ای فورموله شده قدم بر می داشت.

در اصل دوره دیترویت موتاون به پایان رسیده بود. در سال 1968 میلادی محله های بزرگ شهر دیترویت شاهد بدترین آشوب های تاریخ آمریکا بودند. در سال 1972 گوردی، موتاون را به هالیوود انتقال داد.

اهمیت موتاون از ابعاد مختلفی برخوردار است چه در حوزه هنری و چه در حوزه اجتماعی؛ به خصوص برای سیاهپوستان. برای نسل جوانی از سیاهان آمریکا که در آن دهه با موسیقی موتاون بزرگ شدند پیامی در بین ترانه ها و آنگ های موتاون نهفته بود و آن "امکان موفقیت تحت هر شرایط" است.

اما اگر به دنبال سر رشته این پیام برویم، به گفته گوردی بر می خوریم که بارها به هنرمندان خود این ارزش ها را تاکید می کرد:"سخت کار باشید، بر هر مانعی چیره شوید، رقابت کنید، انجام بدهید تا پیروز شوید، بهتر شوید."

در حالی که موتاون پنجاهمین سال تولد خود را جشن می گیرد، آن بخش از تاریخ کمپانی که هنوز علاقه مندان خاص خود را دارد، بدون شک دوره فعالیت این کمپانی در دهه شصت میلادی است یا به عبارت دیگر "دیترویت - عصر طلایی".