گفتگو با فرزاد فربد مترجم سه گانه 'ادی دیکنز'

اخیراً سه‌گانه‌ای با عنوان "ادی دیكنز" از فیلپ آردا، نویسنده ایرلندی،‌ منتشر شده است كه فرزاد فربد آن‌ها را به فارسی برگردانده است.

چارلز دیكنز خود نویسنده‌ای تمام‌عیار است، اما آردا او را سوژه نوشتن سه‌گانه‌اش كرده است. علاوه بر این، او آداب و عادات بریتانیایی ها را در‌ دوران ویكتوریا با چاشنی طنز نقد كرده است.

سه‌گانه او در سال‌ های 2000 تا 2002 منتشر شده‌ است. فرزاد فربد، مترجم این کتاب ها، درباره سه گانه"ادی دیکنز" بیشتر توضیح می دهد.

فیلیپ آردا در این كتاب ها با رفتارها و عادات انگلستان دوران ویكتوریا شوخی كرده و چارلز دیكنز، نویسنده سرشناس آن دوران را به نوعی دستمایه كار خود قرار داده است. علت این كار نویسنده چه بوده؟ آیا خواسته دوران ویكتوریا را بعد از گذشت یك قرن و اندی نقد كند؛ دورانی كه برای بریتانیا دوران بدی هم نبوده است؟

فرزاد فربد: دوران ویكتوریا دورانی بود كه بریتانیا از عرصه سنتی وارد عرصه صنعتی شد، اما مظاهر انسانی و خانوادگی میان شان كمرنگ‌ تر شد.

البته این مسأله را هم می‌توان در آثار نویسنده‌ای مثل چارلز دیكنز دید. فیلیپ آردا هم در سه‌گانه "ادی دیكنز" با مظاهر زندگی روزمره شوخی كرده است.

در واقع، این سه‌گانه نوعی نقد دوران ویكتوریا هست، ولی نه به صورت خیلی جدی. آقای آردا با طنز با فضای آن دوران شوخی كرده است.

فیلیپ آردا با جزییات و رفتارهای زندگی روزمره انسان‌ها شوخی کرده، از پهن كردن رختخواب‌ ها گرفته تا مثلاً درمان و سفر.

مثلاً می‌گوید، كسی كه می‌خواهد رختخواب را مرتب كند باید چند هفته‌ای آموزش ببیند یا می ‌گوید كسی كه با لباس زیر بیرون بیاید در نگاه مردم لخت محسوب می ‌شود.

بله ، هم با نوع پوشش دوران ویكتوریا شوخی كرده است، هم با اشرافیت رو به زوال آن دوران.

البته اشرافیت رو به زوال آن دوران را در آثار چارلز دیكنز هم می ‌توان دید، اما نوع شوخی فیلیپ آردا با دیكنز فرق می ‌كند.

آردا علاقه خاصی به pun (نوعی جناس یا بازی كلامی) دارد و در خط به خط داستان از آن استفاده می ‌كند. من هم سعی كرده ‌ام برای آن‌ ها معادل ‌های با معنی پیدا كنم و در ترجمه به كار ببرم.

چارلز دیكنز در بریتانیا و خارج از مرزهای آن هنوز محبوبیت دارد و كتاب‌ هایش خوانده می‌شوند. این كه فیلیپ آردا او را دست ‌مایه كارش قرار داده برای شهرت نبوده است؟

نه، این طور نیست. فیلپ آردا قبل از نوشتن مجموعه "ادی دیكنز" كتاب‌های دیگری هم نوشته كه موفق هم بوده ‌اند.

در سایت شخصی‌اش، غیر از این مجموعه، چند مجموعه دیگر هم هست كه نشان می ‌دهد قبل از انتشار این سه ‌گانه نویسنده شناخته شده‌ای بوده و نخواسته از چارلز دیكنز برای رسیدن به شهرت استفاده كند.

اساساً دست‌مایه قرار دادن نویسندگان بزرگ و كلاسیك برای خلق آثار ادبی جدید پیش از این هم وجود داشته، ولی بین نویسنده های كودك و نوجوان این مسئله چقدر شایع است و آیا این نویسنده ها موفق هم هستند؟

ما در ادبیات از این موارد قبلاً هم داشته ‌ایم كه نویسنده سعی كرده فضای خاصی را با توجه به یک اثر خاص ایجاد كند یا از شخصیت و مضمون خاصی استفاده كند.

این مسئله در كارهای ویلیام فاكنر خیلی بارز است. فیلیپ آردا هم این بار چنین كاری كرده كه با طنز همراه بوده است.

شما سه گانه "ادی دیكنز" را ادبیات فانتزی نمی‌ دانید؟

نه، این سه گانه را می توان در ژانر ادبیات طنز دسته ‌بندی كرد.

هر كدام از شخصیت ‌های كتاب چندین اسم دارند. غیر از خود "ادی دیكنز" كه مادرش او را با چند اسم صدا می ‌زند، برخی از شخصیت ها هم صفت‌ هایی دارند، مثل «عمو خله‌» یا «زن عمو خل تره». این مسأله هم ظاهراً برای بالا بردن غلظت طنز بوده است.

نویسنده این جوری با آن‌ها بازی می ‌كند. در مورد شخصیت‌ "ادی"، مادر اسمش را فراموش می ‌كند و هر بار او را با یك اسم صدا می ‌زند.

زن عمو قاقم اش را با یك اسم صدا می ‌زند و عمو با یك اسم دیگر. زن عمو در داستان اول زن عمو است و بعد می‌شود زن عمو خل ‌تره.

نویسنده با این جمله ‌ها به خواننده معرفی می شود: "فیلیپ آردا با بیش از دو متر قد و ریشی انبوه نه تنها خیلی قد بلند و پشمالو است، بلكه بیش از 50 كتاب برای سنین مختلف نوشته." این توصیف درباره او واقعی است یا این هم طنز است؟

نه، این مسئله دیگر واقعیت دارد و ظاهر نویسنده همین‌ طور است.

در سایت اش هم عكس اش هست، اما اسم اش این طور نیست. طرز نوشتن اسم اش با آن چیزی كه خوانده می‌شود فرق دارد.

سه گانه افتضاح‌آباد، نمایش هولناک و روزگار طاقت‌فرسا فیلیپ آردا ترجمه: فرزاد فربد نشر پنجره چاپ اول- 1387 تعداد: 1100 نسخه قیمت سه جلد: 8000 تومان