دستورالعمل برای کنترل ریش معلمان تاجیکستان

Image caption مردهای آموزگار توصیه شده اند که تنها بعد از پنجاه سالگی ریش داشته باشند

اگر دميتری مندلیف، دانشمند شناخته قرن 19 امروز در ميان استادان تاجيک بود، شايد ناچار می شد به خاطر ريش و موی سر بلندش فعاليت در موسسه آموزشی را متوقف کند.

اين سخن يک شهروند ريش دراز تاجيکستان در ارتباط با دستور العمل تازه وزارت معارف است، که محدوديت های سن و سالی را برای "ريش داشتن استادان" در نظر گرفته است.

اين سند که "دستورالعمل لباس های توصيه ای آموزگاران موسسه های تعليمی" نام دارد، اخيرا از سوی هيات مشاوره وزارت معارف تاجيکستان به تصويب رسيد.

هرچند اين سند توصيه های زيادی را در زمينه نحوه پوشش لباس و رفتار و سلک آموزگاران در مکتب ها ارايه کرده است، اما قسمت مربوط به ريش داشتن آموزگاران در اين دستورالعمل باعث بحث، و در مواردی تفسير های شوخی آميز در ميان صاحب نظران شده است.

"توصيه های" وزارت معارف

Image caption وزارت توصیه می کند زنهای آموزگار در مدارس زیورات زیاد استفاده نکنند و لباسهای یکرنگ بپوشند

نايل شاه نور علی اف، سخنگوی وزارت معارف ضرورت تصويب اين دستورالعمل را چنين شرح داد:"استادان موسسه های تعليمی بايد در همه جهت برای شاگردان خود الگو باشند. حتی نمود ظاهری آنها بايد نمونه عبرت باشد. اما سنجش های وزارت ما مشخص کرد که برخی از استادان به اين طلبات (معيارها) پاسخ گو نيستند. برخی ها حتی با لباس ورزشی به درس می آيند."

با توجه به ايـن مسئله، هم اکنون دستورالعمل وزارت معارف به آموزگاران تاجيک در باره پوشيدن لباس شايسته در موسسات تعليمی توصيه هایی داده است، که در آن محدوديت های سن و سالی در زمينه داشتن ريش و يا موی سر بلند پيش بينی شده است.

هرچند مقامهای معارف می گويند اين پيشنهادی بيش نيست و هيج گونه اجبار را به همراه نخواهد داشت، اما برخی از آموزگاران بيم دارند که در تاجيکستان در هر گونه دستور و يا توصيه مقامات دولتی در عمل به نوعی قانون تبدل شده و به همگان تحميل شود.

اين دستور هرچند تصويب شده، ولی هنوز به چاپ نرسيده است. اما سخنگوی وزارت معارف نکاتی را که طبق دستورالعمل برای آموزگاران ممنوع شده است شرح داد.

در بابت ريش داشتن آموزگاران نيز شرحی در اين دستور ارايه شده است:

"ريش به آموزگارانی که سنشان از 50 گذشته است، اجازه داده می شود، به شرطی که سنت ريشداری را رعايت کنند. ريش بايد هر روز، یا در شرايط امکان نبودن هر دو روز، به ترتیب در آورده شود. اکرام (تازه) نگاه داشتن ريش و موی سر حتمی می باشد."

قبلا برخی از رسانه ها گزارش کرده بودند که در اين دستورعمل ثبت شده است که "فقط آموزگارانی که سنشان بيش از 50 می نمايد می توانند ريش نه بيشتر از 3 سانتی متر داشته باشند"، ولی به نظر می رسد اين جمله بعدا از متن اين دستورالعمل حذف شده است.

در اين سند پوشیدن "گالش" و "محسی" که از پوشش های سنتی مردمان آسيای ميانه محسوب می شود نيز، تنها به آموزگارانی که سنشان بیش از 50 سال است و آن هم در فصل زمستان، اجازه داده شده است.

تحقير يا تربيت آموزگار

Image caption استاد نورعلی یف دستور وزارت را نموعی بی احترامی نسبت استادان می داند

خبر تصويب "دستورالعمل لباس های توصيه ای آموزگاران موسسه های تعليمی" واکنش های مختلفی را در ميان استادان، شاگردان و شهروندان عادی در دوشنبه به همراه داشته است.

برخی بر اين باورند که نيازی به چنين دستوری وجود نداشت و گروهی از آموزگاران می گویند که تهيه اين "توصيه ها" را برای خود تحقير می شمارند، ولی برخی هم از آن استقبال می کنند.

شمس الله اسلامف، مدير شعبه معارف شهر دوشنبه و عضو هيات مشاوره وزارت فرهنگ تاجيکستان می گويد: "دستورالعمل مذکور در مجموع عاری از منفعت نيست، زيرا برخی از آموزگاران لباس رسمی را رعايت نمی کنند که خوب نيست. اما شايد در مورد ريشداری نبايد محدوديت سن و سالی تعيين می شد."

آقای اسلامف تعجب کرد که در جلسه هيات مشاوره در رابطه با تصويب اين دستور کسی از شرکت کنندگان اعتراضی در مورد محدوديت های ريشداری نکرده است، هرچند نماينده ای از دانشکده اسلامی تاجيکستان نيز در آن جلسه شرکت داشته است. آقای اسلامف افزود اين دستور بيشتر برای آموزگاران مناطق دوردست تاجيکستان مفيد خواهد بود.

در اين ميان محمدعلی نورعلی اف، استاد دانشکده فناوری جديد و ارتباطات تاجيکستان از سالها قبل ريش و موی سر بلند داشته است. در حالی که مقامات وزارت معارف می گويند يکی از هدف های دستور پوششش آموزگاران "افزودن احترام به مقام استادان" است آقای نور علی اف باور دارد که اين دستور برعکس "تحقير عزت استادان" است.

وی گفت: "برخی ها استدلال می کنند، پتر اول اين کار را کرده بود، اما وی اين کار را زمانی کرده بود که مردمش خيلی ذهن و فرهنگ عقب مانده داشت. اما تهيه دستور مشابه برای مردمی که پيوسته از فرهنگ و تاريخ و تمدن بيش از هزار ساله خود افتخار می کند چيزی جز تحقير نيست."

تاکيد آقای نور علی اف در اين بحث به اين است که وزارت معارف تاجيکستان بايد به حل مسايل ديگر آموزش و پرورش مثل بالا بردن ماهانه ها، بپردازد تا اين که آموزگاران "مقام و حتی ظاهر معتبرتری" کسب کنند.

با اين همه برخی از سنت گرايان اين دستور وزارت معارف را امری ضد اسلامی تلقی می کنند. بابا تيشه (نام مستعار) می گويد: "دولت ما خود را دنيوی می نامد ولی در اصل ضد دینی است."

وی از آن چه روند "ضد سنتی و ضد دینی" در جامعه تاجيک می نامد نيز گله دارد: "من ريش بلند دارم و بعضا به خاطر همين ريشم افراد به من نگاه شبهه آميز دارند. گاهی تحقير هم می کنند."

اما تعدادی از شاگردان يک مکتب همگانی شهر دوشنبه گفتند که برای آنها "مهم نيست آموزگار با چه لباس يا زر و زيور و يا ريش و موی لبی به مدرسه وارد می شود." آنها می گويند به آموزگاران بر اساس دانش، نحوه تدریس و نحوه رفتار با دانش آموزان احترام می گذارند.

توجه دولت به مسايل مذهب و سنت

Image caption این شاگردان می گویند برایشان مهمتر این است که آموزگاران خوب تدریس کنند

در پی گسترش نفوذ دين و تمايل به سنت های قديمی در جامعه، دولت تاجيکستان که خود را سکولار اعلام کرده است در سال های اخير تدابيری برای جدا نگه داشتن فعاليت های رسمی از اعتقادات مردم انجام داده است.

از جمله وزارت معارف تاجيکستان پيشتر پوشش حجاب را برای شاگردان مکتب های همگانی و دانشگاه ها ممنوع اعلام کرده بود. اين امر واکنش های شديدی از سوی برخی از گروه های مذهبی را در پی داشت.

همچنين وزارت معارف از آغاز سال جاری در مدارس همگانی تدريس درس جديدی با نام "معرفت اسلام" را شروع کرد که برای محصلان عمدتا از تاريخ و ارزش های مذهب حنفيه اطلاع می دهد.

اين در حالی است که دولت تاجيکستان سال 2009 را سال امام اعظم اعلام کرده است و در طول اين سال، در مناطق مختلف و موسسه های دولتی، محافل، کنفرانس ها و جلساتی برگزار می شوند، که به بررسی و آموزش آثار و تعلیمات ابو حنيفه، فقيه معروف اسلامی و پيشوای مذهب حنفيه، اختصاص دارند.

صاحبنظران می گويند توجه رو به افزايش دولت به مسايل مربوط به دين و مذهب، به خاطر جلوگيری از گرايش مردم به افراطگرایی اسلامی صورت می گيرد.