شیرین نشاط و "زنان بدون مردان"

نمایش چهار ویدئو آرت از "شیرین نشاط"، فیلمساز ایرانی ساکن نیویورک با عنوان "زنان بدون مردان" از روز 10 اکتبر در خانه فرهنگ استکهلم آغاز شده است و تا 31 ژانویه سال آینده ادامه خواهد داشت.

تازه‌ترین کار شیرین نشاط بر اساس رمان "زنان بدون مردان" نوشته شهرنوش پارسی‌پور ساخته شده است. شهرنوش پارسی‌پور این رمان را در تابستان 1357 در پاریس و چند ماهی مانده به انقلاب نوشته است. در این کتاب سرگذشت چند زن، دغدغه‌ها و درگیری‌های آنها با جنسیت زنانه در جامعه سنتی و پدرسالار بیان می‌شود. ساخت کتاب به رئالیسم جادویی نزدیک است که با رگه‌هایی از اندیشه‌های عرفانی ویژه خانم پارسی‌پور درهم آمیخته شده است.

زن‌های این رمان "مهدخت"، "مونس"، "فائزه"، "زرین" و "فرخ‌لقا" نام دارند. شیرین نشاط پنج ویدئو آرت از تک‌تک این زنان و یک فیلم بلند سینمایی از روی رمان زنان بدون مردان ساخته است. این فیلم در مغرب فیلمبرداری شده است و شیرین نشاط به خاطر آن جایزه شیر نقره‌ای جشنواره امسال ونیز را دریافت کرد.

"اگنتا کلینگزپور"، نویسنده و روزنامه‌نگار سوئدی در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه، در سخنانی کوتاه با اشاره به تاثیرپذیری شیرین نشاط از آندره تارکوفسکی، گفت "او در کار جدیدش، زنان بدن مردان، تلاش کرده تا فضایی سیاسی و شاعرانه بسازد. اما من در کار او وجه شاعرانه را برجسته‌تر از سیاست می‌بینم. البته به جز بخش‌هایی که به شخصیت مونس می‌پردازد.»

شیرین نشاط روز شنبه (10 اکتبر) در برنامه‌ای که به مناسبت گشایش عمومی برنامه "زنان بدون مردان" در خانه فرهنگ برگزار شد، با تاکید درباره این که چرا در پنج ویدئوآرت اخیرش، به طور جداگانه به پنج شخصیت زن پرداخته است، گفت: "کارهای من مونولوگ نیست، دیالوگ است. چرا که اعتقاد دارم جهان استودیوی من است. پس برایم جالب بود در هر اتاق ما به یک شخصیت نزدیک شویم و صدای درون او را بشنویم و بعد ببیننده‌ای که این پنج ویدئو را دیده آنها را در ذهن خود تدوین کند، نخ اتصال رابطه‌ها را پیدا کند و خلاصه خودش درباره آن‌ها قضاوت کند."

این فیلمساز در بخشی دیگر از سخنان خود تاکید کرد که "می‌خواستم با نشان دادن مقطع کودتای 1332 در ایران نشان بدهم که این ملت همیشه برای به دست آوردن دموکراسی جنگیده و با این که آن را به دست نیاورده اما هرگز آرام نگرفته و از پا ننشسته است."

در کتاب زنان بدون مردان، اشاره‌هایی بسیار گذرا به کودتای 28 مرداد می‌شود تا خواننده فضای آن زمان را در ذهن خود تصویر کند اما شیرین نشاط در فیلم خود، تصویر پررنگی از کودتا، سقوط مصدق و سرکوب مردم به دست نظامیان به دست می‌دهد.

شیرین نشاط در این باره می‌گوید: "با پررنگ‌شدن این واقعه تاریخی همچنین می‌خواستم نشان دهم که زنانی چون مونس تا چه میزان در جست و جوی آزادی و رهایی خود بودند. برای من موازی بودن تلاش ایرانیان برای رسیدن به آزادی بیان و دموکراسی و برابری‌خواهی زنان طی صد سال اخیر همیشه جالب بوده است."

شیرین نشاط برای ساخت ویدئو آرت‌های پنج‌گانه خود و همچنین فیلم زنان بدون مردان، اقتباسی آزاد از رمان شهرنوش پارسی‌پور کرده است. او می‌گوید: "در کتاب شهرنوش پارسی‌پور پایان داستان زنان برای من کمی منفی و مایوس‌کننده بود. فائزه زن دوم و صیغه‌ای امیرخان می‌شود. زرین زن باغبان می‌شود. مهدخت خودش را می‌کارد تا سبز شود، اما به عقیده من این اصلاً واقعی نبود....به عنوان یک زن ایرانی، متناسب با اعتقادی که داشتم و آنچه در جامعه ایران می‌بینم، آن‌ها را عوض کردم."

"واپسین واژه"، "دیوانه"، "طوبا"، "منطق‌الطیر"، "گذرگاه خمیده"، "تک‌گویی"، "اوج" و "نبض" از جمله دیگر ویدئو آرت‌هایی است که شیرین نشاط طی ده سال اخیر تهیه کرده است.