پیکره شاه تیمور جایگزین لنین می شود

Image caption در اواسط ماه اکتبر در بدخشان مجسمه شاه تیمور نصب شد

امامعلی رحمان رئیس جمهوری تاجیکستان دستور داده است مجسمه شیرینشاه شاه تیمور در میدان اصلی شهر خاروغ، مرکز استان بدخشان، جایگزین مجسمه لنین شود.

آقای رحمان در سخنرانی خود در مراسم تجلیل از 110 مین سالگرد تولد شیرینشاه شاه تیمور همچنین گفته است که دانشگاه کشاورزی تاجیکستان به نام وی گذاشته شود و در نزدیکترین فرصت در آرامگاه شاه تیمور در روسیه ترمیم و نیم پیکره اش در سر قبر وی نسب شود.

پژوهشگران می گویند که شیرینشاه شاه تیمور نخستین نامه درباره تاسیس تاجیکستان به عنوان یک جمهوری مستقل در اتحاد شوروی و خارج شدن آن به عنوان یک جمهوری خودمختار از ازبکستان را به ژوزف استالین نوشته است.

شیرینشاه شاه تیمور یکی از چهره های برجسته سیاسی دوران شوروی و نخستین رئیس کمیته مرکزی حزب کمونیست جمهوری شوروی تاجیکستان بود.

زندگینامه شاه تیمور

شیرینشاه شاه تیمور در سال 1899 در روستای پارشنو استان بدخشان در خانواده کم بضاعتی به دنیا آمده است. وی در 13 سالگی در کنار والدین و برادران و خواهرانش کار در صحرا را آغاز کرده است.

اما شاه تیمور از کودکی به تحصیل رغبت داشته و والدین نیز این کوشش فرزند خویش را بی جواب نگذاشته، وی را برای تحصیل به مدرسه در روستای همسایه فرستادند.

Image caption آقای شکوری به نقش تاجیکستان در استقلال تاجیکستان از ازبکشتان تاکید کرد

ولی شیرینشاه جوان به تحصیل در این مدرسه قانع نشده و برای ادامه تحصیل به نخستین مکتب غیر مذهبی روسی در بدخشان پذیرفته می شود.

یک افسر مرزبان روس که در بدخشان به سر می برد، علاقمندی شیرینشاه به آموزش و پرورش را به نظر گرفته و وی را با خود به شهر تاشکند، مرکز ترکستان برده است.

شیرینشاه شاه تیمور در تاشکند در برابر تحصیل به کارهای "سیاه" دست زد، تا سرمایه برای تحصیلاتش را پرداخت کند.

فعالیتهای سیاسی

در سال 1921 شیرینشاه شاه تیمور بعد از ختم دانشکده آموزگاری شهر تاشکند به شهر خجند آمد و به فعالان انقلابی پیوست. سپس به بدخشان در هیات یک کمیسیون نظامی اعزام شد.

شیرینشاه شاه تیمور از سال 1923 برای یک سال در کابینه دولت وقت جمهوری خودمختار تاجیکستان شوروی فعالیت داشت. وی در سال 1929 در مسکو در دانشگاه کمونیستی شرق تحصیل کرده و بعد از آن به سمت نخستین دبیر یا کاتب مسئول حزب کمونیست تاجیکستان تعین شد. وی از سال 1930 تا 1932 به حیث کاتب دوم این حزب فعالیت کرد.

آکادمیسین محمدجان شکوری می گوید که اولین نامه درخواستی به استالین در باره جداشدن تاجیکستان از ازبکستان را شیرینشاه شاه تیمور در سال 1926 فرستاد و سپس سیاستمداران دیگر تاجیک به جانبداری وی به مسکو نامه های زیادی فرستادند.

Image caption آقای علمشاه می گوید شاه تیمور در جلوگیری از محو فرهنگی تاجیکان نقش تاریخی ایفا کرده است

آکادمسین شکوری می افزاید: "شیرینشاه شاه تیمور در آن نامه از اذیت و آزار تاجیکان در ازبکستان شوروی مثالهای زیاد آورد و پیشنهاد کرد که به همین خاطر، تاجیکستان باید به عنوان یک جمهوری مستقل به اتحاد شوروی بپیوندد."

همچنین محققین شوروی به نقش سازنده شاه تیمور در مبارزه با گروههای مخالف نظام کمونیستی و شوروی که از آنها با نام "باسمه چی" یاد می شود، تاکید کرده اند. گفته می شود مقاومت این گروهها در تاجیکستان نسبت به سایر جماهیر شوروی آسیای میانه ادامه بیشتری داشته و الی سالهای 1934 - 1936 ادامه داشته است.

بعد از فروپاشی اتحاد شوروی در تاجیکستان و منطقه برخی از صاحبنظران و تاریخنگاران گروه های موسوم به باسمه چی را مبارزان ملی برای رهایش از استیلای روسیه قلم داد کرده اند و کمونیستان و مقامات وقت کشورهای منطقه را به همدستی با اشغالگران متهم کرده اند.

زمان شاه تیمور از پیچیده ترین زمانها در تاریخ کشورهای آسیای میانه محسوب می شود که بیشتر از سوی مورخین اتحاد شوروی تحقیق شده و این تحقیقات زیر بار ایدیولوژیک حاکم زمان انجام شده است. در این زمان هزاران نفر به شمول روشنفکران به اتهام مخالفت با نضام بدون محاکمه یا از بین برده شده اند یا مورد تبعید به مناطق سرد روسیه قرار گرفته اند مورخین شوروی در این باره خاموشی را اختیار کرده اند.

تحقیقات مستقل در این زمینه خیلی کم صورت گرفته است و بیشتر متعلق به مورخین خارجی است.

تا هنوز بایگانی های این دوره زیر مهر موم قرار دارند و تحقیق بی طرفانه حوادث آن زمان بدون دسترسی به منابع تاریخی کاری است مشکل.

شاه تیمور و "پانترکیسم"

قربان علمشاه، محقق و خبرنگار محلی که فعالیتهای شیرینشاه شاه تیمور را تحقیق کرده است، می گوید که یکی از هدفهای شاه تیمور از جدا کردن تاجیکستان از ازبکستان "جلوگیری از ازبکی کردن ساکنان جمهوری خودمختار تاجیکستان" بود.

Image caption پریزیدنت رحمان پیشنهاد کرده است که در این میدان به جای مجسمه لنین مجسمه شاه تیمور گزاشته شود

آقای علمشاه افزود که شاه تیمور آن زمان از خطرات ناشی از جریان پانترکیسم که در شهرهای بخارا، سمرقند و تاشکند رواج یافته بود، نگران بود.

وی گفت: "اگر قبل از انقلاب این جریان "پانترکیسم" نام گرفته بود، سپس جای آن را ازبکی کردن ساکنان فارسی زبان گرفت. شاه تیمور توانست مسکو را متقاعد سازد که تاجیکستان را به عنوان جمهوریی مستقل بپذیرد. در غیر این صورت، امکان از میان بردن ملت تاجیک وجود داشت. از این رو، حکومت وقت شوروی شیرینشاه را از تحصیل در مسکو بازداشت و وی را به تاجیکستان اعزام کرد تا رهبری تاجیکستان مستقل را بر عهده گیرد."

ولی شیرینشاه شاهتیمور به این اکتفا نکرد و در دوام فعالیتش مکررا از رهبران وقت شوروی درخواست می کرد تا برای رشد تاجیکستان اقدامات بیشتری انجام بدهند.

آقای علمشاه یکی از دلایل قتل آقای شاه تیمور را نیز اصرار وی به جلب توجه بیشتر مسکو برای بهبود اجتماعی تاجیکان می داند.

در کنفرانس علمی که روز سه شنبه 20 اکتبر در فرهنگستان علوم تاجیکستان برگزار شد، به نقش سازنده شاه تیمور در مبارزه با پانترکیسم تاکید شد.

"دشمن خلق"

در دوران حکومت ژوزف استالین بسیاری از چهره های سرشناس سیاسی از تاجیکستان شوروی نیز قربان سرکوبیهای وی شده اند.

بیشتر آنها " دشمن خلق" اعلام شده و توسط "کمیسریای مردمی کارهای داخله" در منازل بازداشت و بدرقه (تبعید) می شدند و اکثرا بعد از از چند مدت به قتل می رسیدند و یا ناپدید می شدند.

شیرینشاه شاه تیمور در ماه ژوئیه سال 1937 به مسکو برای شرکت در جلسه دعوت شده بود و 18 ژوئیه از تالار جلسه در کرملین بازداشت و همان سال چون "دشمن خلق" به قتل رسید. تنها در سال 1956 بعد از مرگ استالین، شیرینشاه شاه تیمور بیگناه یا به اصطلاح تاجیکان "سفید" اعلام شد.

شیریتشاه شاهتیمور تا آخر عمرش در شهر مسکو، پایتخت اتحاد شوروی، به سر برد و فرزندان و نوه های وی نیز امروزها در این شهر به سر می برند. ضمنا، اسم پسر یکم شاه تیمور نیز مانند پدرش شیرینشاه شاه تیمور است.

در سال 2006 بر اساس فرمان امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، به شیرینشاه شاهتیمور عنوان "قهرمان تاجیکستان" اعطا شد.