آموزش الفبای سیریلیک

Image caption در آسیای میانه در دهه 1920 الفبای سیریلیک جایگزین الفبای فارسی شد

الفبای سیریلیک که عمدتا در روسیه و برخی از کشورهای اروپای شرقی استفاده می شد پس از تاسیس دولت شوروی در دهه 1920 در قلمرو آسیای میانه نیز رواج یافت. به این ترتیب، فارسی زبانان آسیای میانه به جای استفاده از الفبای فارسی، در نوشته های خود حروف سیریلیک را به کار گرفتند. در تاجیکستان که بیشتر مردم به زبان فارسی سخن می گویند، الفبای سیریلیک به الفبای زبان تاجیکی معروف است.

در الفبای سیریلیک، برخلاف الفبای فارسی که در اکثر نوشته های امروز به کار می رود و در آن مصوت های کوتاه معمولا حذف می شود، همه آواها (یا مصوت ها) دارای حروف خاص خود هستند و کلمات را به همان گونه که تلفظ می شوند می نویسیم.

به عبارت دیگر، در الفبای سیریلیک مصوت های زبر، زیر و پیش با حروف خاص استفاده می شوند. تفاوت دیگر بین این دو نوع الفبا در این است که در الفبای سیریلیک، برای نشان دادن برخی صامت ها که دارای تلفظ واحد هستند اما در الفبای فارسی با حرف متفاوتی نشان می شوند، تنها از یک حرف استفاده می شود. این موضوع عمدتا مربوط به آن دسته از حروف عربی است که فارسی زبانان آنها را کمابیش به یک نوع تلفظ می کنند مانند ص، س و ث یا ز، ذ، ض، ظ یا ت، ط یا ه و ح و همچنین الف و عین.

و حالا می پردازیم به معرفی حروف سیریللیک با استفاده از مثالها

حروف سیریلیک مانند حروف لاتین دو شکل نوشتن دارند: حروف بزرگ و حروف کوچک

حروف صامت و نحوه تلفظ آنها

А а اَ /ع ادب адаб علامت аломат

Б б ب ببر Бабр

В вووبا Вабо

Г гگ گاو Гов

Ғ ғ غ غوغا Ғавғо

Д д د دوا Даво

Е е یه /اِ بید Бед

Ё ё یا/ی یار Ёр

Ж ж ژ ژاژ Жож

З з ز/ذ/ض/ظ زيبا зебо / ذکاوت заковат / ضرورت зарурат/ ظاهر зоҳир

И и ی/اِ ایستادن истодан / عید ид

Й й یِِِ پای пой/ ییگیت Йигит

К к ک کبک Кабк

Қ қ ق قد Қад

Л л ل لب Лаб

М м م میز Миз

Н н ن نمک Намак

О о آ / ع آداب одоб / عاشق ошиқ

П п پ پدیده падида / پدر падар

Р р ر راز роз / بار бор

С с س/ص/ث سبد сабад/صبر сабр /ثابت собит

Т т ط/ت تير тир /طول тул

У у اُ /ع دود дуд/عمر умр

Ӯ ӯ او دوست Ӯ/дӯст

Ф ф ف فریاد Фарёд

Х х خ خبرХабар

Ҳ ҳ ه/ح همه ҳама /حياط ҳаёт

Ч ч چ چهره Чеҳра

Ҷ ҷ ج جان ҷон / موج мавҷ

Ш ш ش شب шаб/ شاد шод

ӣ ی شاهی шоҳӣ/ خالی холӣ

ъ ع/ شعر шеър

Э ای/ی/اِ ایران Эрон

Я я یهَ یحیی Яҳё / یک як

Ю ю یو مایوس маъюс / یوسف Юсуф

مصوت ها

Image caption در این لوحه در تاجیکستان بیتی از اشعار رودکی نگاشته شده است

در زبان فارسی شش مصوت داریم که سه مصوت زیر، زبر و پیش، مصوت های کوتاه هستند و سه مصوب او، ای و آ مصوت های بلند. در الفبای سیریلیک این آواها به شکل زیر نوشته می شود:

А, а - حرف الف با مصوت کوتاه زبر در کلماتی مثل امیر (амир)، امر (амр) و یا علامت زبر است در کلماتی مثل در (дар)، تر (тар)، ادب(адаб)، برگ (барг)، مستند (мустанад) و یا حرف ع با زبر در کلمه های عجب (аҷаб)، عدالت

О, о - حرف الف است در واژه های مثل آزاد (озод)، آباد (обод)، باد (бод)، تلاس (талош)،

У, у - حرف واو به نشانه مصوت بلند "او" است در واژه های دود (дуд)، دور (дур)، زود (зуд)، نور (нур)، سود (суд)

علامت پیش است در کلماتی مثل بردن (бурдан)، دزد (дузд)، شهرت (шуҳрат)، مدت (муддат)، درشت (дурушт)، مفید (муфид)

И, и - حرف ی به نشانه مصوت بلند "ای یا ئی" است در کلماتی مانند تیر (тир)، قیر (қир)، تدبیر (тадбир)، تسخیر (тасхир)، مفید (муфид)

علامت زیر است در واژه های نظیر دبستان (дабистон)، زمستان (зимистон)، مورد (маврид)، شگفت (шигифт)

حرف الف است با آوای زیر در اول کلماتی از قبیل اجبار (иҷбор)، امکان (имкон)، اطمنان (итминон)، امسال (имсол)،

ӣ - حرف ی بلند است در آخر کلمه های مثل خالی (холӣ)، شالی (шолӣ)، اجباری (иҷборӣ)، زمستانی (зимистонӣ)

Е, е - حرف ی است در کلمه های مثل سیل (сел)، ( бед)، نشیب (нишеб)

آوای е در کلمه های مثل تعداد، شعر، معاد هم جای "ع" ملفوظ را می گیرد.

Э, э - این حرف برای افاده الف با زیر در اول کلمه های مانند اعلام (эълом)، اعتقاد (эътиқод)، اعدام (эъдом)، انرژی (энержӣ) استفاده می شود.

حرف э همچنین برای افاده ترکیب "ای" در کلمه های ایران و ایرج به کار گرفته می شود: ایران (Эрон)، ایرج (Эраҷ)

Ӯ, ӯ - حرف واو یا مصوت بلند "او" است در کلمه های مثل روز (рӯз)، زور (зӯр)، روشن (рӯшан)، روغن (рӯған)

این حرف در کلمات با اصالت فارسی نوشته می شود.