هنرهای تجسمی ایران؛ سربلند در صحنه جهانی

Image caption کولاژ از رامین حائری زاده

برای هنرهای تجسمی ایران سال ۲۰۰۹ به دنبال دورانی از آرامش، سالی به نسبت پربار بود. برخی آزمون‌ها به نتیجه رسید و پاره‌ای تلاش‌ها به بار نشست.

به ویژه در عرصۀ جهانی، گروه بزرگتری از هنرمندان ایرانی با اقبال روبرو شدند. در کشوری مانند ایران که هنرمندان همچنان با محدودیت‌های فراوان دست به گریبان هستند، موفقیت‌های بین‌المللی پشتوانه‌ای برای تداوم آفرینش هنری است.

ایران، نبض هنری خاورمیانه

از پایان ژانویه ۲۰۰۹ گالری معروف ساچی (لندن) در نمایشگاهی به عنوان "بدون حجاب" نمونه‌هایی از هنر معاصر خاورمیانه را عرضه کرد، با آثاری از ۱۹ هنرمند که حضور هنرمندان ایرانی در آن چشمگیر بود.

در این نمایشگاه رامین حائری‌زاده، سارا رهبر، شادی قدیریان، شیرین فخیم و چند هنرمند دیگر آثار متنوعی در قالب نقاشی و کولاژ و پیکره و چیدمان عرضه کردند.

Image caption اثر "نور مقدس" از طلا مدنی، هنرمند متولد ایران که ساکن آمستردام است

از آغاز سال ۲۰۰۹ در پاریس چندین نمایشگاه با شرکت هنرمندان ایرانی برگزار شد.

از ۱۹ فوریه گالری "تادئوس روپاک" نمایشگاهی از کارهای ۱۷ هنرمند جوان ایرانی برگزار کرد با عنوان گویای "رعد و برق". این نمایشگاه که تا روز ۲۷ مارس ادامه داشت، نشان داد که هنرهای تجسمی در ایران با ورود نسلی تازه از هنرمندان خلاق و نوجو، هم جانی تازه گرفته و هم عرصه‌های جدیدی را درنوشته است: هم در فرم و تکنیک و هم در لحن بیان.

در نمایشگاه دیگری که از نوروز سال ۱۳۸۸ برگزار شد، شش هنرمند ایرانی، سه زن و سه مرد از نسل‌های مختلف شرکت داشتند: بهجت صدر، رضا بانگیز، عباس کیارستمی، زهره اسکندری، امیرحسین قاسمی و الیکا هدایت در مرکز فرهنگی "اسپاس‌کیرون" کارهای خود را به نمایش گذاشتند.

به موازات این فعالیت‌ها، ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران نیز در اقدامی بی‌سابقه نمايشگاه بزرگی از "آثار نقاشی هنرمندان معاصر ايران" ترتیب داد، در سالن "خانه فرهنگ ايران". در این نمایشگاه جمعی نزدیک ۳۰ هنرمند مقیم ایران شرکت داشتند.

پیوندهای هنری داخل و خارج

Image caption عکس از نیوشا توکلیان

نمایشگاه "ایران بدون مرز" از ۱۸ ژوئن در پاریس برگزار شد. نمایشگاه با دیدی هدفمند، فراخوانی بود به دیدن همسانی‌ها و دگرسانی‌ها در آثار هنرمندان ایرانی مقیم داخل و خارج. میترا تبریزیان، ماندانا مقدم، رضا درخشانی، مهدی فرهادیان، شهرام کریمی، شجاع آذری، مرتضی احمدوند و چند هنرمند دیگر در این نمایشگاه شرکت داشتند.

به موازات نمایشگاه یادشده، در موزه‌ هنری چلسی در نیویورک از ۲۵ ژوئن نمایشگاه "ایران از درون و برون" گشایش یافت.

در نمایشگاه آثار ۳۵ هنرمند ایرانی داخل کشور در کنار آثار۲۰ هنرمند مقیم خارج قرار گرفت. فرصتی بی‌نظیر برای بررسی و شناخت گستره‌ی رنگین هنر تجسمی ایران، تحولاتی که طی سه دهه‌ی پس از انقلاب ۱۳۵۷ از سر گذرانده، و راه‌هایی که اینک فراسوی مرزهای جغرافیایی در پیش دارد.

در این نمایشگاه آثاری از وحید شریفیان، باربد گلشیری، ژینوس تقی‌زاده، گلناز فتحی، نیوشا توکلیان، شیرین فخیم، مجید معصومی‌راد، خسرو حسن‌زاده از داخل کشور در کنار کارهای شیرین نشاط، شهرام انتخابی، میترا طبرزدی، علیرضا قندچی، سارا رهبر و دیگر هنرمندان "برون مرزی" قرار گرفته بود.

در ماه ژوئن هنرمندان ایرانی در بینال ونیز حضور داشتند، هم در خود جشنواره و هم در برنامه‌های جنبی.

از پیام تا شعار

Image caption اثری از خسرو حسن زاده

در نیمه دوم سال ۲۰۰۹ نمایشگاه‌های دیگری از هنرمندان ایرانی دایر بود، که برخی از آنها در پرتو ناآرامی‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری طنین سیاسی بلندتری داشت.

در شهر وین از نهم اکتبر گالری بزرگی به نام "بروت فابریک" (کارگاه نان) فعالیت خود را با نمایشگاهی از آثار هنرمندان ایرانی مقیم داخل و خارج شروع کرد، زیر عنوان "وعدۀ بربادرفته"، کنایه‌ای آشکار به شکست اهدافی که انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران پیش رو داشت.

در این نمایشگاه ۱۹ هنرمند ایرانی شرکت داشتند، از جمله سارا رهبر، شهرام انتخابی، امین نورانی، ژینوس تقی‌زاده، پرستو فروهر و عباس کوثری.

برخی از آثار نمایشگاه توجه بیشتری برانگیخت، مانند اثری از ماندانا مقدم به نام "بهشت سارا"، چیدمانی شامل چشمه‌ای جوشان از خون در مرکز تعداد بیشماری از بشکه‌های پلاستیکی خالی. چشمه نمادی است از "خون شهیدان" و یادآور حوضی با فوران خون که در گورستان "بهشت زهرا" پیوسته جوشان است.

ویژگی برجسته کارهای شادی قدیریان تلفیق عناصر ناهمسازی است که با یک ضربۀ ذهنی و عاطفی در انفجاری خاموش با هم برخورد می‌کنند.

رسانه‌های گروهی با شامه‌ای تیز به آثار هنرمندانی نزدیک می‌شوند، که از "دیار تعصب و خشونت" گزارش می‌دهند.

هنرمند ایرانی، به رغم سانسور شدید، و شاید به خاطر همین سانسور، سخت به پیام دل بسته است. برخی از منتقدان هشدار می‌دهند که به کارگیری موتیف‌ها یا کلیشه‌های سیاسی می‌تواند دامی فریبنده باشد و اثر هنری را تا حد شعار پایین بیاورد.

در آلمان از پنجم نوامبر در "مرکز هنری گروپیوس" در برلین نمایشگاه "تصویر" برپا شده که مروری است بر نگارگری در متن فرهنگی اسلامی از گذشته‌ها تا دوران مدرن.

در این نمایشگاه بزرگ چند هنرمند ایرانی شرکت دارند که در آثار خود از نمایه‌ها و آرایه‌های فرهنگ دینی بهره می‌برند: از حسین زنده‌رودی و سیف‌الله صمدیان تا صادق تیرافکن، پرستو فروهر و... این نمایشگاه تا ۱۸ ژانویه سال ۲۰۱۰ ادامه دارد.

عکاسان در رهایی از عکاسی

Image caption عکس از شادی قدیریان

در ایران در برابر عکاسی افق‌های گسترده‌ای گشوده شده است. بسیاری از عکاسان با اسلوب کولاژ، تکنیک درهم‌آمیزی عکس‌ها، از تصاویر روزمره آشنایی‌زدایی می‌کنند و می‌کوشند با خلق حس و حالی تازه، تخیل را به فراسوی مرزهای عکس بکشانند.

به همت رز عیسی کتابی به نام "عکاسی جدید در ایران" منتشر شد که شناخت تازه‌ای از عکاسی ایرانی به دست داد. در این کتاب نمونه‌هایی از کار ۳۶ عکاس ایرانی درج شده که روی هم تابلویی رنگین و گسترده از عکاسی مدرن ایران می‌سازند.

بسیاری از عکاسان به یاری دستکاری خلاق و با بهره‌گیری از تکنیک‌های دیژیتال از محدوده‌ی عینی و مستند عکس فاصله می‌گیرند تا فضایی باز و خیالی خلق کنند.

از عکاسان هنرمند در نیمه دوم سال ۲۰۰۹ نمایشگاه‌های متعددی در پاریس برگزار شد. در گالری‌های گوناگون کارهایی از شادی قدیریان، شیرین نشاط و عباس عطار به نمایش گذاشته شد، در کنار عکس‌های مستند رضا دقتی (با نشر دو کتاب سمرقند و راه‌های موازی).

از ۲۲ سپتامبر در موزه "که برانلی" نمایشگاه جالبی به همت بهمن جلالی و حسن سربخشیان برپا شد از "مروری بر ۱۶۵ سال عکاسی در ایران".

همچنین در پاریس از ششم نوامبر تا بیستم دسامبر در سالن ساختمان "لامونه" نمایشگاهی برگزار شد، با مضمون "سی سال عکاسی مستند در ایران"، و با تیتر جالب: "میان امید و آشوب".

از ۱۷ نوامبر تا ۱۷ دسامبر، در نمایشگاهی زیرعنوان "صدای دیدن" آثار ده عکاس ایرانی در گالری "اسپئوس" به تماشا گذاشته شد.

در پایتخت فرانسه از ۱۹ تا ۲۲ نوامبر جشنواره‌ی بزرگ "پاریس – عکس" برگزار شد. در نمایشگاهی ویژه ‏در سالن كاروسل موزۀ لوور کارهایی از چند عکاس نامی ایرانی به نمایش گذاشته شد.

گالری میم از مهمترین مراکز هنر تجسمی در دبی، مجموعه‌ای شامل ۱۳ نمونه از عکس‌های عباس کیارستمی را در کنار ۳۰ مجسمه از آثار پرویز تناولی به نمایش (برای فروش) گذاشت. این نمایشگاه تا دهم فوریه ۲۰۱۰ ادامه دارد.

زنان بدون مردان

در ماه سپتامبر فیلم "زنان بدون مردان" ساخته‌ شیرین نشاط هنرمند ایرانی مقیم نیویورک در جشنواره سینمایی ونیز جایزه شیر نقره‌ای را برای بهترین کارگردانی از آن خود ساخت.

به دنبال این موفقیت، نمایشگاهی به عنوان "بازی‌های تمنا" شامل ۱۴ تابلو و یک ویدئوی هنری از شیرین نشاط در پاریس به نمایش در آمد.

"خانه فرهنگ" در استکهلم از دهم اکتبر نمایشگاهی اختصاصی شامل چند ویدئو و عکس‌های هنری مربوط به طرح "زنان بدون مردان" برگزار کرد. این نمایشگاه تا ۳۱ ژانویه ۲۰۱۰ ادامه خواهد داشت.

با امتداد رشته‌ای از نمایشگاه‌های هنری به سال آینده، هنر تجسمی ایران با زمینه‌ای مساعد به سال ۲۰۱۰ وارد می‌شود.

مطالب مرتبط