کشف سفال پاره های باستانی در پایتخت تاجیکستان

Image caption این ظروف شکسته به دوران کوشانیان نسبت داده می شود

در یکی از محلات شهر دوشنبه ساختمانچیان (کارگران ساختمانی) باقیمانده سفالهایی را پیدا کرده‌اند که به دوران کوشانیان و به آیین زرتشتی مرتبط دانسته می‌شوند.

به گفته سعید مراد باباملایف، باستان‌شناس تاجیک، این بازیافتها عبارت از شکسته‌ پاره‌های سفالی است که در آنها، در زمان قدیم، اجساد مردگان دفن می کردند.

آقای باباملایف گفت که این خمها را ساختمانچیان یک مهمانخانه جدید در محلی نزدیک به دانشگاه پزشکی تاجیکستان، واقع در قسمت شمالی شهر دوشنبه، به هنگام کارهای ساختمانی پیدا کرده‌اند.

بر اساس گزارشها این سفال‌پاره‌ها بعد از ظهر روز پنج‌شنبه ‌14 ژانویه به آثارخانه ملی باستان‌شناسی تاجیکستان تحویل داده شد.

سعید مراد باباملایف می‌گوید که این سفال‌پاره‌ها به قرنهای 2-3 میلادی، یعنی به دوران فرمان روایی کوشانیان در سرزمینهای امروزه جنوب تاجیکستان و شمال افغانستان متعلق هستند.

وی افزود: "ساختمانچیان مهمانخانه اسماعیل سامانی به ما خبر دادند که خمی را پیدا کرده‌اند. ما زود آنجا رفته و بعد از تحقیق مشخص کردیم که اینها خمهایی هستند که در داخل آنها اجساد را گور (دفن) می‌کردند. آنها به قرنهای 2-3 میلادی، به دوران کوشانیان، متعلق هستند."

Image caption آقای باباملایف می گوید زرتشتان اجساد مردگان را در ظرف های سفالی می گوراندند (دفن می کردند)

آقای باباملایف گفت که در داخل این خمها بازمانده اجساد آدمی نیز پیدا شده است. این ظرفها در زیر خاک احتمالاً در زمان قدیم شکسته شده و در طول زمان از هم ریخته (از هم پاشیده شده) است.

به اعتقاد این باستان‌شناس تاجیک، این بازیافتها نشان می‌دهد که در این منطقه در دوران کوشانیان بیشتر مردم پیرو آیین زرتشتی بوده‌اند. به گفته وی، رسم گوراندن (دفن) جسد آدمی در خم یا ظرفهای گلی به آیین زرتشتی مرتبط است.

تاریخ شناسان می ‌گویند که زرتشتیان در زمان قدیم اجساد مردگان را معمولاً در تپه‌ای بلند و بر فراز برجی که "برج خاموشان" نامیده می‌شد، می‌گذاشتند، تا پرندگان لاشه آنها را بخورند. سپس استخوانها را جمع می‌کردند و در ظرفی که "استودان" نامیده می‌شد، می‌گرفتند و گور می‌کردند.

نمونه‌های زیادی از "استودان" در نقاط مختلف آسیای میانه‌، از جمله در اماکن باستانی سمرقند و بخارا و خوارزم، در گذشته پیدا شده است.

اما به گفته آقای باباملایف، دو خم که در محلی نزدیک به دانشگاه پزشکی تاجیکستان، در شمال شهر دوشنبه، یافت شد، استودان نیست. وی می‌گوید که زرتشتیها اجساد مردگان را به شیوه‌های مختلفی دفن می‌کردند و ظرفهای یافته شده خمهای است که برای دفن مردگان به کار می‌رفته است.

در گذشته از بازیافتهای مشابهی در نقاط دیگر تاجیکستان، بویژه در جنوب این کشور، گزارش شده است. آقای باباملایف می‌گوید که در دوران کوشانیان در این منطقه مردگان را به همین شیوه دفن می‌کردند.

هرچند بیشتر تاریخ شناسان می‌گویند که کوشانیان پیرو کیش بودایی بودند و گسترش دین بودایی در آسیای میانه‌و افغانستان به دوران فرمان روایی آنها نسبت داده می‌شود، ولی سعیدمراد باباملایف می‌گوید که کوشانیان نیز پیرو دین زرتشتی بودند.

Image caption خمهای قدیمی را ساختمانچیان به هنگام کار در این محل یافته اند

به گفته وی، خویشکه، یکی از شاهان کوشانی، دیرتر به دین بودایی گروید و این باعث شد که بودائیه در منطقه فراخی (وسیعی) که امروز قسمتی از جنوب آسیای میانه‌و افغانستان و پاکستان را در بر می‌گیرد، به طور چشمگیری گسترش یابد.

خمهای پیداشده تقریباً 300 متر دورتر از گورستان "عنتیقه‌" شهر دوشنبه کشف شده‌اند که باستان‌شناسان در دهه 1980 حفاری کرده بودند. این گورستان به قدمت سکونت مردم در محلی که امروز پایتخت تاجیکستان است، اشاره‌ می‌کند.

سعید مراد باباملایف در باره اهمیت بازیافتهای تازه می‌گوید: "اهمیتش از آن عبارت است که در این زمان (قرنهای 2-3 میلادی) این آیین (زرتشتی) در وادی حصار و امروزه شهر دوشنبه رایج بوده است."

وی افزود: "این بازیافتها برای شهر دوشنبه هم مهم است، زیرا در کنار آمفی تئاتر امروزی، شهرک عنتیقه‌ وجود داشت. پهنای این قبرستان نشان می‌دهد که شهر عنتیقه دوشنبه پرجمعیت بوده و قبرستان آن در حدود یک هکتار زمین واقع بوده است."

چند سال پیش به هنگام ساخت آمفی تئاتر شهر دوشنبه که تقریباً دو کیلومتر جنوب تر از محل بازیافت خمهای تازه واقع است، نیز مقداری اشیای باستانی یافت شده بود که باستان‌شناسان آنها را هم به دوران کوشانیان منسوب دانسته‌اند.