به روز شده:  16:11 گرينويچ - دوشنبه 22 مارس 2010 - 02 فروردین 1389

عکس ۸۸ ؛ عکاسی بدون فلاش در قاب کوچک

عکس از مجید سعیدی، عکاس خبری ایرانی

رنگ ها در سال ۸۸ در بابر لنز دوربین ها به قدری متمایز بودند که شاید عکاسان کمتر از فیلتر های عکاسی استفاده کردند

عکاسی خبری در سال ۸۸ فصولی رنگ به رنگ و به همان نسبت محصولاتی متفاوت داشت.

سالی که در آغازین فصل آن عکس های خبری صفحات اول روزنامه های داخل ایران را تسخیر کردند، اما در ادامه کم کم قاب ها برای عکاسی خبری کوچکتر شد و روزنامه ها برچیده تر.

سال ۸۸ برای عکاسی خبری مانند سایر عرصه های هنر ایران، سالی ویژه بود.

سالی که جنجالی بودنش حتی پیش از تحویل سال ۸۸ و با آغاز رقابت های انتخاباتی در روزهای پایانی زمستان ۸۷ پیش بینی می شد.

اما شاید کمتر کسی تصور می کرد که عکاسی ایران در یک سال بتواند این همه تغییر و رنگ گوناگون به خود ببیند.

تصویر "سبزها" در بهار عکاسی شد. در تابستان رنگ عکس های خبری قرمز شد. پاییز از بی رنگی خاکستری شد. اما زمستان ۸۸ در هر ماه خود یک رنگ عوض می کرد.

دی ۸۸ را برای عکاسی ایران، بهمن جلالی سیاه پوش کرد.

ماه بهمن را نمایشگاه پر هزینه هدیه تهرانی، بازیگر سینما، با جنجال و حاشیه هایش زرد کرد و بالاخره اسفند ۸۸، با جوایز بین المللی به عکاسان خبری ایران، چند روزی رنگ و رویی طلایی به خود دید، اما با درگذشت جواد ابوطالب امام، عکاس جنگ، دوباره رنگ غم گرفت.

'هزینه های عکاسی در سال ۸۸ بالا بود'

حوادث سیاسی سال ۸۸ برای عکاسی خبری ایران، دشواری های فراوانی به وجود آورد.

حسن سربخشیان، عکاس خبری، معتقد است که عکاسی در سال ۸۸ حداقل برای عکاسان خبری "پرهزینه" بوده و بازتاب فعالیت های اجتماعی و سیاسی، هزینه هایی را به آنها تحمیل کرد که ممکن است تا سالها جبران نشود.

از همان ساعات اولیه اعلام نتایج انتخابات در ۲۳ خرداد ۸۸ و آغاز اعتراضات خیابانی پراکنده در تهران، پرداخت این هزینه ها با جلوگیری از فعالیت عکاسان ایرانی که در استخدام آژانس های خبری بین المللی فعالیت می کردند، آغاز شد.

عکس معترض خیابانی

به نظر فرزین گلپاد، عکاس خبری، سال ۸۸ را می توان سال "مردمی شدن عکاسی خبری" نامید

در روزهای بعد تعدادی از عکاسان خبری مانند مجید سعیدی و ساتیار امامی بازداشت شدند و به تعبیر فرزین گلپاد، عکاس خبری - اجتماعی، سایر عکاسان خبری هم به رغم آزادی "نشان" شده بودند.

بازداشت و نشان شدن تنها بخشی از هزینه های حوادث خرداد ۸۸ برای عکاسی خبری ایران بود.

"خدشه دار شدن" اعتماد عمومی مردم نسبت به عکاسان خبری شاید هزینه ای "بزرگتر" بود که به عقیده آقای سربخشیان بر اثر دستگیری معترضان انتخاباتی توسط پلیس، از طریق عکسبرداری و فیلمبرداری در جریان حوادث سال ۸۸ به وجود آمد و احتمالا باز آفرینی این اعتماد مدت ها طول خواهد کشید.

اگر چه از منظری دیگر و از نگاه فرزین گلپاد انتشار تصاویر مربوط به اعتراضات خیابانی در سال ۸۸ نشان داد که "در راه ثبت وقایع، شهروند-روزنامه نگاران با دوربین های معمولی و موبایل های خود" به کمک عکاسی خبری ایران آمدند و به نظر او سال ۸۸ را می توان سال "مردمی شدن عکاسی خبری" نامید.

غربت از نمای نزدیک

اما هزینه های سالی که "سیاست زده" شده بود، برای عکاسان خبری ایران به خیابان های تهران محدود نشد و فراتر از مرزهای ایران رفت.

سازمان گزارشگران بدون مرز، سال ۸۸ را از لحاظ افزایش چشمگیر مهاجرت روزنامه نگاران ایرانی به خارج از این کشور "بی سابقه" عنوان کرد و عکاسان خبری هم بخشی از هجرت نشینان این قافله بودند.

خبر خروج جواد منتظری، حسن سربخشیان و مجید سعیدی از عکاسان برجسته ایرانی که در سال ۸۸ خاک ایران را ترک کردند، در کنار اسامی دیگری از عکاسان خبری چون کاووس صادقلو و فرزین گلپاد که طی سالهای اخیر به غرب مهاجرت کرده اند، موید این بود که عکاسی خبری ایران، بسیاری از جوانان با تجربه خود را بر سر سفره هفت سین ۸۹ نخواهد دید.

اما مهاجرت برای عکاسان خبری شبیه به ترک دیار کردن سایر روزنامه نگاران ایرانی نبود.

اگر با راه اندازی شبکه های رادیویی و تلویزیونی در خارج از ایران، کور سویی از امید برای روزنامه نگاران مهاجرت کرده به خارج به وجود آمد، برای عکاسان ایرانی که حالا لنزهای آنها دیگر نمی توانست بر خیابانهای مرکزی تهران زوم کند، پیدا کردن شغلی مرتبط با حرفه قبلی، جستجویی دلسرد کننده می نمود.

عکس معترض خیابانی که با دستانی خونی و دستبند سبز در اعتراضات خیابانی مشاهده می شود

شاید بتوان گفت که دو رنگ "سبز" و "قرمز" مشخصه اصلی عکس های خبری سال ۸۸ بودند

کسادی بازار عکس؛ از بحران جهانی اقتصاد تا بحران سیاسی داخلی

برخی از عکاسان، عکاسی را با مشاغل "روزمزد" مقایسه می کنند و می گویند وقتی عکس نمی گیری، پس از عکاسی هم خبری نیست.

مجید سعیدی، عکاس خبری، معتقد است که بحران جهانی و رکود اقتصادی در سال ۸۸ بر عکاسی ایران هم اثر منفی داشت.

به نظر آقای سعیدی، فروش عکس های هنری عکاسان ایرانی که در سال های اخیر رونق چشمگیری داشت، در سال ۸۸ به خاطر رکود جهانی اقتصاد، حال و روز خوبی را پشت سر نگذاشت.

تحولات سیاسی ایران هم از نظر آقای سعیدی بر فروش عکس های خبری به آژانس های بین المللی عکس تأثیر منفی گذاشت.

این تأثیر تا به حدی بود که حتی زرق و برق جوایز بزرگ عکاسی سال برای عکاسان ایرانی هم نتوانست حداقل در سال کسادی مالی، برای عکاسان خبری ایران نام و نشانی دست و پا کند.

عکس های خبری بسیاری در سال ۸۸ بدون نام عکاسان منتشر شدند تا مبادا "نشان شدگان" بازداشت شوند.

از طرف دیگر، سال ۸۸ اگر برای عکاسان خبری "پولساز" نبود، برای علاقمندان سرشناس عکاسی هنری زیاد هم بد نبود.

برگزاری نمایشگاه عکس هدیه تهرانی، بازیگر سینما، در دی ماه ۸۸ و با کمک ۱۲۰ میلیون تومانی سازمان میراث فرهنگی ایران، بیشتر از آنکه بازتاب "کیفی" به همراه داشته باشد، دستمایه اخباری شد که دست آخر، هدیه تهرانی را از محل مصاحبه مطبوعاتی خود در خانه هنرمندان "گریان" به خانه فرستاد.

عکس هایی برای هیچ

عکس از معترض خیابانی که در برابر دیواری از آتش دستش را با علامت پیروزی بالا گرفته

روزهای پایانی بهار ۸۸ برای عکاسی در خیابان های تهران، گاه داغ تر از چله تابستان بود

اگر عکاسی خبری در سال ۸۸ رونق اقتصادی نداشت، اما رنگ و لعابی طلایی داشت.

در سال ۸۸، عکس های مربوط به حوادث پس از انتخابات دهم، به خاطر محدودیت های "بی مانند" برای نشریات داخلی، فرصت انتشار در صفحات نخست روزنامه های اصلاح طلبان را نیافت، اما همان عکس ها از مرزها که بیرون رفت، به وسعت پرده های اکران سینمایی بزرگ شد و در غیاب صاحبان اثر، جوایز رنگ به رنگ مسابقات مطرح عکاسی را به خود اختصاص داد.

در بهمن ۸۸، هیأت داوران شصت و هفتمین دوره مسابقه "برترین عکس های سال" که توسط موسسه روزنامه نگاری رینولدز برگزار می شود، آثار عکاسان خبری ایران را که از حوادث مربوط به راهپیمایی معترضان به نتایج انتخابات در ایران تهیه شده بود، به عنوان برترین عکس های سال ۲۰۰۹ در بخش "اعتراضات مدنی" انتخاب کرد.

سه عکس دیگر از عکاسان ایرانی هم مورد توجه داوران این مسابقه قرار گرفت و تحت عنوان "جوایز ویژه" (Award of Excellence) از آنها تقدیر شد.

عکس های اعتراضات خیابانی ایران در سال ۸۸، برای عکاسان خارجی هم عناوین جهانی به ارمغان آورد.

باز هم در بهمن ماه، عکاس آزاد ایتالیایی، پیترو ماستورزو، با عکسی از روز سوم تیر ۸۸ در ایران با نام "معترضان بر بام های تهران"، برنده جایزه اول عکس خبری سال ورلد پرس فوتو (World Press Photo) در سال ۲۰۰۹ شد.

"ورلد پرس فوتو" در بخش "مجموعه عکس های خبری" الویر لبان ماته، عکاس فرانسوی را برای عکس هایش از اعتراضات خیابانی بعد از انتخابات ریاست جمهوری ایران، برنده جایزه دوم شناخت.

با وجود این فرزین گلپاد، عکاس خبری به عکس برتر سال که می رسد، کمی مکث می کند و می گوید هنوز تمامی عکس های عکاسان ایرانی از وقایع ۸۸ منتشر نشده و برای این کار باید صبر کرد.

بهمن جلالی؛ عکاسی با چشم خبرساز

عکسی از مراسم بزرگداشت بهمن جلالی

مرگ بهمن جلالی از نطر مجید سعیدی "شوکی دردناک" برای عکاسی ایران بود و از این نظر، عکاسی در سال ۸۸ "گنجینه بزرگی" را از دست داد

در گورستان کوچک روستای افجه از توابع شهرستان لواسانات در شمال شرقی تهران، سنگ قبری وجود دارد که بر روی آن نوشته شده "در راه ثبت حقیقت کشته شد."

کمی پایین تر از این عبارت نام کاوه گلستان، عکاس خبری برجسته ایران، حکاکی شده است.

شاید بتوان گفت تا فروردین سال ۱۳۸۲ عظیم ترین نورفشانی فلاش های دوربین در یک لحظه در ایران، متعلق به زمانی باشد که تمامی عکاسان خبری ایرانی و خارجی از لحظه به خاک سپردن پیکر کاوه گلستان عکاسی کردند.

شاگردان او در رسمی نامرسوم، به مانند حلقه های گل، حلقه های نگاتیو عکاسی در قبرش انداختند و لنز دوربین عکاسی کاوه گلستان را بر روی دستان بی حرکتش قرار دادند.

اما شاید این بار در دی ۸۸ و به هنگام خاکسپاری بهمن جلالی، رکورد نورپاشی و اهدای حلقه های نگاتیو در کنار حلقه های گل، برای بهمن جلالی هم تکرار شد و در سالی که دوربین ها از ترس شناسایی، کمتر فلاش می زدند، بارش فلاش های شاگردان آقای جلالی لحظه قرار گرفتن او در قاب ابدیت را نورانی کرده باشند.

بهمن جلالی عکاس سرشناس ایرانی عصر روز جمعه ۲۵ دی (۱۵ ژانویه) در سن ۶۵ سالگی در تهران در گذشت.

آقای جلالی در سال ۱۳۲۳ در تهران متولد شد و در دانشگاه ملی (شهید بهشتی فعلی) اقتصاد خواند، اما به کار عکاسی پرداخت و به صورت تجربی کار عکاسی را فرا گرفت.

بهمن جلالی سالها در دانشکده های عکاسی به عنوان استاد کار می کرد و بسیاری از عکاسان جوان و مطرح ایرانی از شاگردان او هستند.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.