به روز شده:  14:23 گرينويچ - دوشنبه 29 مارس 2010 - 09 فروردین 1389

نوروز در میان تاجیکان قرقیزستان

برای پخش این فایل، نرم افزار "جاوا اسکریپت" باید فعال شود و تازه ترین نسخه "فلش" نیز نصب شده باشد

پخش با "ریل پلیر" یا "ویندوز میدیا پلیر"

بیش از 10 میلیون جمعیت تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان در وادی فرغانه زندگی می‌کنند. در کنار تاجیکها، قرقیزها و ازبکهای این وادی هم نوروز را جشن می‌گیرند و رسوم و آداب نوروزی مشابهی دارند.

از جمله در قرقیزستان بیش از 55 هزار تاجیک زندگی می‌کنند. آنها عمدتا در مناطق جنوب-غرب این کشور سکونت دارند.

اندرق از بزرگترین روستاهای قرقیزستان است، که مردمانش تاجیک هستند و به زبان فارسی تاجیکی صحبت می‌کنند. این جا یک منطقه کوهستانیست و این روستا در دامن سلسله ‌کوههای ترکستان واقع است. دامداری و کشاورزی شغل اساسی مردم این روستاست.

در یکی از دو مدرسه این روستا شاگردان به نوروز آمادگی می‌بینند

یک هفته قبل از نوروز، صبح روزی که ما به این روستا آمدیم، همه جا را برف پوشانده بود.

آمادگی ساکنان این روستا به نوروز چند روز پیشتر آغاز شده. اکرم جان کلانف و همسرش آییم نسا کلاناوا سالهای طولانی آموزگار بوده‌اند و اکنون بازنشسته هستند. خانواده آنها هم برای استقبال از نوروز آمادگی می‌بینند. آییم نسا کلاناوا در باره نوروز گفت:

“با نزدیک شدن نوروز ما حولی (حیاط) و خانه خود را تازه (تمیز) می‌کنیم. حرکت می‌کنیم همه جا سبز باشد، موافق امکان لباس نو برای خود آماده می‌سازیم، تا در روز عید آن را به تن کنیم. مردم ما این جا به عید نوروز اعتقاد زیاد دارند.”

این خانواده برای تهیه سمنک یا همان سمنو گندم سبز می‌کنند

محتشم، دختر آییم نسا کلاناوا با چند زن دیگر در اتاقی نشسته بودند. محتشم کلاناوا، آموزگار مکتب اندرق، در باره سبب نشستشان گفت:

“ما برای آن جمع آمدیم، که یکجا به عید نوروز طیّاری بینیم و یکجا سمنک بپزیم. یک چند روز است، ما برای سمنک گندم گذاشتیم و با نوبت آمده آن را نگاه و بین می‌کنیم”

این خانواده برای پختن سمنک گندم سبز می‌کند

همه این زنها در سال ببر یا پلنگ تولد شده‌اند و امسال هم سال ببر محسوب می‌شود. طبق رسوم رایج در روستای اندرق، امسال مسئولیت تهیه غذاهای نوروزی برای همه مردم ده به عهده این زنهاست، که طالعشان ببر است. امّا هزینه آن را جوانان می‌پردازند.

در این جا کودکان و نورسان هم برای نوروز از چند روز قبل آماده می‌شوند. در دو مکتب یا مدرسه روستا، که از جمله هفت مدرسه تاجیکی قرقیزستان محسوب می‌شوند، گروهی از شاگردان با کمک آموزگاران خود تمرین می‌کنند و شعر و ترانه‌های نوروزی می‌خوانند، تا در روز جشن هنر خود را به اهل ده نمایش بدهند.

معمولاً در روزهای جشن نوروز کودکان و نورسان این روستا سرگرمیهایی از قبیل “خروس جنگ” و “تخم مرغ جنگک”هم دارند.

طبق رسوم رایج در روستای اندرق، امسال مسئولیت تهیه غذاهای نوروزی برای همه مردم ده به عهده این زنهاست، که طالعشان ببر است

این روستا بیش از شش هزار جمعیت دارد. امّا بسیاری از جوانان و مردان اندرق نوروز را معمولاً در خارج از کشورشان جشن می‌گیرند.

همه‌ساله تا یک هزار نفر از ساکنان اندرق مثل روستاهای دیگر وادی فرغانه برای کار به روسیه مهاجرت می‌کنند. معمولاً در فصل زمستان تعدادی از آنها به روستای خود برمی‌گردند و پس از جشن نوروز و گرم شدن هوا دوباره به روسیه می‌روند.

در این روستا هیچ کارخانه‌ای فعال نیست. بعضیها از اندرق برای کار به شهر خجند، مرکز استان سغد تاجیکستان می‌روند، که تقریباً 100 کیلومتر از این جا دور است.

خودروها و سه‌چرخه‌های کهنه ساخت روسی و این وسایل سنّتی حمل و نقل بیانگر سطح زندگی مردم اندرق است.

در کنار مشکلات اجتماعی، تاجیکهای اندرق و قرقیزهایی، که در روستاهای اطراف آن زندگی می‌کنند، رسوم با هم مشابهی دارند.

معمولاً در روزهای جشن نوروز کودکان و نورسان این روستا سرگرمیهایی از قبیل “خروسجنگ” و “تخم مرغ جنگک” هم دارند

نظیرجان طاهرف، رئیس جمعیت تاجیکان ناحیه لیلک قرقیزستان در این باره گفت:

“قیرقیزها هم نوروز را جشن می‌گیرند. آنها هم مانند ما، تاجیکها، به این عید امادگی می‌بینند. عرف و عادتها، طعامهای نوروزی آنها و ما یک خیل است، فقط ما تاجیکها، نوروز می‌گوییم، آنها ناوروز می‌گویند.”

هرچند تاجیکهای قرقیزستان توانسته‌اند رسم و سنّتهای ملّی خود، به ویژه نوروز را حفظ کنند، امّا زبان مادری آنها ظاهراً با خطر نابودی روبروست. مثلاً، در اندرق بیش از یک و نیم هزار شاگرد با کمبود کتب درسی به زبان فارسی تاجیکی مواجه هستند.

مشرب‌الله یوسفف، مدیر مدرسه اندرق در این رابطه گفت: “یکی از معمّاهای اساسی نرسیدن کتابهای تاجیکی است. برای رواج و رونق فرهنگ ملّی، اگر ما را با کتابهای درسی به زبان تاجیکی تأمین می‌کردند، بسیار خوب می‌شد.”

بیش از یک و نیم هزار شاگرد در روستای اندرق با کمبود کتب درسی به زبان فارسی تاجیکی مواجیه هستند

تاجیکهای این روستا اکنون به دولت تاجیکستان چشم دوخته و امیدوارند، که مقامهای آموزش و پرورش این کشور به آنها کتابهای تاجیکی بفرستند.

این تنها راه برای جلوگیری از بسته شدن این دو مدرسه تاجیکی از سوی مقامات قرقیز است.

ساکنان اندرق از آن نگرانند، که فرزندانشان بدون آموزش زبان مادری ممکن است فرهنگ و سنّتهای ملّی، از جمله آیینهای ویژه نوروزی را، بتدریج فراموش کنند.

مطالب پرخواننده کنونی

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.