دورنمای بودجه فرهنگی ایران در سال ۱۳۸۹

Image caption اعلام شد نیم درصد بودجه های استانی و منطقه ای به فعالیت های قرآنی اختصاص داده شده است

بودجه فرهنگی سال ۱۳۸۹ در ایران بیش از اهل فرهنگ و هنر برای مدیران دولتی جذاب و بحث برانگیز بوده است.

این در حالی است که ناظران مستقل فرهنگی می گویند عملا بودجه قابل توجهی در اختیار هنرمندان و فعالان مستقل قرار نمی گیرد.

مهدی نادی، رئیس سازمان دارالقرآن استان تهران خواهان گرفتن سهمیه بودجه قرآنی از وزارت ارشاد و سپردن آن به سازمان تبلیغات اسلامی شده است.

اختلاف بر سر بودجه فعالیت های قرآنی پس از آن بالاگرفته است که اعلام شد نیم درصد بودجه های استانی و منطقه ای به فعالیت های قرآنی اختصاص داده شده است.

در سال ۱۳۸۸ میزان بودجه اختصاص یافته به فعالیت های قرآنی در حدود ۲۴ میلیارد تومان بوده که انتظار می رود با مصوبه جدید مجلس تا دو برابر افزایش یابد.

این افزایش در حالی انجام گرفته است که در آخرین بودجه دولت محمد خاتمی، رئیس جمهور پیشین میزان بودجه فعالیت های قرآنی کمتر از یک میلیارد تومان بوده است.

این در حالی است که یک مقام مسئول در شورای عالی بهزیستی اعلام کرده است که در حدود ۸۰ درصد بودجه سازمان بهزیستی هم به فعالیت های قرآنی اختصاص یافته است.

گزارش معاونت برنامه ریزی ریاست جمهوری ایران نشان می دهد که کمترین میزان افزایش بودجه بخش قرهنگ در حوزه کتاب و مطبوعات و فعالیت های هنری صورت گرفته است.

بنا بر اظهار نظر ناظران بودجه فرهنگی سال ۱۳۸۹ دارای ردیف های کلی و مبهمی است که تعیین دقیق بودجه اختصاص یافته به بخش فرهنگ و هر یک از فعالیت ها را دشوار ساخته است.

افزایش چشمگیر بودجه فرهنگی

Image caption منتقدان بودجه فرهنگی را کمتر از ۵ درصد کل بودجه دانسته اند

ستار هدایت خواه، سخنگوی کمیسسون فرهنگی مجلس گفته است که بودجه فرهنگی نزدیک به هفت درصد بودجه عمومی امسال است.

در حالی که منتقدان بودجه فرهنگی را کمتر از ۵ درصد کل بودجه دانسته اند. دلیل این اختلاف نظر در این است که دولت بسیاری از ردیف ها را فرهنگی دانسته است به طوری که محمود احمدی نژاد رییس جمهوری ایران گفت که بودجه امسال دوبرابر بودجه پارسال است اما نمایندگان می گویند بودجه فرهنگ نسبت به سال گذشته ۵۰ درصد افزایش یافته است.

با وجود اختلاف برآورد ها به نظر می رسد بودجه فرهنگ افزایش چشمگیر یافته اما ناظرانی مانند حامد یوسفی، پژوهشگر امور فرهنگی در لندن معتقدند که خود اهالی فرهنگ چندان امیدی به افزایش واقعی سهم اهل فرهنگ و هنر نمی بینند.

به گفته آقای یوسفی بودجه فعالیت های فرهنگی در قالب بودجه فعالیت های دینی به نحوی تنظیم شده است که هدف آن به دست آوردن رضایت خاطر فعالان مذهبی نزدیک به دولت است.

حذف بودجه خرید آثار هنری

حذف بودجه نیم درصدی که برای خرید آثار هنری اختصاص یافته بود حتی اعتراض محمود شالویی رییس مرکز هنر های تجسمی وزارت ارشاد را به دنبال داشته است.

این تغییرات سبب شده است تا ناظران شرایط سختی را برای حوزه های غیر دولتی فرهنگ در سال جدید پیش بینی کنند.

محمد سفریان، روزنامه نگار حوزه فرهنگ می گوید بودجه های پیش بینی شده متوجه بخش های واقعی فرهنگ و هنر نیست و در این بخش ها همچنان مشکلات باقی است.

به گفته اقای سفریان "هدف بودجه فرهنگی بیش از آن که فرهنگی باشد ترویج باور های ایدیولوژیک دولت است و به همین دلیل انتظار می رود چهره هایی مانند اسفندیار رحیم مشایی بخش قابل توجهی از بودجه را در نظر داشته باشند."

ابهام در بودجه بندی

Image caption علی مطهری، نماینده اصولگرای مجلس بودجه فرهنگی را نامتوازن و کلی توصیف کرده است

بنا بر آمار ها ، مجموع بودجه فرهنگی ۱۲۳۰۰ میلیار تومان است که بیش از ۵۹ در صد این بودجه به جای دستگاه های فرهنگی در اختیار شخص رییس جمهوری قرار گرفته است.

همین امر سبب شده است تا علی مطهری، نماینده اصولگرای مجلس بودجه فرهنگی را نامتوازن و کلی توصیف کند و موارد مصرف بودجه فرهنگی را نامشخص بنامد.

به تعبیر آقای سفریان مهمترین ویژگی بودجه فرهنگی امسال این است که نهاد ریاست جمهوری جایگزین دستگاه های فرهنگی شده است

به نظر می رسد اگرچه اهل فرهنگ و هنر جندان بهره ای از بودجه فرهنگی نبرده اند اما شاید روحانیون حامی دولت در قم و دیگر استانها بیشترین بهره را از نحوه تنظیم بودجه برده باشند. اقای یوسفی معتقد است که بخشی از بودجه برای جلب روحانیت به سوی دولت در نظر گرفته شده است.

با توجه به نوع تقسیم بودجه فرهنگی ، این نگاه در میان ناظران اعتبار یافته است که بودجه بندی تحت تاثیر اعتراضات سال ۱۳۸۸ بوده است و به تعبیر آقای یوسفی فر بودجه فرهنگی بیشتر یک بودجه سیاسی است.

با توجه به دورنمای گرانی و افزایش هزینه های فعالیت های فرهنگی در سال جدید به نظر می رسد دولت ایران نسبت به اترات محدود کننده شرایط اقتصادی بر فعالیت های فرهنگی بی توجه بوده است. و شاید هم این ارزیابی منتقدان بی دلیل نباشد که هدف بودجه سال ۱۳۸۹ محدود کردن هرچه بیشتر امکان فعالیت فرهنگی و هنری غیر دولتی و تبلیغ باور های مذهبی مورد پسند دولت است.

در حالی که دولت ایران جهش بودجه بخش فرهنگ در بودجه عمومی این کشور برای سال ۱۳۸۹ را از نقاط قوت این بودجه خوانده است ناظران فعالیت های فرهنگی در باره نحوه تخصیص بودجه انتقاد هایی مطرح کرده اند.

همزمان با این که سخنگویان دولت و مجلس بودجه فرهنگی را به دلیل توجه به استان ها و کم کردن سهم استان تهران ستوده اند و از افزایش بودجه فعالیت های دینی و قرآنی سخن گفته اند منتقدان می گویند بودجه سال جدید بیشتر بودجه شخصی رییس جمهوری است و توجهی به مشکلات اهل فرهنگ و هنر ندارد.

بنا بر مصوبه بودجه امسال ۳ در صد از بودجه مربوط به درآمد های عملیاتی شرکت های دولتی برای انجام فعالیت های فرهنگی ، ورزشی و اجتماعی در اختیار دولت قرار داده می شود که بنا بر تخمین ها بخش مربوط به فرهنگ در حدود ۳۵۰۰ میلیارد تومان خواهد بود. بنا بر مصوبه مجلس این بودجه برای هزینه کردن در اختیار رییس جمهوری قرار می گیرد.