ادامه بحث ها درباره مجموعه های نوروزی

Image caption دارا و ندار پر حاشیه ترین مجموعه نوروزی امسال بود

تقریبا یک هفته پس از پایان تعطیلات نوروزی، مجموعه های نوروزی امسال همچنان خبر سازند و بحث ها در این رابطه ادامه دارند. حتی شاید بتوان گفت که با اظهار نظر افراد متفاوت و واکنش هایی که به این نظرات داده می شود، بحث بر سر سریال های نوروزی گسترده تر و تا حدودی عجیب تر و جدال آمیزتر هم شده اند.

انتقاد های کلی

نکته ای که شامل حال اکثر سریال های نوروزی می شود عدم استقبال چشمگیر از سوی مخاطبان و منتقدان است و این سریال ها همچنان مورد انتقاد های سختی قرار می گیرند. به عنوان مثال، محمدعلی باشه آهنگر – کارگردان فیلم هایی از قبیل فرزند خاک، بیداری رویاها، نبات داغ و... – از هجوگرا بودن مجموعه های نوروزی دارا و ندار، زن بابا و چار دیواری نقد کرده و گفته است که "مشخصه عمده آنها لودگی بود تا طنز."

این کارگردان سینما با انتقاد از فقدان طنز موقعیت و شخصیت در سریال های نوروزی امسال، از استواری آنها بر هجو کلامی نقد کرده است: "هر سه مجموعه بی دلیل کشدار شده و شخصیت ها فقط به هم دیالوگ پاس می دادند و در هیچ کدام گرهی بر مبنای درام وجود نداشت که حل شود."

سعید آقاخانی کارگردان "زن بابا" نیست

طبق گزارش سایت خبر آنلاین، احمد طالبی نژاد، منتقد سینما، مدعی شده است که سعید آقاخانی کارگردان مجموعه زن بابا نبوده و فرد دیگری سازنده این سریال نوروزی است.

آقای طالبی نژاد با اشاره به اینکه سیما و سینمای ایران شاهد چنین مواردی در گذشته بوده اند، اعلام کرده "یک بار در جریان مجموعه های ماه رمضان با مورد اینچنینی مواجه شدیم. در آنجا هم نویسنده مجموعه یکی از کارگردانان معتبر سینما بود، اما نام سعید آقاخانی به عنوان نویسنده آمد."

این منتقد سینما با اشاره مشغولیت کاری آقاخانی – که حاصل درگیری او با مجموعه چار دیواری در سمت نویسنده بوده – خاطر نشان کرد که "اگر سعید آقاخانی توانسته به طور همزمان در یک مجموعه بازی کند و در مجموعه دیگری را بسازد، یک نابغه است."

در نهایت مطلب خود احمد طالبی نژاد از سعید آقاخانی رفع اتهام کرده و دست های "پشت پرده" را متهم کرده است: "مقصر چنین جریانی سعید آقاخانی نیست. کسانی که پشت پرده هستند این شرایط را به وجود می آورند."

سریال "قهوه تلخ" (مهران مدیری) از اول هم نوروزی نبود

Image caption طبق گفته های روابط عمومی سریال قهوه تلخ، این مجموعه به کارگردانی مهران مدیری از اول نوروزی نبوده

وفا ملک زاده، از روابط عمومی مجموعه قهوه تلخ به کارگردانی مهران مدیری، با تکذیب اخبار مبنی بر عدم پخش نوروزی این مجموعه به دلیل اختلافات مالی، عنوان کرد که از ابتدا این مجموعه قرار نبوده که مجموعه ای نوروزی باشد. پیش از این طبق اخبار منتشر شده در برخی سایت ها و نشریه های خبری، عنوان شده بود که به دلیل عدم توافق مالی – بر سر سهم تهیه کننده از درآمد حاصل از پیام های بازرگانی – بین تهیه کنندگان این مجموعه و مسئولین صدا و سیما پخش قهوه تلخ منتفی شده بود. وفا ملک زاده تمامی این اخبار را تکذیب کرد و گفته است که از ابتدا برنامه ریزی های انجام شده با هدف پخش این سریال در هفته ها و ماه های بعدی امسال بوده اند.

تکراری و نا مربوط بودن

بسیاری از مجموعه های امسال به دلیل تکراری بودن مورد انتقاد شدید قرار گرفتند. به عنوان مثال مجموعه چار دیواری به خاطر داستان تکراری آن مورد انتقاد قرار گرفت و از مجموعه های زن بابا و دارا و ندار به دلیل اینکه بازیگر های این دو مجموعه – به خصوص علی صادقی و فتحعلی اویسی – شخصیت های قبلی خودشان در سریال های دیگر را تکرار کرده بودند انتقاد های بسیاری شد.

کار به جایی رسید که زن بابا تنها امتدادی از سریال های رضا عطاران خوانده شد و به این دلیل از آن نقد بسیار شد، و دارا و ندار هم به دلیل تکرار عناصر موفق سریال های دیگر – به عنوان مثال غلط حرف زدن و به اشتباه نقل کردن ضرب المثل و واژه های انگلیسی (شمس العماره) و شوخی های مربوط به دستشویی (سریال های عطاران) – مورد نقد های زیادی قرار گرفت.

به علاوه مجموعه های نوروزی به علت عدم وجود عناصر مربوط به نوروز، هویت ملی، فرهنگ و میراث ایرانی نیز مورد انتقاد قرار گرفتند. در این میان، دارا و ندار به علت به روز نبودن نیز مورد انتقاد قرار گرفت: به عنوان مثال تاکید زیاد این مجموعه روی سریال افسانه جومونگ که یک سالی است تب و تاب آن در میان مخاطبان سیما خوابیده مورد انتقاد قرار گرفت.

شعار زدگی

Image caption دارا و ندار به خاطر ارائه تصویر غلط و کلیشه ای از طبقه فقیر مورد انتقاد قرار گرفت

هرچقدر که از سریال چار دیواری به دلیل دچار نشدن به عارضه های فخر فروشی و فلاکت نمایی تعریف شد، از مجموعه دارا و ندار به دلیل شعار زدگی انتقاد شد: رضا صائمی، منتقد سینما، دارا و ندار را به ترسیم موضوع های کلیشه ای، پرداختی شعار محور و بیانیه صادر کردن متهم کرد.

صائمی در این باره گفت "به نظرم مسعود ده نمکی باید فیلمسازی را کنار بگذارد چراکه در این مجموعه به جای فیلمسازی بیانیه صادر کرده است و بیانیه صادر کردن را با فیلم ساختن اشتباه گرفته است."

گفتنی است که دارا و ندار شاهد انتقاد های مشابه بسیاری بود. به عنوان مثال، سایت خبر آنلاین علی رغم تحسین تلاش ده نمکی برای بررسی طبقه فراموش شده فقیر جامعه، از نحوه ای که او به این موضوع پرداخته است انتقاد کرد. این سایت خبری نوشت "متاسفانه دارا و ندار مسعود ده نمکی بجای نمایش زندگی طبقه فقیر جامعه، به اشتباه زندگی کولی های دوره گرد و حاجی فیروز ها سیاه بخت را نشان می دهد."

نویسنده خبر آنلاین از دارا و ندار به خاطر زیر سوال بردن حرمت و آبرو داری قشر های فقیر توسط مسعود ده نمکی انتقاد کرد و خاطر نشان ساخت که ده نمکی در مقاطع متعددی "خواسته یا نخواسته این دو طبقه را به نزاعی تمام عیار در مقابل یکدیگر دعوت می نماید." چیزی که طبق عقیده وی ممکن است پدیدآورنده تنش های اجتماعی نیز شود.

این موضوع باعث نگرانی های مشابه ای برای خیلی ها شده است. آن ها از پرداخت شعاری، کلیشه و احساساتی برخی از سکانس ها – آبگوشت بدون گوشت، پول نداشتن برای خرید، پرسه های ذبیح در میان ماشین ها و... – انتقاد کرده اند و گفته اند که اینگونه سکانس ها تنها با هدف تحریک احساسات تماشاگر ساخته شده اند و به شعور مخاطب توهین می کنند. در نتیجه ممکن است که در مخاطب دافعه ایجاد کند و (هرچند ناخواسته) باعث فاصله افتادن میان قشر ها و کمبود همدلی بین طبقات فقیر و مرفه تر جامعه شوند. اتفاقی که اگر رخ دهد، بسیار نگران کننده خواهد بود.

تبعیض در ممیزی های تلویزیون

رضا مقصودی، نویسنده نسخه اول مجموعه دارا و ندار، در گفت و گویی با زهرا قریلی عنوان کرد که فیلمنامه ای که او نوشت پس از بازنویسی ها با تغیرات زیادی مواجه شد و با آنچه او نوشته بود تفاوت بسیار دارد.

وی در پاسخ به اینکه دارا و ندار را چگونه ارزیابی کرده، گفت: "به نظرم سریال ضعیف و بدی بود. اما نکته دیگری که باید به آن اشاره کنم، تبعیض در ممیزی تلویزیون است که به بعضی ها اجازه می دهند خیلی از حرف ها را بزنند، اما در جاهایی، مو را از ماست می کشند و حتی در جایی، خودشان مو را در ماست قرار می دهند و آن را بیرون می کشند. این یک بام و دو هوا و رفتار تبعیض آمیز اسف بار است."

اما، آقای مقصودی در نهایت از این موضوع که دارا و ندار حرف هایی را که تا قبل امکان گفتن آن ها در سیما ممکن نبود بیان کرده است استقبال کرد: "باید از آقای ده نمکی تشکر کنیم که سریال دارا و ندار را ساختند و موجب شدند تا بخش هایی از ممیزی تلویزیون برداشته شود و حداقل به خاطر گل روی ایشان، تلویزیون اجازه بدهد حرف هایی زده شود و این باب در رسانه ملی باز شود."

نظر سنجی سایت "سینمای ما"

پس از آنکه اعلام اولین نتایج نظرسنجی سایت سینمای ما واکنش های تندی را از سوی مسعود ده نمکی به همراه داشت، این سایت به نظرسنجی خود ادامه داد و در روز سه شنبه آخرین نتایج آن را اعلام کرد. طبق این نظر سنجی زن بابا با کسب 49.73% از آرا محبوب ترین سریال نوروزی بود. چار دیواری با 44.17% و دارا و ندار با تنها 6.10% به ترتیب دوم و سوم شدند.

پس از اعلام این نتایج، برخی بر این باور بودند که علت کم شدن سهم دارا و ندار ناراحتی شرکت کنندگان از واکنش مسعود ده نمکی و طرف دارن وی در رسانه ها بوده است. به هر حال به نظر می رسد که با وجود اینکه مجموعه دارا و ندار بیشترین سروصدا را به وجود آورد، اما در نهایت با کمترین استقبال از سوی مخاطبان و منتقدین قرار گرفت.