جشنواره فیلم کن و سینمای ایران

ساحل کن در جنوب فرانسه

شصت و سومین دوره جشنواره فیلم کن از روز 12 مه (22 اردیبهشت) در جنوب فرانسه آغاز می شود و امسال سهم سینمای ایران در این جشنواره، حضور فیلم 'رونوشت برابر با اصل' تازه ترین ساخته عباس کیارستمی در بخش مسابقه است.

حکایت سینمای ایران و جشنواره‌ فیلم کن، حکایت کهنه‌ای است؛ حکایت علاقه‌ فرانسوی ها - به سردمداری مجله معروف "کایه دو سینما"- به کشف سینمای مهجور آسیا و آفریقا که از دهه‌ پنجاه با کشف سینمای ژاپن- از کنجی میزوگوچی و کوروساوا تا اوزو- آغاز شد؛ و به کشف موج نوی سینمای چین- از ژانگ ئیمو تا چن کایگه- در دهه‌ی هشتاد انجامید و البته همزمان، ستایش فیلمسازان آفریقایی‌ای نظیر عثمان سمبنه؛ و کشف تدریجی سینمای ایران، که راه را برای حضور ثابت این سینما در جشنواره‌های کوچک و بزرگ جهانی هموار کرد.

جشنواره‌ کن به عنوان مهمترین جشنواره‌ سینمایی جهان، در قبال سینمای ایران دست و دلبازی آشکاری نشان داده است: تاکنون بیش از چهل فیلمساز ایرانی شاهد نمایش آثارشان در این جشنواره بوده‌اند و تعدادی از آنها جایزه‌ای را همراه خود به خانه برده‌اند؛ از جمله بزرگ ترین جایزه جشنواره یعنی نخل طلا.

Image caption نخل طلا برای فیلم طعم گیلاس بزرگترین دستاورد سینمای ایران در کن بوده است

این جشنواره تاکنون هفت بار فیلم هایی را از عباس کیارستمی در بخش‌های مختلف خود به نمایش گذاشته؛ و یک بار هم از او به عنوان داور یکی از بخش‌ها دعوت به عمل آورده است؛ و بالاخره، از کیارستمی خواسته تا به عنوان یکی از فیلمسازان برگزیده‌ جهان، فیلم کوتاهی به مناسبت شصت سالگی این جشنواره بسازد.

نخستین‌ حضور سینمای ایران در این جشنواره به سال ‌1961 برمی‌گردد كه فیلم کوتاه كورش كبیر ساخته فری فرزانه در بخش مسابقه فیلم های کوتاه پذیرفته شد.

اولین فیلم بلند ایرانی به نمایش درآمده در جشنواره کن، شب قوزی ساخته فرخ غفاری است که در سال 1964 در بخش خارج از مسابقه به نمایش درآمد.

در سال‌های پیش از انقلاب، فیلم های شناخته شده ای چون گاو و پستچی ساخته های داریوش مهرجویی و شازده احتجاب ساخته بهمن فرمان آرا در بخش پانزده روز کارگردانان به نمایش درآمدند، اما سینمای ایران موفقیت بزرگی در جشنواره کن نداشت.

اولین فیلم ایرانی پذیرفته شده در بخش مسابقه جشنواره کن، زیر درختان زیتون است که در سال 1994 به مهمترین بخش این جشنواره راه یافت.

تاکنون هشت فیلم ایرانی شامل زیر درختان زیتون، طعم گیلاس، قصه های کیش، ده، تخته سیاه، سفر قندهار، پنج عصر و رونوشت برابر اصل(به عنوان محصول مشترک) به بخش مسابقه جشنواره کن راه یافته اند.

عباس کیارستمی رکورد دار حضور در این جشنواره است. محسن مخملباف، داریوش مهرجویی، جعفر پناهی، نورالدین زرین‌كلك، سمیرا مخملباف، بهمن فرمان آرا، بهمن قبادی، امیر نادری، علی‌اكبر صادقی و بهرام بیضایی از جمله دیگر فیلمسازان ایرانی ای هستند که فیلم هایشان در سال های مختلف در جشنواره کن به نمایش در آمده است.

Image caption سمیرا مخملباف جوانترین کارگردان تاریخ کن است که در بخش مسابقه کن حضور داشته است.

مهمترین موفقیت سینمای ایران در جشنواره کن، دریافت نخل طلا از سوی عباس کیارستمی برای فیلم طعم گیلاس (به طور مشترک با فیلم ژاپنی مارماهی) است که در سال 1997، نگاه های جهانی را بیش از پیش متوجه سینمای ایران کرد.

بادکنک سفید(جعفر پناهی)، زمانی برای مستی اسب ها(بهمن قبادی) و جمعه (حسن یکتاپناه) فیلم های دیگری هستند که جایزه دوربین طلایی را در این جشنواره نصیب برده اند.

فیلم پرسپولیس محصول فرانسه، اما ساخته یک ایرانی(مرجان ساتراپی) هم یکی دیگر از فیلم های موفق در کن بوده که جایزه ویژه هیات داوران را نصیب برده است.

تاکنون سه فیلم کیارستمی در بخش مسابقه جشنواره کن پذیرفته شده اند و امسال او با فیلم رو نوشت برابر اصل، برای چهارمین بار در بخش مسابقه شرکت می کند. این در حالی است که فیلم قبلی او با عنوان شیرین به رغم درخواست شرکت، در هیچ یک از بخش های جشنواره کن پذیرفته نشده بود.

جشنواره کن امسال هم به مانند سال های اخیر روی خوشی به سینمای ایران نشان نداد و تمامی فیلم های ارسالی از ایران برای شرکت در بخش های مختلف جشنواره را رد کرد.

این جشنواره‌ که از سال 1999 تا 2003، هر سال فیلمی را از ایران در بخش اصلی خود (یعنی بخش مسابقه) پذیرفته بود (و در سال های 2004 و 2005 هم چند فیلم در بخش های گوناگون)، ناگهان در سال های 2006 و 2007 هیچ فیلمی از ایران را در هیچ بخشی از خود نپذیرفت و در سال های 2008 و 2009 دو فیلم را که در ایران اجازه نمایش ندارند، در بخش های غیر از مسابقه اصلی خود به نمایش گذاشت و امسال هم تنها فیلمی از کیارستمی که در خارج از کشور ساخته شده، آن هم به عنوان محصولی مشترک با چند کشور اروپایی، بخت حضور در کن را دارد.

Image caption جعفر پناهی یکی از شناخته شده ترین سینماگران ایرانی در خارج است که اکنون در زندان به سر می برد

در مورد این عدم استقبال،چند نکته مهم قابل اشاره است: اول این که، وزارت ارشاد و دولت احمدی نژاد، علاقه ای به حضور سینمای ایران در جشنواره کن و سایر جشنواره های جهانی ندارد و به دیده تردید به آن می نگرد، در نتیجه فیلمسازان برخلاف دولت محمد خاتمی، از حمایت دولتی برخوردار نیستند و مجبورند به طور فردی برای شرکت در جشنواره اقدام کنند.

دوم این که جشنواره کن در این سال ها به فیلم های ایرانی ای که خلاف رویه معمول و بدون اجازه دولت ساخته شده اند، توجه بیشتری نشان داده است.

و سوم: استقبال جشنواره کن و سایرجشنواره های جهانی از سینمای ایران به طرز محسوسی در سال های اخیر کاهش یافته که دلیل اش را باید در دو مورد جداگانه- بنا به زاویه دیدمان- جست و جو کنیم: اول، خاموش شدن موج بالاگرفته سینمای ایران به دلایل هنری و به تکرار رسیدن این نوع فیلم های خاص سینمای ایران، ملقب به "جشنواره پسند"؛ و دوم، سرد شدن رابطه سیاسی اروپا با ایران در دوره احمدی نژاد که می تواند تاثیر فرهنگی هم داشته باشد.

مطالب مرتبط