نمایش عمومی فیلم الیور استون درباره هوگو چاوز

الیور استون در کنار هوگو چاوز
Image caption الیور استون و هوگو چاوز در مراسم افتتاح پخش فیلم در کاراکاس پایتخت ونزوئلا

فیلم مستند الیور استون درباره رهبران چپ‌گرای آمریکای لاتین روز جمعه (۲۵ ژوئن) در آمریکا به روی پرده رفت.

بخش عمده فیلم "در جنوب مرز" به هوگو چاوز اختصاص دارد و تصویری مثبت از رئیس جمهوری ونزوئلا ارائه داده است. پیام اصلی فیلم این است که هوگو چاوز در کشور خود سیاستی مترقی و به سود مردم پیش می‌برد، و درست به همین خاطر دشمنی غرب، و به ویژه ایالات متحده را برانگیخته است.

بیشتر رسانه‌های جمعی آخرین فیلم الیور استون را تبلیغی آشکار برای هوگو چاوز دانسته‌اند، درحالی که بسیاری از ناظران سیاسی، و همچنین روشنفکران آمریکای لاتین، هوگو چاوز را "سیاستمداری دیکتاتورمنش و عوام فریب" می‌دانند.

الیور استون پیش از این فیلم‌هایی درباره سه رئیس جمهوری ایالات متحده، یعنی جان اف کندی، ریچارد نیکسون و جورج بوش ساخته است. پژوهشگران از استون خرده گرفته بودند که او در این فیلم‌ها بیشتر به دنبال طرح یا اثبات نظریات و تخیلات خویش است و نه رسیدن به حقیقت.

آقای استون در پاسخ گفته بود که فیلم‌های خود را "مستند ناب" نمی‌داند. اما او فیلم خود درباره هوگو چاوز را "اثری مستند" می‌خواند، اما باز همان تصورات و ذهنیات شخصی را به فیلم راه می‌دهد.

'قلب واقعیات تاریخی'

منتقدان فیلم ۷۶ دقیقه‌ای "در جنوب مرز" بر داده‌های نادرست فیلم انگشت گذاشته‌اند. گفته می‌شود که کارگردان بسیاری از واقعیت‌های تاریخی را یا نادیده گرفته و یا به صورت دلخواه ارائه یا تفسیر کرده است. برای نمونه فیلم از نحوه پیروزی چاوز در انتخابات سال ۱۹۹۸ که سلامت آن مورد تردید است، گزارشی نادرست ارائه می‌دهد.

بسیاری از تصاویری که آقای استون در فیلم خود به کار برده، همان فیلم‌های تبلیغاتی است که دولت ونزوئلا برای توجیه عملکرد رژیم چاوز تهیه و از تلویزیون دولتی پخش می‌کند.

آقای استون برخی از خطاهای فیلم خود را پذیرفته و از این بابت پوزش خواسته است، اما در عین حال گفته است که هدف او به نقد کشیدن و افشای عملکرد هوگو چاوز به سبک برنامه‌های انتقادی که "بی‌بی‌سی" تهیه می‌کند، نبوده است.

او گفته است که قصد نداشته وارد جزئیات تاریخی شود و مهمترین هدف او تصحیح تصویری بوده است که "رسانه‌های جمعی در طول سال ها به خورد مردم آمریکا و اروپا داده‌اند."

در بخش دوم فیلم، الیور استون، گاه به همراهی هوگو چاوز، به سایر کشورهای آمریکای لاتین می‌رود و با رهبران بولیوی، آرژانتین، پاراگوئه، برزیل، اکوادور و کوبا ملاقات می‌کند.

فیلم این تصور را القا می‌کند که "رهبر انقلاب ونزوئلا" در سراسر آمریکای لاتین چهره‌ای بسیار محبوب است، درحالی که به گفته برخی ناظران بیشتر مردم این قاره او را سیاستمداری "ماجراجو و عوام فریب" می‌شناسند، که بیش از مردم به فکر حفظ قدرت خویش است.

سکوت درباره حقوق بشر

فیلم الیور استون به ویژه با انتقاد محافل مدافع حقوق بشر روبرو شده است.

Image caption الیور استون پیشتر درباره شخصیت‌های مشهور سیاسی دیگری چون جان اف کندی و فیدل کاسترو نیز فیلم ساخته است

استون مشکل نقض موازین حقوق بشر در ونزوئلا را به تبلیغات سیاسی وابسته می‌داند. او استدلال می‌کند که برای نمونه وضعیت حقوق بشر در کلمبیا به مراتب بدتر از ونزوئلا است، اما کسی به آن اعتراض ندارد.

سازمان "دیده بان حقوق بشر" که وضعیت حقوق بشر را در کشورهای آمریکای لاتین دنبال می‌کند، درباره هر دو کشور گزارش‌های نگران‌کننده‌ای منتشر کرده است.

خوزه میگوئل ویوانکو، مدیر بخش آمریکایی این موسسه مدافع حقوق بشر به "نیویورک تایمز" گفته است: "درست است که زمامداران ایالات متحده درباره نقض حقوق بشر در کلمبیا سکوت می‌کنند، اما این دلیل نمی‌شود که ما اقدامات سرکوبگرانه و غیرقانونی رژیم ونزوئلا را انکار کنیم."

هوگو چاوز به نام اصلاحاتی که به گفته او برای رفاه اکثریت جامعه انجام می‌دهد، حقوق نیروهای اپوزیسیون، که به نظر او اقلیت جامعه هستند، را انکار می‌کند. دولت ونزوئلا آزادی فعالیت شخصیت‌ها و احزاب مخالف را هر روز محدودتر کند.

یک مستند جهت‌دار

طارق علی، نویسنده پاکستانی‌تبار بریتانیایی که در نگارش فیلمنامه "در جنوب مرز" دست داشته می‌گوید: "انکار نمی‌کنیم که ما از طرف مقابل حمایت می‌کنیم. فیلم ما یک مستند جهت‌دار است."

این نویسنده و روزنامه‌نگار درباره نکات قابل بحث فیلم به روزنامه "نیویورک تایمز" گفته است: "ما می‌توانیم تا بی‌نهایت درباره این مسائل بحث کنیم، اما هدف فیلم ما بسیار جدی و روشن است: ما نخواستیم کتاب بنویسیم یا بحث دانشگاهی راه بیندازیم. هدف اصلی ما ارائه تصویری مثبت از این دولت‌ها بود."

الیور استون دو سال پیش درخواست کرد که فیلمی مستند درباره محمود احمدی‌نژاد تهیه کند. رئیس جمهوری ایران پس از چند ماه تردید، به طور رسمی با درخواست کارگردان آمریکایی موافقت کرد، اما استون اعلام کرد که از این ایده منصرف شده است.